Lịch sử và nguồn gốc của trà thảo mộc Jiadoubao và Wanglaoji trong văn hoá Đông Á

Trong khuôn khổ các loại đồ uốngXem các sản phẩm Đồ uống truyền thống của Đông Á, trà thảo mộcXem các sản phẩm Trà thảo mộc luôn giữ một vị trí đặc biệt, không chỉ vì hương vị độc đáo mà còn vì những câu chuyện lịch sử, văn hoá phong phú gắn liền với chúng. Hai thương hiệu nổi bật – Jiadoubao và Wanglaoji – đã trở thành biểu tượng của “trà sâm” trong nhiều thế hệ, đồng thời phản ánh quá trình giao thoa, phát triển của các nền văn hoá Đông Á. Bài viết sẽ đi sâu vào nguồn gốc, quá trình hình thành và vai trò của chúng trong đời sống xã hội, đồng thời gợi mở một vài suy nghĩ về cách chúng được tiêu thụ ngày nay.

Lịch sử khởi nguồn của trà thảo mộc trong nền văn hoá Trung Quốc

Trà thảo mộc, hay còn gọi là “trà sâm”, xuất hiện lần đầu trong các tài liệu y học cổ truyền từ thời nhà Tống (960‑1279). Các dược liệu như cỏ mực, cây sâm, lá dâu tằm được pha chế thành nước uống mát lạnh, nhằm giảm nhiệt và làm dịu cơ thể trong những ngày nắng nóng. Các ghi chép của Tống Đồ Tư Lý (1025‑1086) đã đề cập đến “nước sâm” như một phương thuốc hỗ trợ điều hòa “huyết khí” và “tái sinh năng lượng”.

Sự phát triển của trà thảo mộc gắn liền với các vùng núi cao và các khu rừng già, nơi phong phú các loại thảo dược. Người dân địa phương thường thu thập lá, rễ, và củ để chế biến thành các loại “đồ uống giải nhiệt”. Đến thời Minh (1368‑1644), việc thương mại hoá trà thảo mộc bắt đầu xuất hiện khi các chợ địa phương bán những bình nước sâm được bảo quản bằng đá lạnh, một công nghệ tiên tiến cho thời kỳ đó.

Jiadoubao: Từ một quán trà dân gian đến thương hiệu quốc tế

Jiadoubao (Già Đậu Bao) có nguồn gốc từ tỉnh Quảng Đông, một trong những khu vực nổi tiếng với nền ẩm thực phong phú và đa dạng. Tên gọi “Jiadoubao” xuất phát từ tiếng Quảng Đông “già” (cổ) và “đậu bao” (đậu nành), phản ánh một công thức gốc sử dụng hạt đậu nành rang và các thảo dược địa phương. Truyền thuyết kể rằng, vào đầu thế kỷ 20, một ông lão bán hàng rong ở Quảng Châu đã pha chế một loại nước uống mát lạnh từ đậu nành, lá dâu tằm và một số thảo dược đặc trưng, nhằm giải khát cho công nhân trong các nhà máy.

Vào những năm 1930, công thức này được ghi lại trong một cuốn sổ tay của một nhà dược học địa phương, sau đó được chuyển giao cho một doanh nghiệp gia đình có tên “Jiadoubao”. Họ bắt đầu đóng gói sản phẩm trong các thùng gỗ, bảo quản bằng đá và bán tại các chợ trong thành phố. Sự thành công của Jiadoubao không chỉ nằm ở hương vị thanh mát, mà còn ở cách tiếp cận thị trường: các quầy bán hàng được thiết kế mở, cho khách hàng tự lấy ly nước trực tiếp, tạo cảm giác thân thiện và gần gũi.

Trong thập niên 1970, khi nền kinh tế Trung Quốc bắt đầu mở cửa, Jiadoubao mở rộng quy mô sản xuất, áp dụng công nghệ bảo quản lạnh hiện đại và đưa sản phẩm ra các tỉnh miền Nam. Sự phổ biến của nó đã được củng cố qua các chương trình truyền hình thời gian thực, nơi các gia đình thường xuyên xuất hiện với ly “nước sâm” Jiadoubao trong các bữa ăn gia đình.

Những yếu tố góp phần vào sự lan tỏa của Jiadoubao

• Hương vị đặc trưng: Sự kết hợp giữa vị ngọt nhẹ của đậu nành và vị thanh mát của lá dâu tằm tạo nên một hương vị cân bằng, phù hợp với khẩu vị đa dạng của người tiêu dùng.
• Chiến lược tiếp thị gắn liền với văn hoá: Việc quảng bá sản phẩm qua các câu chuyện dân gian và các bữa tiệc gia đình giúp người tiêu dùng cảm thấy sản phẩm không chỉ là một loại đồ uống mà còn là một phần của ký ức và truyền thống.
• Công nghệ bảo quản: Áp dụng công nghệ làm lạnh nhanh và đóng gói trong thùng bảo quản kín, giúp duy trì độ tươi ngon của thảo dược trong thời gian dài.

Wanglaoji: Hành trình “trà sâm” qua các thời kỳ

Wanglaoji (Vương Lão Cát) có nguồn gốc từ tỉnh Quảng Đông, thành phố Phúc Kiến, nơi có truyền thống lâu đời về việc sử dụng thảo dược trong ẩm thực và y học. Theo một số tài liệu lịch sử, “Wanglaoji” xuất hiện lần đầu vào cuối thế kỷ 19, khi một người thợ mộc tên Vương Lão Cát (Wang Lao Ji) mở một quán bán “nước sâm” tại khu phố cổ Phúc Kiến.

Những năm đầu thế kỷ 20, Vương Lão Cát đã kết hợp các loại thảo dược địa phương như lá dâu tằm, rễ cây bạch chỉ, và hạt mầm lúa để tạo ra một công thức đặc biệt. Đặc điểm nổi bật của công thức này là việc sử dụng “cây sâm” (Panax ginseng) – một trong những dược liệu quý hiếm, được cho là có khả năng “hỗ trợ” cân bằng “năng lượng nội tại”. Sự kết hợp này đã tạo nên một hương vị độc đáo, đồng thời thu hút được sự chú ý của tầng lớp trung lưu đang tìm kiếm các loại đồ uống giải khát cao cấp.

Đến năm 1929, gia đình Vương đã thành lập công ty “Wanglaoji” để sản xuất và phân phối nước sâm trên diện rộng. Công ty này nhanh chóng mở rộng sang các tỉnh lân cận, nhờ vào việc thiết lập các trạm lạnh tại các ga xe lửa, nơi mà các khách hành khách thường mua “nước sâm” để giải khát trong hành trình dài. Sự thành công của Wanglaoji được củng cố khi sản phẩm xuất hiện trong các hội chợ thương mại quốc tế, nơi nó được giới thiệu như một “đồ uống truyền thống của Trung Quốc”.

Đặc điểm độc đáo của Wanglaoji

• Công thức đa dạng: Bên cạnh các thảo dược truyền thống, Wanglaoji còn thêm vào một số thành phần như hạt sen và hoa cúc, tạo nên màu sắc và hương vị phong phú.
• Chiến lược phân phối rộng khắp: Sử dụng hệ thống đườngXem các sản phẩm Đường sắt và tàu thủy để vận chuyển các thùng nước sâm, giúp sản phẩm tiếp cận được các vùng sâu, vùng xa.
• Biểu tượng thương hiệu: Logo “Vương Lão Cát” thường được thiết kế với hình ảnh một ông lão cầm bình nước, tượng trưng cho sự bền bỉ và truyền thống lâu đời.

Vai trò của trà thảo mộc trong văn hoá Đông Á

Trà thảo mộc không chỉ là một loại đồ uống giải khát mà còn là một phần của các nghi lễ, lễ hội và phong tục trong các quốc gia Đông Á. Ở Trung Quốc, nước sâm thường xuất hiện trong các bữa tiệc sum họp gia đình vào dịp Tết Nguyên Đán, khi mọi người muốn “giải nhiệt” sau những ngày ăn uống phong phú. Tại Việt Nam, người dân thường dùng trà thảo mộc trong các buổi lễ chầu hương, như một biểu tượng của sự thanh tịnh và tĩnh lặng.

Ở Hàn Quốc và Nhật Bản, các loại trà thảo mộc cũng có vị trí quan trọng trong các buổi trà đạo, nơi chúng được phục vụ như một “đối tác” giúp cân bằng hương vị của các loại trà xanh và đen. Thậm chí, trong một số khu vực, trà thảo mộc còn được dùng như một “đồ uống trung gian” giữa các món ăn cay và các món ngọt, giúp cân bằng vị giác.

Những câu hỏi thường gặp khi nghĩ đến Jiadoubao và Wanglaoji

• Liệu nguồn gốc thảo dược có thực sự là địa phương? Cả hai thương hiệu đều khẳng định rằng các nguyên liệu chính được thu hoạch từ các vùng nông thôn của Quảng Đông, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai thích hợp cho việc trồng các loại thảo dược truyền thống.
• Có sự khác biệt nào giữa các phiên bản “truyền thống” và “hiện đại”? Phiên bản hiện đại thường được bảo quản bằng công nghệ làm lạnh nhanh và đóng gói trong thùng kín, trong khi phiên bản truyền thống thường được bảo quản trong bình gốm hoặc thùng gỗ, không có quy trình làm lạnh công nghiệp.
• Thế nào là “trà sâm” thực sự? Thuật ngữ “trà sâm” thường được dùng để chỉ các loại nước uống có thành phần chủ yếu là thảo dược, không chứa caffeine và không có độ ngọt cao như các loại nước ngọt thông thường.

Quá trình tiêu thụ và phát triển trong thời đại số

Trong những thập kỷ gần đây, xu hướng tiêu thụ đồ uống truyền thống đã được “kết nối” với nền tảng thương mại điện tử. Các thương hiệu như Jiadoubao và Wanglaoji đã mở rộng kênh bán hàng qua các trang web thương mại, cho phép người tiêu dùng mua sản phẩm dưới dạng thùng 24 lon 310ml, thùng lớn hoặc các dạng đóng gói tiện lợi khác. Điều này không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tạo điều kiện cho người tiêu dùng ở các khu vực không có cửa hàng truyền thống có thể trải nghiệm hương vị “trà sâm” ngay tại nhà.

Việc tiêu thụ qua kênh trực tuyến cũng làm thay đổi cách người tiêu dùng tiếp cận thông tin về sản phẩm. Thông qua các mô tả chi tiết, hình ảnh minh hoạ và các video hướng dẫn cách bảo quản, người dùng có thể nắm bắt được các yếu tố quan trọng như thời gian bảo quản, cách mở thùng, và cách phục vụ sao cho tối ưu hương vị. Điều này đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị văn hoá của các loại trà thảo mộc.

Những xu hướng tiềm năng trong tương lai

• Đa dạng hoá hương vị: Các nhà sản xuất đang thử nghiệm các công thức mới, kết hợp thảo dược địa phương với các loại trái cây nhiệt đớiXem các sản phẩm Trái cây nhiệt đới để tạo ra “trà sâm” hương vị phong phú hơn.
• Những bao bì thân thiện môi trường: Sự quan tâm ngày càng tăng đến vấn đề bảo vệ môi trường thúc đẩy việc sử dụng bao bì tái chế hoặc các vật liệu có thể phân hủy sinh học cho các thùng và lon.
• Hợp tác đa ngành: Các thương hiệu đang tìm kiếm cơ hội hợp tác với các nhà hàng, quán cà phêXem các sản phẩm Cà phê, và các sự kiện văn hoá để đưa “trà sâm” vào thực đơn, tạo ra trải nghiệm mới cho khách hàng.

Những khía cạnh xã hội và kinh tế của Jiadoubao và Wanglaoji

Hai thương hiệu này không chỉ là sản phẩm tiêu dùng mà còn là một phần của chuỗi cung ứng nông nghiệp và công nghiệp trong khu vực Đông Nam Á. Các nông dân trồng thảo dược nhận được nguồn thu ổn định từ việc cung cấp nguyên liệu cho các công ty sản xuất, trong khi các nhà máy chế biến đóng góp vào tăng trưởng GDP địa phương. Ngoài ra, việc xuất khẩu các sản phẩm này sang các thị trường quốc tế cũng tạo ra nguồn ngoại tệ quan trọng cho nền kinh tế.

Về mặt xã hội, Jiadoubao và Wanglaoji đã trở thành “cây cầu” văn hoá, giúp người dân ở các vùng miền khác nhau hiểu hơn về truyền thống ẩm thực của Quảng Đông. Khi một người Việt Nam, người Nhật hay người Hàn Quốc thưởng thức “trà sâm” của hai thương hiệu này, họ không chỉ nếm thử một hương vị mà còn cảm nhận được những câu chuyện lịch sử, những giá trị truyền thống được bảo tồn qua từng giọt nước.

Những suy ngẫm về vai trò của trà thảo mộc trong thời đại hiện đại

Trong bối cảnh cuộc sống ngày càng bận rộn, người tiêu dùng hiện đại thường tìm kiếm những “điểm dừng” để thư giãn và tái tạo năng lượng. Trà thảo mộc, với hương vị nhẹ nhàng và quá trình chế biến truyền thống, có thể được xem là một “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại. Khi nhâm nhi một ly Jiadoubao hay Wanglaoji, ta không chỉ giải khát mà còn đặt mình vào một không gian thời gian, nơi những giá trị văn hoá được duy trì và truyền lại.

Một câu hỏi đáng suy ngẫm là: liệu chúng ta có thể duy trì được tính nguyên bản và tinh thần truyền thống trong khi đồng thời đáp ứng nhu cầu thị trường hiện đại? Đó là thách thức mà các nhà sản xuất đang đối mặt – cân bằng giữa việc bảo tồn công thức gốc, nguồn nguyên liệu địa phương và áp dụng công nghệ mới để đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm.

Những câu chuyện lịch sử và nguồn gốc của Jiadoubao và Wanglaoji cho thấy, bên cạnh hương vị đặc trưng, chúng còn là những biểu tượng của sự giao thoa văn hoá, của những nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững trong ngành công nghiệp thực phẩm và đồ uống. Khi người tiêu dùng lựa chọn “trà thảo mộc”, họ đồng thời đang tham gia vào một hành trình dài, nơi mỗi giọt nước mang theo một phần của lịch sử, một phần của văn hoá và một phần của tinh thần cộng đồng.