Lịch sử và quy trình làm bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương – Di sản ẩm thực truyền thống

Trong kho tàng ẩm thực Việt Nam, bánh đậu xanh luôn chiếm một vị trí đặc biệt, vừa là món ăn truyền thống vừa là biểu tượng của sự tinh tế trong nghệ thuật làm bánh. Đặc biệt, bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương đã trở thành một di sản ẩm thực được nhiều thế hệ người dân và du khách biết đến và trân trọng. Bài viết sẽ đi sâu vào nguồn gốc lịch sử, những yếu tố tạo nên hương vị độc đáo, và quy trình làm bánh truyền thống, giúp người đọc hiểu rõ hơn về giá trị văn hoá và nghệ thuật ẩn chứa trong mỗi chiếc bánh.

Lịch sử hình thành và phát triển của bánh đậu xanh Hưng Yên

Hưng Yên, một tỉnh nằm ở trung tâm đồng bằng sông Hồng, từ lâu đã nổi tiếng với các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, trong đó có đậu xanh. Theo các tài liệu lịch sử địa phương, việc chế biến đậu xanh thành bánh đã có từ thời Lê, khi nông dân địa phương bắt đầu tìm cách bảo quản và sử dụng nguồn đậu xanh phong phú của mình. Ban đầu, bánh được làm đơn giản, chỉ dùng đậu xanh ngâm, xay nhuyễn và trộn với đườngXem các sản phẩm Đường để tạo thành một loại bánh ngọt nhẹ, thường được dùng trong các lễ hội, tiệc cưới và các dịp lễ tết.

Trong suốt những thế kỷ, công thức bánh đậu xanh Hưng Yên trải qua nhiều lần cải tiến. Thế kỷ 19, khi giao thương với các vùng miền lân cận tăng lên, người dân Hưng Yên bắt đầu thêm một lớp vỏ bánh làm từ bột gạoXem các sản phẩm Gạo, tạo ra sự tương phản giữa lớp vỏ mềm mịn và nhân đậu xanh mịn màng. Đến đầu thế kỷ 20, khi các nhà máy đường và gạo hiện đại xuất hiện, quy trình làm bánh trở nên đồng nhất hơn, nhưng vẫn giữ được nét truyền thống nhờ các gia đình thợ làm bánh truyền lại công nghệ qua nhiều thế hệ.

Sau năm 1975, trong bối cảnh kinh tế hội nhập, bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương được đưa vào danh sách các đặc sản được bảo hộ, nhằm bảo tồn hương vị gốc và ngăn chặn việc sao chép công thức. Từ đó, các tiệm bánh và nhà sản xuất đã tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuẩn, đồng thời quảng bá rộng rãi qua các hội chợ ẩm thực, góp phần làm cho món bánh trở thành biểu tượng của nền ẩm thực miền Bắc.

Thành phần truyền thống và những yếu tố quyết định hương vị

Để hiểu sâu hơn về bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương, cần xem xét các thành phần cơ bản mà người làm bánh luôn tuân thủ:

• Đậu xanh: Được lựa chọn từ các vùng trồng nổi tiếng ở Hưng Yên, đậu xanh có màu xanh nhạt, hạt đồng đều, ít tạp chất. Việc lựa chọn đậu xanh chất lượng cao là nền tảng để tạo ra nhân bánh mịn, ngọt tự nhiên.
• Đường: Thường sử dụng đường phèn hoặc đường cát trắng tinh khiết, tùy thuộc vào khẩu vị muốn đạt độ ngọt vừa phải, không làm át đi vị đậu.
• Bột gạo: Dùng để làm lớp vỏ bánh, bột gạo phải được xay mịn, không có cặn bột thô để vỏ bánh có độ trong suốt và độ dẻo vừa phải.
• Dầu thực vậtXem các sản phẩm dầu thực vật: Thêm một chút dầu thực vật vào bột gạo giúp vỏ bánh không bị dính và tăng độ bóng, tạo cảm giác mềm mượt khi cắn.
• Muối: Một lượng muối nhỏ được thêm vào nhân đậu xanh để cân bằng vị ngọt, giúp hương vị trở nên phong phú hơn.

Những nguyên liệu này không chỉ được chọn lọc kỹ lưỡng mà còn phải được xử lý đúng cách. Ví dụ, đậu xanh phải được rửa sạch, ngâm qua nhiều lần để loại bỏ chất amido dư thừa, sau đó mới tiến hành xay và nấu. Quy trình này đảm bảo nhân bánh không bị vón cục, đồng thời giữ được màu xanh tự nhiên và hương thơm đặc trưng.

Quy trình làm bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương truyền thống

1. Chuẩn bị nguyên liệu

Người làm bánh bắt đầu bằng việc cân đo chính xác từng thành phần. Đối với mỗi 1 kg đậu xanh, thường cần khoảng 300 g đường, 150 g bột gạo, 20 ml dầu thực vật và một chút muối. Việc cân đo cẩn thận giúp duy trì hương vị đồng nhất qua mỗi lô bánh.

2. Ngâm và làm sạch đậu xanh

Đậu xanh được ngâm trong nước lạnh khoảng 8–10 giờ, hoặc qua đêm. Quá trình ngâm giúp hạt đậu nở ra, giảm độ cứng và loại bỏ phần chất độc tự nhiên. Sau khi ngâm, đậu được rửa lại bằng nước sạch, lọc qua rây để loại bỏ tạp chất và bã.

3. Xay nhuyễn và nấu đậu

Đậu xanh được cho vào máy xay, xay thành bột mịn. Khi xay, người làm thường cho thêm một ít nước để bột không bị vón cục. Sau khi xay, bột đậu được chuyển sang nồi nấu, cho vào đường, muối và đun ở lửa vừa. Quá trình nấu kéo dài khoảng 30–40 phút, trong thời gian này người làm phải khuấy liên tục để tránh bột dính đáy nồi và tạo ra một hỗn hợp đồng nhất, có màu xanh nhạt và độ dẻo vừa phải.

4. Làm vỏ bánh

Vỏ bánh được làm từ bột gạo và nước. Bột gạo được trộn với nước ấm và một ít dầu thực vật, khuấy đều cho đến khi hỗn hợp thành một bột mịn, không có cục. Sau khi nghỉ 10 phút, bột được cán mỏng thành lớp vải mỏng, thường có độ dày khoảng 2 mm.

5. Tạo hình và lắp ráp

Nhân đậu xanh được lấy ra, để nguội một chút, sau đó chia thành các viên tròn vừa tay (khoảng 20 g mỗi viên). Lớp vỏ bánh được cắt thành hình tròn hoặc hình vuông tùy theo sở thích. Nhân được đặt vào giữa lớp vỏ, sau đó gập lại và dùng ngón tay nhẹ nhàng ép chặt để khép kín. Kỹ thuật này đòi hỏi sự khéo léo để tránh làm rách vỏ và đảm bảo nhân không bị rò rỉ ra ngoài.

6. Nướng hoặc hấp

Hai phương pháp thường được dùng để hoàn thiện bánh: nướng và hấp. Khi nướng, bánh được đặt trên khay đã được phết một lớp dầu mỏng, rồi đưa vào lò nướng ở nhiệt độ 180 °C trong khoảng 12–15 phút cho đến khi lớp vỏ bánh chuyển sang màu vàng nhạt, giòn nhẹ. Khi hấp, bánh được đặt trong nồi hấp khoảng 8–10 phút, giúp lớp vỏ giữ được độ ẩm, mềm dẻo và tạo cảm giác “bông” khi ăn. Cả hai cách đều có ưu điểm riêng, tùy vào sở thích người thưởng thức mà lựa chọn.

7. Kiểm tra chất lượng và bảo quản

Sau khi hoàn thiện, bánh được để nguội trên khay, sau đó kiểm tra bằng mắt và tay để đảm bảo không có vết nứt, không có vị đắng hay mùi lạ. Bánh sau khi đã đạt tiêu chuẩn sẽ được đóng gói trong túi giấy hoặc hộp nhựa có khả năng giữ ẩm, bảo quản ở nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp. Thời gian bảo quản thông thường là từ 5–7 ngày, đủ để người tiêu dùng thưởng thức mà không mất đi hương vị ban đầu.

Vị trí văn hoá và xã hội của bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương

Bánh đậu xanh không chỉ là một món ăn, mà còn là một phần của các nghi lễ truyền thống. Trong các lễ hội mùa xuân, người dân Hưng Yên thường chuẩn bị bánh đậu xanh để dâng lên bàn thờ, tượng trưng cho sự may mắn và thịnh vượng. Ngoài ra, bánh còn xuất hiện trong các buổi tiệc gia đình, đặc biệt là trong những dịp cưới hỏi, sinh nhật, nơi mà mỗi chiếc bánh được coi như một lời chúc tốt lành.

Với sự lan tỏa qua các thế hệ, bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương còn trở thành một “cầu nối” giữa quá khứ và hiện đại. Khi người trẻ ngày nay khám phá ẩm thực truyền thống, họ không chỉ tìm thấy hương vị ngọt thanh, mà còn cảm nhận được câu chuyện, công sức và tinh thần của những người thợ làm bánh đã gắn bó với nghề suốt nhiều thập kỷ.

So sánh với các biến thể hiện đại của bánh đậu xanh

Trong những năm gần đây, nhiều nhà sản xuất đã thử nghiệm các biến thể của bánh đậu xanh, chẳng hạn như bánh đậu xanh trân châu, bánh đậu xanh phủ chocolate, hoặc bánh đậu xanh với nhân trái câyXem các sản phẩm Trái cây. Mặc dù những sáng tạo này mang lại sự mới lạ, nhưng bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương vẫn giữ nguyên công thức gốc, không thêm bất kỳ phụ gia hay hương liệuXem các sản phẩm Hương liệu nhân tạo nào. Điều này giúp duy trì được “độ trong” và “độ tinh khiết” của hương vị truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu của những người tiêu dùng ưu tiên thực phẩm tự nhiên.

Những lưu ý khi thưởng thức bánh đậu xanh Hưng Yên Nguyên Hương

• Thời điểm thích hợp: Bánh thường được thưởng thức vào buổi sáng hoặc buổi chiều, kèm với trà xanh hoặc trà đen để cân bằng độ ngọt.
• Cách bảo quản tại gia: Đặt bánh trong hũ kín, để ở nơi khô ráo, tránh ẩm ướt để bánh không bị mềm nhũn.
• Phối hợp hương vị: Một lát dưaXem các sản phẩm Dưa leo hoặc một chút mứtXem các sản phẩm Mứt dâu tây nhẹ sẽ làm tăng thêm sự tươi mới cho vị ngọt thanh của bánh.
• Trải nghiệm cảm quan: Khi cắn, lớp vỏ mỏng nhẹ sẽ tan ngay trong miệng, để lại cảm giác mịn màng của nhân đậu xanh, tạo nên một sự kết hợp hài hòa giữa độ giòn và độ mềm.

Với những đặc trưng trên, bánh đậu xanh đặc sản Hưng Yên Nguyên Hương không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là một phần của di sản văn hoá được bảo tồn và truyền lại. Khi mỗi người thưởng thức, họ không chỉ nếm được hương vị ngọt thanh mà còn cảm nhận được câu chuyện lịch sử, công sức của những người thợ làm bánh, và giá trị tinh thần mà bánh mang lại cho cộng đồng.