Những lưu ý khi bảo quản thực phẩm đóng hộp lâu dài: cách tránh mất chất dinh dưỡng và an toàn thực phẩm

Thực phẩm đóng hộpXem các sản phẩm Thực phẩm đóng hộp đã trở thành một phần không thể thiếu trong nhiều gia đình nhờ tính tiện lợi và thời gian bảo quản dài. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích này, người tiêu dùng cần nắm rõ những nguyên tắc cơ bản về bảo quản, tránh mất chất dinh dưỡng và đảm bảo an toàn thực phẩm. Bài viết sẽ đi sâu vào các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng thực phẩm trong lon, cách lưu trữ đúng cách và những lưu ý quan trọng khi sử dụng lại các sản phẩm đã được bảo quản lâu dài.

Hiểu rõ cơ chế bảo quản của thực phẩm đóng hộp

Quá trình đóng hộp bao gồm việc làm sạch nguyên liệu, tiệt trùng nhiệt và đóng kín trong môi trường không có không khí. Nhiệt độ cao trong giai đoạn tiệt trùng (thường từ 115 °C đến 130 °C) giúp tiêu diệt vi khuẩn, nấmXem các sản phẩm Nấm mốc và các vi sinh vật gây hại, đồng thời làm giảm độ ẩm nội bộ, tạo điều kiện cho thực phẩm duy trì ổn định trong thời gian dài.

Nhưng nhiệt độ cao cũng có thể gây phân hủy một phần vitamin tan trong nước như vitamin C và một số vitamin nhóm B. Do đó, việc lựa chọn nguyên liệu tươi ngon và quy trình đóng hộp chuẩn sẽ giảm thiểu tối đa mất mát dinh dưỡng.

Những yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng thực phẩm trong lon

Nhiệt độ lưu trữ

Thực phẩm đóng hộp nên được bảo quản ở nhiệt độ mát mẻ, không quá 25 °C. Nhiệt độ cao có thể làm tăng tốc độ oxy hoá các chất béo, dẫn đến mùi vị thay đổi và giảm giá trị dinh dưỡng. Ngoài ra, nhiệt độ dao động lớn (ví dụ: bảo quản ở nơi có ánh nắng trực tiếp và sau đó chuyển sang nơi lạnh) có thể gây co giãn lớp kim loại, tạo ra các vết nứt nhỏ không dễ nhìn thấy nhưng đủ để không khí xâm nhập.

Ánh sáng và độ ẩm

Ánh sáng mạnh, đặc biệt là tia UV, có thể phá hủy một số chất chống oxy hoá tự nhiên có trong thực phẩm, làm tăng nguy cơ oxy hoá. Độ ẩm cao cũng không tốt, vì nước có thể thấm vào lớp vỏ bảo vệ của lon, dẫn tới gỉ sét và giảm tính kín của bao bì.

Chất lượng của bao bì

Lon thường được làm từ thép mạ kẽm hoặc nhôm, lớp sơn nội mặt (inner coating) ngăn ngừa tiếp xúc thực phẩm với kim loại. Khi lớp sơn bị mòn, rỉ, hoặc bị trầy xước, kim loại có thể phản ứng với thực phẩm, tạo ra các hợp chất không mong muốn và làm giảm độ an toàn.

Cách lựa chọn lon thực phẩm an toàn để lưu trữ lâu dài

• Kiểm tra vỏ lon: Tránh mua các lon có vết móp, trầy xước, hoặc bị phồng lên. Những dấu hiệu này thường cho thấy áp suất bên trong đã thay đổi hoặc lớp sơn bảo vệ bị hỏng.
• Ngày sản xuất và hạn sử dụng: Lưu ý ngày sản xuất và thời gian bảo quản được ghi trên nhãn. Thông thường, thực phẩm đóng hộp có thể giữ chất lượng tốt trong 2‑5 năm tùy loại.
• Thùng chứa: Nếu mua số lượng lớn, nên lựa chọn lon được đóng gói trong thùng carton có khả năng chịu lực tốt, tránh va đập trong quá trình vận chuyển và lưu trữ.

Phương pháp lưu trữ tối ưu cho thực phẩm đóng hộp

Chọn vị trí lưu trữ phù hợp

Kho lưu trữ nên là nơi khô ráo, thoáng mát, không tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mặt trời. Đặt các thùng lon trên kệ gỗ hoặc nhựa để tránh tiếp xúc trực tiếp với nền bê tông ẩm ướt, giảm nguy cơ ẩm ướt thấm vào lon.

Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm

Đối với gia đình, việc duy trì nhiệt độ phòng ổn định là đủ. Nếu có điều kiện, có thể sử dụng máy đo nhiệt độ và độ ẩm để theo dõi môi trường lưu trữ. Khi độ ẩm vượt quá 60 %, nên cân nhắc chuyển sang nơi khô hơn hoặc sử dụng các túi hút ẩm.

Quy tắc “đầu vào – đầu ra” (First In – First Out - FIFO)

Áp dụng nguyên tắc FIFO giúp tránh tình trạng để các lon cũ nằm ở dưới cùng, khiến chúng không được sử dụng kịp thời. Khi mua mới, đặt lon mới phía trên hoặc phía trước, để lon cũ được dùng trước.

Ghi chú và đánh dấu

Việc ghi lại ngày mua và hạn sử dụng trên mỗi thùng hoặc mỗi lon bằng bút dạ màu đen sẽ giúp nhanh chóng nhận diện. Khi thời gian gần tới hạn, có thể lên danh sách ưu tiên tiêu thụ để tránh lãng phí.

Kiểm tra an toàn thực phẩm trước khi dùng

Nhận diện các dấu hiệu bất thường

• Lon phồng lên: Khi áp suất bên trong tăng, lon sẽ phồng lên – đây là dấu hiệu của vi sinh vật sinh khí hoặc phản ứng hoá học không mong muốn.
• Mùi lạ: Mở lon và ngửi mùi. Nếu có mùi chua, hôi thối, hoặc mùi kim loại mạnh, không nên tiêu thụ.
• Thay đổi màu sắc: Thực phẩm bị oxy hoá có thể chuyển sang màu nâu hoặc đen, đặc biệt là các loại rau, trái câyXem các sản phẩm Trái cây và thực phẩm có chất béo.
• Độ nhớt bất thường: Nước trong lon nếu trở nên đục, có cặn lạ hoặc độ nhớt thay đổi, cũng là dấu hiệu không an toàn.

Biện pháp xử lý khi phát hiện lon không đạt chuẩn

Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, nên bỏ ngay và không dùng thử. Để tránh lây lan, có thể đưa lon vào thùng rác kín, tránh việc chất thải tiếp xúc với thực phẩm khác.

Ảnh hưởng của việc nấu lại thực phẩm đóng hộp tới chất dinh dưỡng

Khi thực phẩm đóng hộp được hâm nóng hoặc nấu lại, nhiệt độ cao tiếp tục có thể làm giảm một phần vitamin tan trong nước, nhất là vitamin C và một số vitamin nhóm B. Để tối ưu hoá dinh dưỡng, người tiêu dùng nên:

• Hâm nóng nhanh bằng lò vi sóng hoặc đun sôi trong thời gian ngắn nhất có thể.
• Thêm một ít nước hoặc nước dùng không muối để giảm nhiệt độ tiếp xúc trực tiếp.
• Tránh đun sôi lâu dài, đặc biệt là các món canh hay súp có chứa rau xanh.

Những sai lầm thường gặp khi bảo quản thực phẩm đóng hộp

Một số người cho rằng “lon có thể để bất kỳ nơi nào” hoặc “có thể để trong tủ lạnh để kéo dài thời gian bảo quản”. Thực tế, việc để lon trong tủ lạnh không mang lại lợi ích đáng kể và thậm chí có thể gây ra hiện tượng ngưng tụ nước bên trong, làm tăng độ ẩm và tạo môi trường thuận lợi cho gỉ sét. Ngoài ra, việc đặt lon gần nguồn nhiệt (như bếp, lò sưởi) cũng làm tăng nguy cơ oxy hoá và mất chất dinh dưỡng.

Thực phẩm đóng hộp và an toàn thực phẩm trong trường hợp khẩn cấp

Trong các tình huống thiên tai, mất điện hoặc thiếu nguồn thực phẩm tươi, thực phẩm đóng hộp là nguồn dự trữ quan trọng. Tuy nhiên, để duy trì an toàn trong thời gian dài, người dùng cần:

• Kiểm tra định kỳ tình trạng lon (phồng, rò rỉ, rỉ sét).
• Đảm bảo có đủ dụng cụ mở lon (cây mở lon) và nguồn nhiệt để tiệt trùng (bếp gas, lò vi sóng).
• Lên kế hoạch tiêu thụ dựa trên hạn sử dụng, tránh để thực phẩm hết hạn trong thời gian khẩn cấp.

Những câu hỏi thường gặp về bảo quản thực phẩm đóng hộp

Có nên bảo quản lon trong tủ lạnh không?

Không cần thiết. Nhiệt độ phòng ổn định (15‑25 °C) đã đủ để duy trì chất lượng. Đặt lon trong tủ lạnh có thể gây ngưng tụ và tăng độ ẩm, làm giảm tuổi thọ của bao bì.

Thời gian bảo quản tối đa của thực phẩm đóng hộp là bao lâu?

Thời gian phụ thuộc vào loại thực phẩm và điều kiện lưu trữ. Thông thường, thực phẩm chế biến sẵn (như thịtXem các sản phẩm Thịt, cá, rau củXem các sản phẩm Rau củ) có thể giữ chất lượng tốt trong 2‑3 năm, trong khi các loại thực phẩm ít béo (như đậu, ngũ cốcXem các sản phẩm Ngũ cốc) có thể lên tới 5 năm hoặc hơn nếu bảo quản đúng cách.

Làm sao để nhận biết lon bị rò rỉ?

Kiểm tra bề mặt lon khi chạm tay; nếu cảm thấy ẩm hoặc có vết nước, có thể là dấu hiệu rò rỉ. Ngoài ra, khi mở lon, nếu thấy có chất lỏng chảy ra không đồng đều hoặc có bọt khí bất thường, cũng nên cẩn thận.

Có nên rửa sạch lon trước khi lưu trữ?

Không cần. Lon đã được tiệt trùng và đóng kín, việc rửa lại có thể làm tăng độ ẩm trên bề mặt, tạo điều kiện cho gỉ sét. Chỉ cần giữ cho môi trường xung quanh lon luôn khô ráo.

Thực phẩm đóng hộp có bị ảnh hưởng bởi mùi của các thực phẩm khác trong cùng phòng không?

Không. Lớp vỏ kim loại và lớp sơn nội mặt tạo ra rào cản không thấm mùi, nên thực phẩm trong lon không bị ảnh hưởng bởi mùi của thực phẩm khác.

Lời khuyên cuối cùng cho người tiêu dùng

Việc bảo quản thực phẩm đóng hộp không chỉ là việc đặt chúng trong một góc tối; nó đòi hỏi sự chú ý tới nhiệt độ, độ ẩm, và trạng thái của bao bì. Khi thực hiện đúng các bước kiểm tra, lưu trữ và tiêu thụ theo nguyên tắc FIFO, người dùng sẽ giảm thiểu được mất mát dinh dưỡng, tránh nguy cơ an toàn thực phẩm và kéo dài thời gian sử dụng của các sản phẩm. Hãy xem thực phẩm đóng hộp không chỉ là giải pháp tiện lợi mà còn là nguồn thực phẩm dự trữ đáng tin cậy khi được bảo quản một cách khoa học và có trách nhiệm.