Thời điểm thu hoạch cam quýt ở Việt Nam và những lưu ý khi bảo quản để giữ được hương vị tươi mới mùa

Việc xác định thời điểm thu hoạch cam quýtXem các sản phẩm Cam quýt không chỉ là một công việc nông nghiệp mà còn là một thách thức đối với những người tiêu dùng muốn thưởng thức hương vị tươi mới nhất của trái câyXem các sản phẩm Trái cây. Khi các yếu tố thời tiết, địa lý và giống cây kết hợp, hình thành một bức tranh phức tạp khiến cho câu trả lời không thể được đưa ra một cách chung chung. Tuy nhiên, nếu chúng ta nhìn nhận vấn đề qua những tiêu chí cụ thể và so sánh thực tế, việc lựa chọn thời điểm thu hoạch và bảo quản sẽ trở nên rõ ràng hơn.

Trong phần tiếp theo, bài viết sẽ trả lời một loạt các câu hỏi thường gặp của người đọc: cam quýt ở Việt Nam thu hoạch vào lúc nào? Các yếu tố môi trường nào quyết định thời gian này? Và sau khi thu hoạch, làm thế nào để giữ được độ ngọt, độ giòn và mùi thơm của trái? Hãy cùng khám phá từng khía cạnh một cách chi tiết, đồng thời đưa ra những lưu ý thực tiễn để bạn có thể tự tin chọn lựa và bảo quản cam quýt ngay tại nhà.

Cam quýt thường được thu hoạch vào thời gian nào?

Ở Việt Nam, cam quýt không có một “mùa” cố định duy nhất mà phụ thuộc vào vị trí địa lý và giống cây. Nhiều vùng miền, đặc biệt là miền Nam và miền Trung, có thể thu hoạch trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau. Đối với các tỉnh như Bà Rịa‑Vũng Tàu, Đồng Nai, hay Long An, thời gian thu hoạch thường bắt đầu vào cuối tháng 10 và kéo dài đến đầu tháng 2, khi trái đã đạt độ chín tối ưu và vỏ bắt đầu chuyển sang màu vàng nhạt hoặc cam nhẹ.

Ở miền Bắc, do khí hậu lạnh hơn, cam quýt thường chỉ có thể thu hoạch vào khoảng tháng 11 đến tháng 1. Các tỉnh như Hà Nội, Thái Nguyên, và Lạng Sơn phải chờ đợi thời tiết ấm lên và độ ẩm giảm để trái đạt mức chín đủ để thu hoạch mà không bị nứt vỏ hay thối sâu.

Vùng miền nào có mùa thu hoạch sớm hơn?

So sánh giữa miền Nam và miền Trung, miền Nam thường có mùa thu hoạch sớm hơn một chút do nhiệt độ trung bình cao hơn và lượng mưa ít hơn trong giai đoạn cuối năm. Ví dụ, tại Đà Lạt (miền Trung), thời gian thu hoạch có thể bị hoãn lại đến cuối tháng 12 hoặc đầu tháng 1 vì độ cao địa hình làm giảm nhiệt độ trung bình khoảng 2‑3°C so với đồng bằng. Sự khác biệt này cho thấy việc lựa chọn thời điểm thu hoạch không thể tách rời khỏi điều kiện khí hậu địa phương.

Những yếu tố thời tiết và sinh trưởng nào ảnh hưởng đến thời điểm thu hoạch?

Thời tiết không chỉ quyết định khi nào trái cam quýt chuyển sang màu sắc hấp dẫn mà còn ảnh hưởng đến độ ngọt, hàm lượng vitamin C và độ bền của vỏ. Ba yếu tố chính thường được nông dân và chuyên gia quan sát:

• Nhiệt độ trung bình: Nhiệt độ 20‑25°C trong giai đoạn chín giúp trái tích lũy đườngXem các sản phẩm Đường tự nhiên một cách hiệu quả.
• Độ ẩm không khí: Độ ẩm duy trì ở mức 60‑70% giúp tránh hiện tượng vỏ nứt hoặc mốc.
• Lượng mưa: Mưa nhẹ và đều đặn trong giai đoạn cuối cùng của vụ trồng hỗ trợ quá trình đồng đều màu sắc, trong khi mưa lớn có thể làm vỡ vỏ và giảm chất lượng.

Ví dụ, trong một năm có mùa mưa kéo dài từ tháng 9 đến tháng 11, nông dân ở Đồng Tháp thường phải hoãn thu hoạch tới tháng 12 để tránh mất mát do mưa lớn. Ngược lại, những năm khô hạn, trái cam quýt có thể chín sớm hơn và được thu hoạch ngay vào cuối tháng 10 mà vẫn giữ được độ ngọt tối ưu.

Làm sao để nhận biết cam quýt đã chín tới mức thu hoạch?

Không chỉ dựa vào màu sắc, người trồng thường kiểm tra một số tiêu chí cảm quan: vỏ nhẹ nhàng dẻo, mùi thơm lan tỏa khi chạm vào, và cảm giác nặng nhẹ khi lắc nhẹ. Khi các dấu hiệu này xuất hiện đồng thời, khả năng trái đã đạt độ chín đồng đều là cao, và thời điểm thu hoạch sẽ mang lại năng suất và chất lượng tốt nhất.

So sánh thời điểm thu hoạch cam quýt Việt Nam với các nước trong khu vực

Trong khu vực Đông Nam Á, thời gian thu hoạch cam quýt của các quốc gia láng giềng thường có sự chênh lệch đáng kể. Ở Thái Lan, cam quýt (tên địa phương là “som”) thường thu hoạch từ tháng 9 đến tháng 11, nhờ khí hậu nhiệt đới gió mùa ổn định và mùa mưa ngắn hơn. Ở Campuchia, thời gian thu hoạch kéo dài từ tháng 10 đến tháng 12, tương tự như miền Nam Việt Nam.

So sánh với Philippines, nơi có nhiều giống cam quýt được trồng ở vùng núi cao, thời gian thu hoạch có thể dời tới tháng 1 hoặc thậm chí tháng 2, vì nhiệt độ tại các độ cao này thấp hơn và quá trình chín chậm hơn. Sự khác biệt này cho thấy yếu tố địa hình và độ cao đóng vai trò quan trọng, không chỉ là vị trí địa lý chung.

Những lưu ý khi bảo quản cam quýt sau thu hoạch để giữ hương vị tươi mới

Ngay sau khi thu hoạch, cam quýt bắt đầu trải qua quá trình chuyển đổi sinh hoá, trong đó enzyme và vi sinh vật có thể làm giảm chất lượng nếu không được kiểm soát. Việc bảo quản đúng cách không chỉ kéo dài thời gian bảo quản mà còn duy trì độ ngọt, độ giòn và hương thơm đặc trưng. Dưới đây là một số yếu tố cần lưu ý.

Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm

Cam quýt thích nghi tốt nhất ở nhiệt độ từ 5°C đến 10°C và độ ẩm khoảng 85‑90%. Khi nhiệt độ giảm xuống dưới 5°C, vỏ trái có thể bị thâm đen và mất mùi thơm. Ngược lại, nếu nhiệt độ trên 15°C, quá trình chín nhanh sẽ làm trái mềm nhũn và dễ bị nứt vỡ.

Trong thực tế, nhiều gia đình sử dụng ngăn mát tủ lạnh với ngăn riêng để đặt cam quýt, đặt một lớp giấy ẩm nhẹ để duy trì độ ẩm cần thiết. So sánh với việc bảo quản trong tủ đông, nhiệt độ quá thấp sẽ làm trái bị đông khô, mất hết nước và hương vị.

Cách đóng gói và sắp xếp

Việc đóng gói không chỉ bảo vệ trái khỏi va đập mà còn ảnh hưởng đến lưu thông không khí. Đối với cam quýt, cách tốt nhất là sử dụng các túi lưới hoặc thùng gỗ có lỗ thoáng để cho không khí lưu thông tự nhiên, tránh tình trạng ẩm ướt kéo dài gây mốc.

Trong một nghiên cứu thực địa tại tỉnh Quảng Nam, nông dân đã thử nghiệm ba phương pháp đóng gói: túi nhựa kín, túi lưới và thùng gỗ. Kết quả cho thấy túi lưới giữ được độ tươi lâu nhất (khoảng 12‑14 ngày) so với túi nhựa (7‑9 ngày) và thùng gỗ (10‑12 ngày), nhờ khả năng cân bằng độ ẩm và giảm áp lực lên trái.

Sử dụng các phương pháp làm lạnh tự nhiên

Không phải mọi gia đình đều có tủ lạnh lớn, vì vậy việc tận dụng môi trường tự nhiên cũng là một lựa chọn khả thi. Đặt cam quýt trong hầm ngầm đất đá, nơi nhiệt độ ổn định quanh 10°C, là một phương pháp truyền thống được áp dụng ở các vùng nông thôn miền Trung. So với việc để trái ở ngoài trời, hầm ngầm giúp giảm tốc độ mất nước và duy trì độ ngọt.

Đối với khu vực đô thị, việc sử dụng “bình nước đá” – một thùng chứa đá và nước lạnh – cũng là một giải pháp tạm thời. Trái được đặt trong ngăn lưới ngập trong nước lạnh, nhưng không tiếp xúc trực tiếp với đá để tránh làm vỏ bị nứt.

Kiểm tra chất lượng trong quá trình bảo quản

Trong quá trình bảo quản, việc kiểm tra định kỳ là điều không thể bỏ qua. Người tiêu dùng nên kiểm tra từng ngày xem có trái nào có dấu hiệu nứt, mốc hoặc mềm nhũn không. Khi phát hiện, nên tách ra ngay để tránh lan truyền sang các trái còn lại. Đây là nguyên tắc giống như việc bảo quản táo, nhưng cam quýt nhạy cảm hơn với vi khuẩn do vỏ mỏng và lớp nhầy bên trong.

Thêm vào đó, một số người dùng đã thử nghiệm việc phun nhẹ dung dịch khử trùng tự nhiên (như dung dịch giấm nhẹ pha loãng) lên bề mặt trái trước khi bảo quản. Kết quả không phải là “giải pháp tuyệt đối” nhưng có thể giảm thiểu sự phát triển của nấmXem các sản phẩm Nấm mốc trong môi trường ẩm ướt.

Những câu hỏi thường gặp khi người tiêu dùng muốn bảo quản cam quýt

Người mua cam quýt thường thắc mắc: “Nếu để cam quýt ở tủ lạnh, nên để trong bao bì gì?” “Bao lâu thì cam quýt sẽ mất hương vị?” “Làm sao để tránh trái bị dính nhau khi để chung một ngăn?”. Câu trả lời ngắn gọn là: dùng túi lưới hoặc giấy bìa cứng để ngăn cách từng trái, đặt trong ngăn mát tủ lạnh, và tiêu thụ trong vòng 10‑12 ngày để cảm nhận hương vị tốt nhất.

Trong một khảo sát nhanh tại Hà Nội, người tiêu dùng trung niên cho biết họ thường mua cam quýt vào cuối tháng 11 và hy vọng có thể bảo quản ít nhất 2 tuần. Khi áp dụng các biện pháp trên, tỷ lệ trái còn tươi sau 14 ngày tăng từ 30% lên hơn 70%, chứng tỏ việc thực hiện các lưu ý không chỉ mang tính lý thuyết mà còn mang lại lợi ích thực tiễn.

Cuối cùng, dù bạn là nông dân, người tiêu dùng hay một người đam mê nông sản, việc hiểu rõ thời điểm thu hoạch và cách bảo quản cam quýt sẽ giúp bạn tận hưởng trọn vẹn hương vị tươi mới, đồng thời giảm thiểu lãng phí. Khi biết cách đọc dấu hiệu của cây, nắm bắt thời tiết và áp dụng những nguyên tắc bảo quản đơn giản, cam quýt sẽ luôn là một lựa chọn tuyệt vời cho bữa sáng, bữa trưa hay những buổi gặp gỡ bạn bè.