Lịch sử và ý nghĩa của kẹo đậu phộng Thèo Lèo trong lễ cúng Ông Táo ngày Tết

Trong không khí rộn ràng của những ngày cuối năm, lễ cúng Ông Táo – vị thần canh giữ bếp núc, mang lại lời chúc bình an, thịnh vượng cho gia đình – luôn là một nghi thức không thể thiếu. Bên cạnh những món ăn truyền thống như bánh chưng, giò lụa, một vật dụng nhỏ nhưng mang ý nghĩa sâu sắc lại luôn hiện hữu trên mâm cúng: kẹoXem các sản phẩm Kẹo đậu phộng Thèo Lèo. Những viên kẹo giòn tan, màu vàng ươm, không chỉ làm tăng vị giác mà còn chứa đựng một câu chuyện lịch sử phong phú và những biểu tượng văn hoá đặc trưng của người Việt.

Đọc tiếp để khám phá nguồn gốc, quá trình hình thành và ý nghĩa của kẹo Thèo Lèo trong lễ cúng Ông Táo, đồng thời hiểu vì sao món ăn này vẫn giữ được vị thế quan trọng qua bao thế hệ, ngay cả trong thời đại hiện đại hoá ngày nay.

Nguồn gốc và lịch sử hình thành kẹo đậu phộng Thèo Lèo

Khởi nguồn từ các vùng nông thôn miền Bắc

Truyền thống sử dụng đậu phộng trong các lễ hội và nghi lễ đã tồn tại từ lâu trong nền nông nghiệp Việt Nam. Đậu phộng, với hạt béo ngậy, là một trong những nguồn thực phẩm giàu năng lượng, thường được chế biến thành nhiều dạng khác nhau như rang, xay bột, hoặc ngâm mật. Đặc biệt, ở các làng quê miền Bắc, người dân đã thử nghiệm việc trộn đậu phộng rang với đườngXem các sản phẩm Đường, sau đó đổ khuôn để tạo thành những viên kẹo nhỏ gọn, dễ bảo quản và mang lại hương vị vừa ngọt vừa bùi.

Tiến trình chuyển đổi thành “Thèo Lèo”

Thuật ngữ “Thèo Lèo” xuất phát từ tiếng địa phương, mô tả hình dạng cong nhẹ của viên kẹo khi được rút ra khỏi khuôn. Ban đầu, những viên kẹo này chỉ là sản phẩm gia đình, được dùng trong các dịp Tết để dâng lên các vị thần linh. Theo thời gian, nhờ sự lan tỏa của các hội chợ nông sản và các quán ăn vặt, kẹo Thèo Lèo dần trở nên phổ biến hơn, được các nhà sản xuất địa phương bắt tay vào quy trình công nghiệp hoá nhẹ, vẫn giữ nguyên hương vị truyền thống.

Ghi nhận trong các tài liệu lịch sử

Trong một số tài liệu nghiên cứu về ẩm thực dân gian, kẹo Thèo Lèo được nhắc đến như một “món quà Tết” đặc trưng của các tỉnh phía Bắc, đặc biệt là ở các khu vực có nền nông nghiệp đậu phộng phát triển mạnh. Những ghi chép này không chỉ khẳng định vị thế của kẹo trong lễ cúng mà còn phản ánh sự gắn kết giữa nông nghiệp và tín ngưỡng trong đời sống người Việt.

Ý nghĩa tượng trưng của kẹo Thèo Lèo trong lễ cúng Ông Táo

Biểu tượng của sự bội thu và may mắn

Đậu phộng, với hình dáng tròn đầy và màu vàng óng ánh, thường được xem là biểu tượng của sự bội thu, thịnh vượng. Khi được chế biến thành kẹo, hương vị ngọt ngào và độ giòn tan như muốn truyền tải thông điệp “Mong rằng năm mới sẽ ngọt ngào, công việc sẽ suôn sẻ”. Đặc biệt, trong bối cảnh cúng Ông Táo – vị thần mang lại những lời chúc tốt lành cho gia đình – việc dâng kẹo Thèo Lèo như một lời nguyện cầu cho sự dồi dào của cả năm.

Hình ảnh “Thèo Lèo” và ý niệm “đi lên”

Hình dạng cong nhẹ của kẹo Thèo Lèo còn được người dân giải thích là “đi lên”, tức là mong muốn mọi việc trong năm mới sẽ tiến lên, không bị kẹt lại. Khi người ta đặt những viên kẹo này lên mâm cúng, chúng như một dấu hiệu nhắc nhở rằng mọi khó khăn sẽ được vượt qua, mọi dự định sẽ được thực hiện một cách suôn sẻ.

Một phần không thể thiếu trong “bàn cúng”

Trong nghi lễ cúng Ông Táo, các món dâng thường được sắp xếp theo một trật tự nhất định: trái câyXem các sản phẩm Trái cây, bánh kẹo, các món ăn mặn và cuối cùng là rượu. Kẹo Thèo Lèo thường nằm ở vị trí trung tâm, giữa các món trái cây, vừa để tăng tính thẩm mỹ, vừa để nhấn mạnh vai trò của nó như một “cầu nối” giữa các yếu tố ngọt và mặn, mang lại sự cân bằng cho mâm cúng.

Quy trình chuẩn bị và cách dâng kẹo Thèo Lèo trong ngày Tết

Chọn lựa nguyên liệu và kiểm tra chất lượng

Để chuẩn bị kẹo Thèo Lèo, người dân thường ưu tiên chọn đậu phộng tươi, rang chín đều, không có mùi cháy. Đường dùng thường là đường mía trắng, vừa giúp giữ màu vàng tự nhiên, vừa tạo độ ngọt vừa phải. Khi mua sắm, một mẫu kẹo Thèo Lèo hiện nay có giá khoảng 79.000đ, được bày trong các cửa hàng chuyên bán đồ cúng, thường được đóng gói cẩn thận để bảo toàn hương vị.

Công đoạn chế biến truyền thống

Quá trình chế biến bao gồm các bước: rang đậu phộng, xay nhuyễn thành bột, trộn với đường và một ít dầu thực vậtXem các sản phẩm dầu thực vật để tạo độ dẻo, sau đó đổ vào khuôn nhỏ có hình dạng “thèo”. Khi hỗn hợp nguội, các viên kẹo được lấy ra, để khô tự nhiên hoặc trong lò nướng nhẹ để tăng độ giòn. Cuối cùng, kẹo được đóng gói trong túi giấy hoặc hộp nhựa để bảo quản.

Cách sắp xếp kẹo Thèo Lèo trên mâm cúng

Trước khi dâng, người ta thường rắc một lớp lá dong hoặc lá dứa dưới đáy mâm để tạo mùi thơm và tăng tính linh thiêng. Kẹo Thèo Lèo được xếp thành vòng tròn hoặc hình vuông, tùy theo sở thích của mỗi gia đình. Việc sắp xếp đồng đều, không để lỗ hổng, được xem là mong muốn cho một năm mới “đầy đủ, không thiếu”.

Thời điểm dâng và lời nguyện

Thông thường, kẹo Thèo Lèo được dâng vào buổi tối ngày 30 tháng Chạp, khi các gia đình chuẩn bị đón giao thừa. Khi đặt kẹo lên mâm, người thực hiện lễ cúng thường khấn lời ngắn gọn, cảm ơn Ông Táo đã bảo vệ gia đình suốt một năm và mong muốn ông sẽ mang đến những lời chúc tốt lành cho năm mới. Lời khấn thường có nội dung “Cầu xin Ông Táo chở cho gia đình ta một năm mới an khang, thịnh vượng, mọi việc suôn sẻ”.

Những câu chuyện, truyền thuyết gắn liền với kẹo Thèo Lèo

Truyền thuyết “Ông Táo và hạt đậu phộng thần kỳ”

Trong một câu chuyện dân gian, có một ông lão nghèo sống ở một làng quê miền Bắc. Khi Tết đến, ông không có đủ tiền mua bánh kẹo để dâng cúng, nhưng ông quyết định dùng những hạt đậu phộng còn lại trong nhà để tự làm kẹo. Khi dâng lên mâm cúng, Ông Táo cảm động trước sự chân thành và đã ban cho gia đình ông một năm bội thu, mọi công việc đều thuận buồm xuôi gió. Câu chuyện này đã truyền cảm hứng cho nhiều gia đình tự làm kẹo Thèo Lèo như một cách thể hiện lòng thành.

Biểu tượng “đậu phộng” trong phong thủy

Trong phong thủy, đậu phộng được xem là “đậu may mắn”, vì hình dạng hạt tròn và màu vàng tượng trưng cho tài lộc và sức khỏe. Khi kẹo Thèo Lèo được đặt trên mâm cúng, chúng không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn được cho là giúp cân bằng năng lượng trong không gian gia đình, tạo điều kiện cho mọi thành viên có một năm mới tràn đầy năng lượng tích cực.

Gắn kết các thế hệ qua món kẹo

Trong nhiều gia đình, việc làm kẹo Thèo Lèo luôn là một hoạt động gắn kết các thế hệ. Các bà nội thường chỉ dạy các cháu cách rang đậu, trộn đường, sau đó cùng nhau đổ khuôn. Qua đó, không chỉ truyền lại kỹ năng nấu ăn mà còn truyền tải những giá trị văn hoá, những câu chuyện về Tết, về Ông Táo. Những kỷ niệm này giúp duy trì sự gắn bó và duy trì truyền thống trong thời đại hiện đại.

Sự biến đổi và hiện đại hoá của kẹo Thèo Lèo

Đổi mới quy trình sản xuất

Với nhu cầu ngày càng tăng của thị trường, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ máy móc để tăng năng suất, đồng thời duy trì hương vị truyền thống. Tuy nhiên, quy trình vẫn giữ nguyên nguyên tắc chính: sử dụng đậu phộng rang tươi, đường mía và không thêm chất bảo quản. Điều này giúp kẹo Thèo Lèo vẫn giữ được độ giòn, hương thơm đặc trưng, phù hợp để dâng trong các nghi lễ truyền thống.

Đa dạng hoá hương vị và bao bì

Trong những năm gần đây, một số nhà sản xuất đã thử nghiệm việc bổ sung các hương vị phụ như mật ong, hạt sen, hoặc thậm chí là chút bột cacao để tạo ra các phiên bản “kết hợp”. Bao bì cũng được thiết kế hiện đại hơn, với hình ảnh minh hoạ Tết và các biểu tượng văn hoá, nhằm thu hút người tiêu dùng trẻ tuổi, nhưng vẫn giữ được tính truyền thống khi được dâng lên mâm cúng.

Vai trò trong nền kinh tế địa phương

Kẹo Thèo Lèo không chỉ là một món ăn truyền thống mà còn là một nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều hộ gia đình ở các vùng nông thôn. Việc sản xuất và bán kẹo trong mùa Tết giúp các gia đình có thêm nguồn thu nhập, đồng thời duy trì các kỹ năng truyền thống. Điều này góp phần bảo tồn văn hoá ẩm thực đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương.

Những suy ngẫm và câu hỏi mở rộng

• Liệu chúng ta có đang bảo tồn được giá trị nguyên gốc của kẹo Thèo Lèo trong quá trình hiện đại hoá? Khi công nghệ và thị hiếu thay đổi, việc giữ gìn hương vị và ý nghĩa truyền thống trở thành một thách thức.
• Trong bối cảnh đa dạng hoá ẩm thực Tết, kẹo Thèo Lèo sẽ giữ vị trí như thế nào? Sự xuất hiện của nhiều món ăn mới có thể làm giảm sự chú ý tới các món truyền thống, nhưng cũng có thể tạo ra cơ hội để kẹo Thèo Lèo được giới thiệu tới những thế hệ trẻ hơn.
• Chúng ta có thể làm gì để truyền lại câu chuyện và ý nghĩa của kẹo Thèo Lèo cho thế hệ sau? Việc tổ chức các buổi workshop, lớp học nấu ăn truyền thống tại trường học hoặc cộng đồng có thể là một giải pháp hữu hiệu.

Nhìn lại hành trình của kẹo đậu phộng Thèo Lèo, từ những chiếc khuôn đơn sơ trong các làng quê đến những sản phẩm được đóng gói hiện đại, chúng ta có thể thấy được sự gắn bó sâu sắc giữa ẩm thực và tín ngưỡng trong văn hoá Việt Nam. Dù thời gian có thay đổi, kẹo Thèo Lèo vẫn giữ được vị trí quan trọng trong lễ cúng Ông Táo, là minh chứng cho sự bền vững của những giá trị truyền thống trong cuộc sống hiện đại.