Xung đột Trung Đông: Động lực mới cho khủng hoảng năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong những ngày qua, xung đột leo thang giữa Iran, Mỹ và Israel đã biến eo biển Hormuz – một trong những hành lang thương mại quan trọng nhất thế giới – thành điểm nóng địa chính trị. Hơn một trăm tàu chở dầu, khí tự nhiên hoá lỏng (LNG) và container đã phải dừng lại hoặc vòng qua mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển từ vài ngày lên tới hơn một tuần. Hệ quả là giá dầu tăng mạnh, phí bảo hiểm và cước tàu biển bùng lên, đồng thời tạo ra một chuỗi rủi ro lan tỏa tới các doanh nghiệp Việt Nam, từ nhà máy lọc dầu đến các nhà xuất khẩu nông sản.

Tắc nghẽn eo biển Hormuz: Khi “đường huyết” của năng lượng bị chặn lại

Theo vnexpress.net đăng ngày 03/03/2026, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như tê liệt sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran. Dữ liệu MarineTraffic cho biết tới ngày 01/03, ít nhất 150 tàu, bao gồm tàu chở dầu và LNG, đã thả neo tại khu vực này. CEO của Ocean Network Express (ONE) nhấn mạnh rằng “khoảng 10% đội tàu container toàn cầu đang ùn ứ ở đây” (theo báo VnExpress ngày 02/03/2026). Khi các tàu tránh Hormuz, thời gian vòng qua mũi Hảo Vọng tăng thêm 8‑10 ngày, thậm chí nửa tháng, làm tăng chi phí nhiên liệu và phụ phí bảo hiểm lên vài trăm nghìn USD mỗi chuyến.

Giá dầu Brent đã tăng tới 13% trong một ngày, chạm mức 82 USD/thùng, và trong phiên OTC, giá lên tới 80 USD/thùng (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Khi nguồn cung giảm 8‑10 triệu thùng/ngày do các tàu không thể qua Hormuz, các nhà phân tích dự báo giá có thể vươn tới 100 USD/thùng (theo vnexpress.net, 02/03/2026).

Gián đoạn nguồn cung LPG và khí hóa lỏng: Từ Saudi đến PVGas

Đại diện PVGas Trading (thuộc Tập đoàn Khí Việt Nam) cho biết, do sự cố sập cầu dẫn tại cơ sở NGL Juaymah của Saudi Aramco (23/02) và các cuộc tấn công bằng drone tại Hormuz, các lô hàng Propane và Butane đã bị gián đoạn. Kế hoạch giao hàng tới kho Thị Vải, Diêm Điền từ ngày 10/3 phải tạm dừng (theo vnexpress.net ngày 03/03/2026). Ngoài ra, QatarEnergy công bố ngừng sản xuất LNG sau khi một cơ sở bị drone Iran tấn công, làm mất khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu (theo vnexpress.net ngày 03/03/2026). Sự thiếu hụt này không chỉ làm tăng giá LPG trong nước mà còn khiến các doanh nghiệp phụ thuộc vào nhập khẩu LNG – như các nhà máy điện và công nghiệp chế biến – phải đối mặt với chi phí cao hơn và rủi ro nguồn cung.

Động lực giảm sản xuất dầu tại các nhà sản xuất Trung Đông

Iran, Qatar, Saudi Arabia và các nhà khai thác khác đã giảm hoặc tạm dừng hoạt động. Iran sản xuất khoảng 3,3 triệu thùng dầu/ngày và 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ, nhưng các cơ sở đã bị tấn công, khiến sản lượng giảm đáng kể (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Qatar, nhà cung cấp LNG lớn thứ hai thế giới, ngừng sản xuất sau vụ tấn công drone Iran (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Saudi Arabia đóng cửa nhà máy lọc dầu Ras Tanura – công suất 550.000 thùng/ngày – sau một cuộc tấn công drone (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Những sự kiện này đồng thời làm giảm khả năng bù đắp nguồn cung của OPEC+, khiến thị trường dầu mỏ trở nên nhạy cảm hơn với bất kỳ biến động nào ở Hormuz.

Ảnh hưởng tới thị trường tài chính và cổ phiếu dầu khí Việt Nam

Nhóm cổ phiếu dầu khí trên sàn HOSE đã tăng hơn 70% trong hai tháng đầu năm, trở thành ngành có hiệu suất tốt nhất (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng đà tăng đã phản ánh phần lớn kỳ vọng thị trường; việc mua mới sau đợt tăng đầu tiên có thể gặp “đỉnh” và rủi ro giảm giá nếu xung đột hạ nhiệt (theo Bùi Công Toàn, VNDirect, và Nguyễn Thị Thanh Nhàn, FinSuccess – vnexpress.net ngày 02/03/2026). Đặc biệt, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng từ 0,2% lên 1% giá trị tàu trong 48 giờ, làm chi phí mỗi chuyến hàng tăng thêm vài trăm nghìn USD (theo vnexpress.net ngày 03/03/2026). Điều này làm giảm lợi nhuận thực tế của các doanh nghiệp vận tải và có thể làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu dầu khí trong dài hạn.

Rủi ro cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và hàng công nghiệp đang phải đối mặt với việc tăng cước tàu biển từ 2.000‑4.000 USD mỗi container và một số tuyến hàng hải tới Trung Đông, Biển Đỏ và Đông Địa Trung Hải tạm ngưng (theo thanhnien.vn ngày 03/03/2026). Công ty Hoàng Sơn 1 (đồng Nai) cho biết chi phí logistics chiếm 10‑20% giá thành, và nếu hải trình vòng qua mũi Hảo Vọng, chi phí có thể tăng 20‑30% (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Đối với nông sản tươi, thời gian vận chuyển kéo dài đe dọa thời gian bảo quản, khiến một số mặt hàng như thanh long, xoài có thể bị hỏng nếu không tìm giải pháp thay thế (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Các doanh nghiệp cũng lo ngại thiếu container rỗng, một vấn đề đã xuất hiện trong khủng hoảng biển Đỏ năm 2024.

Chiến lược phòng ngừa và đề xuất chính sách

Trong bối cảnh bất ổn, Công ty CP Lọc Hóa Dầu Bình Sơn (DUNG QUẤT) đã đề nghị được ưu tiên mua dầu thô nội địa đến quý 3, nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu và tránh rủi ro vận chuyển (theo thanhnien.vn ngày 04/03/2026). Đề xuất này phản ánh nhu cầu của các nhà máy lọc dầu trong việc bảo đảm nguồn cung ổn định, đồng thời giảm áp lực lên dự trữ năng lượng quốc gia. Ngoài ra, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khuyến cáo doanh nghiệp đa dạng hoá thị trường, điều chỉnh điều khoản FOB/ CIF, và chuẩn bị các biện pháp bảo hiểm bất khả kháng (theo vnexpress.net ngày 02/03/2026). Các nhà quản lý cần xem xét việc tạm thời ưu tiên nguồn dầu thô nội địa, giảm thuế xuất khẩu và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp chịu áp lực chi phí logistics.

Kịch bản giá dầu và tác động kinh tế Việt Nam

Trong trường hợp Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn, các nhà phân tích dự báo giá Brent có thể lên tới 100‑140 USD/thùng, kéo theo lạm phát toàn cầu tăng 0,6‑0,7 điểm phần trăm (theo vnexpress.net ngày 01/03/2026). Giá xăng dầu bán lẻ trong nước sẽ tăng theo, làm áp lực lên chi phí sản xuất và tiêu dùng nội địa. Đối với Việt Nam, một phần lớn nhập khẩu dầu và khí (đặc biệt là LNG) đến từ Trung Đông, vì vậy giá nhập khẩu sẽ tăng, làm tăng thâm hụt thương mại và áp lực lên cán cân thanh toán. Đồng thời, chi phí vận tải biển tăng 4.000 USD mỗi container sẽ làm giá xuất khẩu nông sản và hàng công nghiệp tăng, giảm tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Những bước tiếp theo cho nền kinh tế năng lượng Việt

Để giảm thiểu tác động tiêu cực, Việt Nam cần tăng cường dự trữ chiến lược dầu và LNG, đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và các dự án điện gió, mặt trời. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế bảo hiểm thương mại đa dạng, khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng hợp đồng bảo hiểm “war risk” cho các chuyến hàng qua Hormuz. Việc đầu tư vào hạ tầng cảng nội địa và các tuyến đường vận tải nội địa sẽ giảm phụ thuộc vào các hành lang quốc tế nhạy cảm. Cuối cùng, việc duy trì một khung pháp lý linh hoạt cho các điều khoản bất khả kháng và thương vụ FOB sẽ giúp doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng khi các tuyến vận chuyển bị gián đoạn.