Bánh Gai Bà Tới: Quy trình làm bánh truyền thống của Hải Dương và hương vị đặc trưng

Trên những con phố cổ của Hải Dương, hương thơm đặc trưng của bánh gài luôn hiện hữu như một phần không thể thiếu trong không gian ẩm thực địa phương. Được mệnh danh là “bánh gài Bà Tới”, món bánh này không chỉ là một loại thực phẩm đơn thuần mà còn là câu chuyện về truyền thống, kỹ thuật và tinh thần cộng đồng được truyền lại qua bao thế hệ. Khi nhắc đến bánh gài, người ta thường liên tưởng ngay đến hình ảnh những chiếc bánh giòn tan, lớp vỏ mỏng manh bao phủ đầy nhân đậu xanh thơm béo, một sự kết hợp hoàn hảo giữa vị ngọt dịu và độ giòn đặc trưng.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá sâu hơn về quy trình làm bánh gài Bà Tới – một quy trình được giữ gìn một cách cẩn thận, từ việc lựa chọn nguyên liệu tới các bước chế biến tỉ mỉ. Đồng thời, sẽ phân tích các yếu tố tạo nên hương vị đặc trưng của bánh, cũng như vị trí của nó trong văn hoá ẩm thực Hải Dương hiện nay.

Nguồn gốc và lịch sử của bánh gài Bà Tới

Bánh gài xuất hiện lần đầu vào cuối thế kỷ 19, khi các làng quê Hải Dương bắt đầu phát triển nền nông nghiệp và có điều kiện sản xuất các loại thực phẩm ngọt. “Bà Tới” là biệt danh của một người phụ nữ nổi tiếng trong làng, người đã khéo léo tinh chỉnh công thức truyền thống để tạo ra một loại bánh có độ giòn vừa phải, vị ngọt không quá đậm, và đặc biệt là thời gian bảo quản lâu hơn so với các loại bánhXem các sản phẩm Các loại bánh truyền thống khác.

Những năm đầu thế kỷ 20, bánh gài Bà Tới dần lan rộng ra các chợ địa phương và trở thành món quà lưu niệm được khách du lịch ưa chuộng. Sự thành công của bánh không chỉ nằm ở hương vị mà còn ở cách người làm duy trì “tinh thần gia đình” trong mỗi lò bánh, nơi mọi người cùng nhau tham gia vào các công đoạn chế biến.

Nguyên liệu truyền thống và đặc điểm nổi bật

Đậu xanh – nguồn vị ngọt tự nhiên

Đậu xanh là thành phần chính của nhân bánh. Được lựa chọn từ những vụ thu hoạch tại các làng nông nghiệp quanh Hải Dương, đậu xanh phải đạt tiêu chuẩn “đậu non, hạt đồng đều, không có mùi lạ”. Sau khi ngâm nước qua đêm, đậu được xay nhuyễn, nấu chậm trên lửa nhỏ cho tới khi đạt độ sệt vừa phải.

Trong quá trình nấu, người làm thường thêm một chút đườngXem các sản phẩm Đường mía thô để tăng độ ngọt tự nhiên mà không làm mất đi hương vị nguyên bản của đậu. Việc cân bằng lượng đường và độ sệt của nhân là yếu tố quyết định để bánh khi ăn không bị quá ngọt hay quá khô.

Sản phẩm bạn nên cân nhắc mua

Phụ kiện sửa chữa như bánh răng và bánh cóc quay giúp đơn giản hóa quy trình của bạn

Giá gốc: 55.338 đ - Giá bán: 44.990 đ (Tiết kiệm: 10.348 đ)

Bánh Quy Tết Giảm Giá - Bánh Quy To Làm Giỏ Quà Tết Chỉ 45.000đ Thay Vì 57.150đ

Giá gốc: 57.150 đ - Giá bán: 45.000 đ (Tiết kiệm: 12.150 đ)

Bánh Quy Hạt Bàng Phú Quốc Giảm Giá - Đặc Sản Truyền Thống Chỉ 189k

Giá gốc: 238.140 đ - Giá bán: 189.000 đ (Tiết kiệm: 49.140 đ)

Vụn Bánh Oreo (400g) - Vụn Bánh Quy Vị Socola Chuẩn Pha Chế Và Làm Bánh

Giá gốc: 79.950 đ - Giá bán: 65.000 đ (Tiết kiệm: 14.950 đ)

Bột gạo – lớp vỏ giòn tan

Bột gạoXem các sản phẩm Gạo được sử dụng để tạo lớp vỏ bên ngoài bánh. Loại bột gạo truyền thống thường là bột gạo tấm, có độ mịn vừa phải, giúp vỏ bánh có độ dẻo vừa đủ khi nhào, nhưng vẫn giữ được độ giòn sau khi chiên. Khi trộn bột với nước, người làm phải chú ý tới tỉ lệ nước-bột sao cho hỗn hợp không quá lỏng, tránh làm bánh bị nứt khi chiên.

Đôi khi, để tăng độ bám dính và tạo màu vàng óng, một ít bột nghệ hoặc bột trứng gà được thêm vào hỗn hợp. Tuy nhiên, trong công thức truyền thống của Bà Tới, việc sử dụng các phụ gia này được giữ ở mức tối thiểu để bảo đảm hương vị thuần khiết.

Dầu ăn – yếu tố quyết định độ giòn

Dầu chiên cho bánh gài thường là dầu thực vậtXem các sản phẩm dầu thực vật tinh khiết, có điểm bốc khói cao. Khi dầu đạt nhiệt độ khoảng 180°C, bánh sẽ nhanh chóng có lớp vỏ giòn tan mà không hấp thụ quá nhiều dầu, giúp bánh không bị nặng và giữ được vị béo nhẹ.

Quá trình chiên cần được kiểm soát chặt chẽ; nếu nhiệt độ quá thấp, bánh sẽ bị nhão, còn nếu quá cao sẽ gây cháy lớp vỏ, làm mất đi hương vị đặc trưng.

Quy trình làm bánh gài Bà Tới chi tiết

Bước 1: Chuẩn bị nhân đậu xanh

Đậu xanh sau khi ngâm và xay nhuyễn được cho vào nồi, thêm đường mía và một chút muối. Nấu trên lửa vừa, khuấy liên tục để tránh cháy đáy. Khi hỗn hợp đạt độ sệt, tắt bếp và để nguội. Khi nhân đã nguội, người làm thường dùng tay hoặc muỗng để nặn thành những viên tròn nhỏ, kích thước khoảng 1,5 – 2 cm.

Bước 2: Nhào bột vỏ

Bột gạo được trộn với nước lạnh theo tỉ lệ 1:0,5 (bột: nước) và nhào đến khi hỗn hợp mịn, không bị vón cục. Để bột nghỉ khoảng 15 phút, giúp bột thấm đều nước, tạo độ dẻo tốt hơn khi cán.

Bước 3: Cán và cắt lớp vỏ

Sau khi bột nghỉ, người làm chia bột thành từng phần nhỏ, cán thành những tấm mỏng khoảng 2 mm. Để dễ dàng cắt, tấm bột thường được rắc một lớp bột gạo khô lên mặt để tránh dính. Khi đã có tấm bột mỏng, người làm dùng dao hoặc khuôn cắt thành các hình tròn có đường kính khoảng 5 – 6 cm.

Bước 4: Đặt nhân và gói bánh

Trên mỗi miếng bột tròn, đặt một viên nhân đậu xanh vào giữa, sau đó gập bột lại và dùng ngón tay ép nhẹ để tạo thành hình nửa vòng tròn. Để tránh rách, người làm thường dùng ngón cái nhẹ nhàng ép chặt mép bánh, tạo một đường viền mịn màng.

Quá trình gói bánh đòi hỏi sự kiên nhẫn và tinh tế; nếu vỏ quá mỏng, nhân sẽ bị rò rỉ ra ngoài trong quá trình chiên, còn nếu vỏ quá dày, bánh sẽ mất đi độ giòn đặc trưng.

Bước 5: Chiên bánh

Trong nồi chiên, dầu được đun nóng tới 180°C. Khi dầu đủ nóng, bánh được thả vào một lớp, không để chồng lên nhau để tránh làm giảm nhiệt độ dầu. Chiên trong khoảng 30 – 45 giây, cho tới khi bánh nổi lên và lớp vỏ chuyển sang màu vàng óng.

Sau khi chiên xong, bánh được vớt ra để ráo dầu trên giấy thấm, sau đó để nguội một chút trước khi đóng gói. Độ giòn của bánh được duy trì tốt nhất khi bảo quản trong bao bì kín, tránh tiếp xúc với không khí ẩm.

Hương vị đặc trưng và cách thưởng thức

Hương vị của bánh gài Bà Tới được tạo nên bởi sự cân bằng giữa lớp vỏ giòn tan và nhân đậu xanh ngọt dịu. Khi cắn vào, người ăn sẽ cảm nhận được tiếng “kêu” nhẹ của lớp vỏ, ngay sau đó là vị ngọt nhẹ, bùi bùi của đậu xanh. Sự kết hợp này không chỉ kích thích vị giác mà còn mang lại cảm giác nhẹ nhàng, không nặng nề.

Trong văn hoá ẩm thực Hải Dương, bánh gài thường được ăn kèm với một ly trà xanh nhẹ, giúp cân bằng độ ngọt và làm sạch vị giác. Đối với những người yêu thích sự mới lạ, bánh gài có thể được ăn kèm với một chút bơ thực vậtXem các sản phẩm bơ thực vật hoặc mứtXem các sản phẩm Mứt dâu để tạo thêm lớp hương vị.

Trong các dịp lễ tết, bánh gài Bà Tới thường xuất hiện trên mâm cỗ như một món quà tặng, biểu tượng cho sự may mắn và thịnh vượng. Người dân địa phương thường mua bánh về để chia sẻ với người thân, bạn bè, tạo nên không khí ấm áp và gắn kết.

Vị trí văn hoá và sự bảo tồn của bánh gài Bà Tới

Những năm gần đây, với xu hướng ăn uống hiện đại và sự xuất hiện của các loại bánh công nghiệp, bánh gài truyền thống đã phải đối mặt với thách thức lớn. Tuy nhiên, nhờ vào những người thợ lành nghề và các tổ chức bảo tồn văn hoá địa phương, quy trình làm bánh gài Bà Tới vẫn được duy trì và truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Trong các chương trình giáo dục thực phẩm của các trường trung học cơ sở ở Hải Dương, học sinh thường được mời tham gia vào các buổi thực hành làm bánh gài, từ việc lựa chọn nguyên liệu tới chiên bánh. Điều này không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về nguồn gốc và giá trị của món bánh, mà còn khơi dậy niềm tự hào về di sản ẩm thực địa phương.

Hơn nữa, các hội chợ ẩm thực và lễ hội truyền thống thường có gian hàng chuyên bán bánh gài Bà Tới, tạo cơ hội cho người dân và du khách trải nghiệm hương vị thực sự của món bánh. Sự hiện diện liên tục của bánh gài trong các sự kiện này chứng tỏ rằng, dù thời đại có thay đổi, giá trị của một món ăn truyền thống vẫn luôn được trân trọng.

Những nỗ lực bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc duy trì công thức mà còn bao gồm việc bảo vệ môi trường sản xuất. Người làm bánh ngày nay chú trọng sử dụng nguyên liệu địa phương, giảm thiểu việc vận chuyển và tiêu thụ năng lượng, góp phần vào việc xây dựng một hệ thống thực phẩm bền vững.

Cuối cùng, bánh gài Bà Tới không chỉ là một món ăn mà còn là một phần của ký ức, của câu chuyện gia đình và cộng đồng. Khi mỗi chiếc bánh được chiên ra, nó mang theo hương vị của đất trời Hải Dương, của những bàn tay khéo léo và của một truyền thống được nuôi dưỡng qua bao thế hệ.