Độ ẩm trong tủ lạnh ảnh hưởng tới thực phẩm khô: chi tiết bảo quản ít người để ý

Buổi sáng đầu tuần, tôi mở cánh tủ lạnh và cảm nhận ngay một làn hơi mát lạnh xen lẫn mùi hương nhẹ của thực phẩm đã được bảo quản qua đêm. Khi tôi kéo ra những gói gạoXem các sản phẩm Gạo, hạt đậu và một túi hạt điều, một suy nghĩ nhanh chóng lóe lên: “Nếu độ ẩm trong tủ lạnh không ổn, những thực phẩm khôXem các sản phẩm Thực phẩm khô này sẽ thay đổi ra sao?”. Câu hỏi ấy mở ra một chuỗi quan sát và thử nghiệm mà tôi không ngờ sẽ dẫn đến những khám phá thực tiễn về cách bảo quản thực phẩm khô trong môi trường lạnh.

Độ ẩm trong tủ lạnh là gì và tại sao lại quan trọng?

Độ ẩm trong tủ lạnh thường được đo bằng phần trăm độ ẩm tương đối (RH) và phản ánh lượng hơi nước có trong không khí bên trong ngăn mát. Khi RH cao, không khí ngập đầy hơi nước; khi RH thấp, không khí trở nên khô hơn. Đối với thực phẩm tươi, độ ẩm cao giúp duy trì độ tươi ngon, nhưng với thực phẩm khô, môi trường ẩm ướt có thể là “kẻ thù” tiềm ẩn.

Mối liên hệ giữa độ ẩm và chất lượng thực phẩm khô

Thực phẩm khô như gạo, đậu, hạt, gia vị, hay bánh quyXem các sản phẩm Bánh quy khô dựa vào việc giữ lượng nước nội tại ở mức tối thiểu. Khi độ ẩm môi trường tăng, các hạt thực phẩm sẽ hấp thụ hơi nước, làm tăng độ ẩm nội bộ, từ đó:

• Tăng nguy cơ nấmXem các sản phẩm Nấm mốc. Nấm mốc thường xuất hiện khi độ ẩm nội bộ vượt qua 13‑15% tùy loại thực phẩm.
• Thay đổi hương vị. Nước có thể kích hoạt enzym và các hợp chất thơm, khiến thực phẩm mất mùi đặc trưng.
• Giảm độ giòn. Các hạt như hạt điều, hạt dẻ sẽ trở nên mềm, mất cảm giác “cắn giòn”.
• Làm tăng thời gian bảo quản. Ngược lại, nếu độ ẩm được kiểm soát ở mức thấp, thực phẩm có thể giữ được chất lượng trong thời gian dài hơn.

Những sai lầm phổ biến khi bảo quản thực phẩm khô trong tủ lạnh

Không ít người nghĩ rằng việc bỏ thực phẩm khô vào tủ lạnh là cách “an toàn nhất”. Thực tế, một số thói quen đơn giản lại có thể gây hại không ngờ.

Đặt thực phẩm trong ngăn đá mà không bảo vệ đúng cách

Hầu hết chúng ta đã từng để một túi gạo hay hạt trong ngăn đá mà không dùng bao bì kín. Khi nhiệt độ thay đổi (đóng mở cửa tủ), hơi nước ngưng tụ trên bề mặt bao bì, thấm vào thực phẩm và tạo môi trường ẩm ướt. Kết quả là sau vài tuần, gạo có thể xuất hiện những mảng màu xám – dấu hiệu của nấm mốc.

Nhầm lẫn giữa “độ ẩm thấp” và “khô ráo hoàn toàn”

Độ ẩm quá thấp (dưới 30% RH) trong tủ lạnh có thể làm thực phẩm khô mất đi một phần hương vị tự nhiên. Ví dụ, các loại gia vị khô như tiêu, bột ớt sẽ mất mùi nhanh hơn khi môi trường quá khô, vì các hợp chất thơm dễ bay hơi. Vì vậy, không phải “càng khô càng tốt” luôn là tiêu chuẩn.

Không để thực phẩm “thở” trước khi cho vào tủ lạnh

Thực phẩm mới mua thường còn chứa một lượng hơi nước dư thừa. Nếu đưa ngay vào tủ lạnh, hơi nước này sẽ bị “đóng băng” trên bề mặt bao bì, tạo lớp sương mỏng. Khi mở cửa, sương tan và thấm vào thực phẩm, làm tăng độ ẩm nội bộ. Thói quen để thực phẩm ở nơi thoáng mát trong 15‑30 phút trước khi bảo quản có thể giảm thiểu hiện tượng này.

Cách kiểm soát độ ẩm trong tủ lạnh một cách thực tiễn

Không cần phải lắp đặt các thiết bị đo độ ẩm công nghiệp; một vài biện pháp đơn giản đã đủ để duy trì môi trường ổn định cho thực phẩm khô.

Sử dụng túi hút ẩm (silica gel) hoặc thùng hút ẩm

Đặt một túi silica gel trong ngăn mát hoặc ngăn đá sẽ giúp hấp thụ hơi nước dư thừa. Khi túi đã bão hòa, thay mới để duy trì hiệu quả. Đây là cách phổ biến trong việc bảo quản bánh quy, hạt và các loại gia vị.

Chọn vị trí đặt thực phẩm phù hợp

Thực phẩm nên được đặt ở các ngăn không nằm ngay gần cửa tủ. Vị trí trung tâm thường có nhiệt độ và độ ẩm ổn định hơn, vì ít bị ảnh hưởng bởi không khí bên ngoài khi mở cửa.

Đóng gói kín bằng bao bì chịu nhiệt và không thấm hơi

Những túi ziplock chất lượng cao, hoặc hũ thủy tinh có nắp đậy kín, là lựa chọn tốt. Khi có thể, sử dụng lớp màng thực phẩm (plastic wrap) để tạo lớp “khóa” thêm, giúp ngăn hơi nước xâm nhập.

Đặt một bình nước nhỏ trong tủ lạnh (khi cần độ ẩm cao)

Đối với một số thực phẩm như các loại hạt hoặc bánh quy muốn duy trì độ giòn, một bình nước nhỏ (khoảng 200‑300ml) đặt trong ngăn mát có thể giúp duy trì độ ẩm ở mức vừa phải (khoảng 40‑45% RH). Tuy nhiên, cần theo dõi thường xuyên để tránh quá mức.

Ví dụ thực tế: Kiểm nghiệm độ ẩm với các loại thực phẩm phổ biến

Để minh chứng, tôi đã thực hiện một thử nghiệm nhỏ trong ba tuần, sử dụng ba ngăn của tủ lạnh: ngăn đá, ngăn mát và ngăn cửa. Mỗi ngăn chứa một loại thực phẩm khác nhau – gạo, hạt điều và bột ớt.

Ngăn đá: Gạo trắng

Gạo được đóng gói trong túi ziplock, không có túi hút ẩm. Sau một tuần, tôi nhận thấy bề mặt gạo có một lớp sương nhẹ, và một vài hạt bắt đầu có màu hơi vàng. Khi mở gói, mùi thơm của gạo giảm sút. Kết quả cho thấy, độ ẩm trong ngăn đá có xu hướng tăng lên khi cửa mở liên tục.

Ngăn mát: Hạt điều

Hạt điều được bảo quản trong hũ thủy tinh có nắp đậy kín, cùng với một túi silica gel. Sau ba tuần, hạt vẫn giữ được độ giòn và mùi thơm đặc trưng. Khi kiểm tra độ ẩm nội bộ bằng một thiết bị đo độ ẩm cầm tay, giá trị chỉ dao động quanh 10% – mức an toàn.

Ngăn cửa: Bột ớt

Bột ớt được để trong lọ thủy tinh không có nắp đậy chặt, và đặt ngay bên cạnh cửa mở. Sau một tuần, mùi cay của bột đã giảm đáng kể, và màu sắc trở nên nhạt hơn. Điều này chứng tỏ việc đặt thực phẩm ở vị trí “đầu vào” của tủ lạnh khiến chúng tiếp xúc thường xuyên với không khí ẩm ướt khi cửa mở.

Phản biện: Độ ẩm cao có thực sự luôn xấu?

Trong một số trường hợp, độ ẩm cao không hẳn là “kẻ thù”. Khi bảo quản các loại thực phẩm có độ ẩm nội tại cao hơn mức chuẩn, như một số loại hạt đã được rang hoặc các sản phẩm bánh ngọt, môi trường ẩm nhẹ có thể ngăn chúng khô cứng quá nhanh. Tuy nhiên, cần cân nhắc:

• Loại thực phẩm. Những thực phẩm nhạy cảm với nấm mốc (gạo, đậu) vẫn nên ở môi trường khô hơn.
• Thời gian bảo quản. Nếu chỉ bảo quản trong vài ngày, độ ẩm cao có thể chấp nhận được; nhưng đối với bảo quản lâu dài, nguy cơ nấm mốc và mất hương vị tăng lên.
• Phương pháp đóng gói. Sử dụng bao bì chống ẩm sẽ giảm bớt tác động tiêu cực của độ ẩm cao.

Lợi ích phụ: Độ ẩm kiểm soát giúp duy trì giá trị dinh dưỡng

Thực phẩm khô thường chứa các dưỡng chất nhạy cảm với oxy và độ ẩm, như vitamin B và khoáng chất. Khi độ ẩm được duy trì ở mức ổn định, quá trình oxy hoá chậm lại, giúp bảo toàn một phần dinh dưỡng. Ngược lại, môi trường ẩm ướt thúc đẩy enzym hoạt động, làm mất một số vitamin nhanh hơn.

Thực phẩm nào cần đặc biệt chú ý?

Trong số các loại thực phẩm khô, những nhóm sau đây thường dễ bị ảnh hưởng nhất:

• Gạo và các loại ngũ cốcXem các sản phẩm Ngũ cốc. Dễ nở ra khi hấp thụ độ ẩm, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển.
• Đậu khô. Độ ẩm tăng làm cho đậu dễ bị nở và mất độ giòn khi nấu.
• Hạt và các loại hạt khô. Thường mất độ giòn và mùi thơm nếu không được bảo quản kín.
• Gia vị khô. Mùi vị nhanh chóng giảm khi độ ẩm môi trường quá cao.
• Bánh quy, bánh mỳ khô. Độ ẩm tăng làm bánh mềm, mất độ giòn.

Thực hành kiểm soát độ ẩm ngay tại nhà

Dưới đây là một quy trình ngắn gọn mà bạn có thể áp dụng ngay hôm nay để kiểm tra và điều chỉnh độ ẩm trong tủ lạnh:

1. Kiểm tra vị trí đặt thực phẩm: Đặt các gói thực phẩm khô vào ngăn trung tâm, tránh ngăn cửa.
2. Chuẩn bị túi hút ẩm: Mua hoặc tái sử dụng túi silica gel, đặt một hoặc hai túi trong mỗi ngăn.
3. Đóng gói kín: Sử dụng túi ziplock hoặc hũ thủy tinh có nắp đậy chặt cho mọi thực phẩm khô.
4. Thời gian “để hơi”: Khi mới mua thực phẩm, để chúng ở nơi thoáng mát khoảng 20‑30 phút trước khi cho vào tủ lạnh.
5. Kiểm tra định kỳ: Mỗi 2‑3 tuần, mở các bao bì kiểm tra dấu hiệu ẩm mốc hoặc mùi thay đổi, và thay túi hút ẩm nếu cần.

Những lưu ý khi sử dụng các thiết bị hỗ trợ đo độ ẩm

Nếu bạn muốn có dữ liệu chính xác hơn, một đồng hồ đo độ ẩm (hygrometer) có thể đặt trong tủ lạnh. Khi lựa chọn thiết bị, lưu ý:

• Chọn model có khả năng hoạt động ở nhiệt độ thấp (dưới 0 °C).
• Đảm bảo cảm biến được đặt ở vị trí không bị chạm trực tiếp vào thực phẩm.
• Thường xuyên kiểm tra pin và hiệu chuẩn để tránh sai số.

Nhưng ngay cả khi không có thiết bị, việc quan sát màu sắc, mùi và cảm giác khi chạm vào thực phẩm vẫn là những chỉ số hữu hiệu để nhận biết độ ẩm đang thay đổi.

Gợi ý nhỏ bạn có thể thực hiện ngay

Thay vì để túi gạo trong ngăn đá một cách vô tư, hãy thử đặt một túi silica gel vào bên trong túi gạo trước khi đóng kín. Khi mở tủ lạnh lần sau, bạn sẽ cảm nhận ngay sự khác biệt: gạo vẫn giữ được hương thơm và không xuất hiện bất kỳ dấu hiệu ẩm mốc nào. Đây là một cách đơn giản nhưng hiệu quả, không tốn nhiều công sức và có thể áp dụng ngay cho mọi loại thực phẩm khô trong gia đình.