Vào một buổi chiều mưa nhẹ, mình quyết định bỏ qua thói quen luôn vẽ trên cuốn sổ giấy trơn cũ kỹ và thử một tờ giấy có lớp phủ mới mua. Khi cọ vẽ chạm vào bề mặt, cảm giác mượt mà, hơi “trượt” khiến mình ngạc nhiên – và cũng là lúc nhận ra rằng một thay đổi nhỏ trong vật liệu có thể mở ra một thế giới màu sắc hoàn toàn khác. Đó là khởi đầu cho một loạt những câu hỏi: Tại sao màu nước trên giấy có lớp phủ lại rực rỡ hơn, nhưng lại dễ bong tróc? Ngược lại, giấy trơn có vẻ “ngấm” màu sâu hơn nhưng lại khiến màu nhạt đi? Câu trả lời không chỉ nằm ở bề mặt, mà còn ở cách mà nước và pigment tương tác với từng loại giấy.

Giấy trơn và cảm nhận ban đầu

Đặc điểm bề mặt

Giấy trơn thường được làm từ sợi bông hoặc gỗ, không có lớp phủ nào ngăn cản nước thẩm thấu. Khi cọ chạm vào, nước nhanh chóng thấm vào các sợi, mang theo pigment đi sâu vào lớp giấy. Điều này tạo ra một độ bám mạnh mẽ, vì pigment đã “đặt nền” vào bên trong cấu trúc sợi. Tuy nhiên, vì nước lan tỏa nhanh, màu sắc có xu hướng bị pha loãng, làm giảm độ bão hòa của các vùng màu.

Trong những buổi sáng yên tĩnh, mình thường dùng giấy trơn để vẽ phác thảo nhanh. Khi ngập màu, cảm giác “ngấm” vào giấy khiến mỗi nét vẽ trở nên chắc chắn, không lo bị trôi. Nhưng khi muốn tạo ra một màu sắc đậm và đồng nhất, mình phải chờ đợi cho lớp màu khô, hoặc dùng lớp màu mỏng hơn để tránh “làm loãng” quá mức.

Giấy có lớp phủ: một lớp “bảo vệ”

Cơ chế hoạt động của lớp phủ

Giấy có lớp phủ, thường là một lớp polymer hoặc chất kết dính tinh chế, tạo ra một bề mặt mịn, ít thấm nước. Khi nước và pigment chạm vào, chúng “trượt” trên lớp phủ thay vì thẩm thấu ngay. Nhờ vậy, màu nước duy trì được độ đậm và độ bão hòa cao hơn, vì pigment không bị “rải” ra quá rộng. Tuy nhiên, vì pigment không bám sâu vào sợi giấy, độ bám của màu lên bề mặt sẽ yếu hơn, dễ bị trầy xước hoặc bong tróc nếu không được bảo quản cẩn thận.

Một lần mình vẽ một bức phong cảnh nhẹ nhàng trên giấy có lớp phủ, màu xanh biển vẫn giữ nguyên độ tươi sáng ngay sau khi khô. Khi quay lại sau vài ngày, màu vẫn không bị “phai” như trên giấy trơn, nhưng một vết cọ nhẹ đã khiến một phần màu bị “cào” ra, chứng tỏ độ bám không bằng giấy trơn.

So sánh thực tế: Khi cùng một màu gặp hai loại giấy

Thí nghiệm đơn giản trong góc phòng khách

Để cảm nhận rõ hơn, mình chuẩn bị hai tờ giấy – một tờ giấy trơn, một tờ giấy có lớp phủ – và pha một màu xanh lá cây đồng nhất. Cọ nhẹ nhàng rải màu lên cả hai tờ, để nước tự nhiên lan tỏa. Ngay lập tức, giấy trơn đã hút phần lớn nước, khiến màu dần dần “đổ” sang các khu vực xung quanh, tạo ra những dải màu nhạt. Ngược lại, trên giấy có lớp phủ, màu vẫn giữ hình dạng ban đầu, các đường viền rõ ràng và màu sắc không bị loãng.

Sau khi để khô, mình quan sát độ bão hòa và độ bám của từng tờ. Giấy trơn có màu nhạt hơn nhưng dính chặt, không có vết trầy xước. Giấy có lớp phủ giữ màu đậm, nhưng khi chạm nhẹ bằng ngón tay, một vết xước nhỏ đã làm màu bị cào ra, cho thấy độ bám kém hơn.

Ảnh hưởng tới độ bão hòa

Độ bão hòa phụ thuộc vào mức độ pigment giữ lại trên bề mặt. Trên giấy trơn, nước nhanh thấm vào các sợi, mang pigment vào bên trong, làm giảm lượng pigment còn lại trên bề mặt. Vì vậy, màu sắc xuất hiện “mờ” hơn, đặc biệt khi dùng màu nhạt hoặc pha nhiều nước. Ngược lại, lớp phủ ngăn cản nước thấm, khiến pigment nằm trên lớp bề mặt và phản chiếu ánh sáng mạnh hơn, tạo cảm giác màu sắc “sống động” và đậm hơn.

Trong các dự án yêu cầu màu sắc tươi sáng, như vẽ hoa hồng đỏ rực hoặc biển xanh sâu, giấy có lớp phủ thường là lựa chọn ưu tiên. Ngược lại, khi muốn tạo ra những hiệu ứng mờ, chuyển màu mượt mà, giấy trơn lại mang lại lợi thế nhờ khả năng “hấp thụ” và “lan tỏa” màu.

Ảnh hưởng tới độ bám

Độ bám liên quan mật thiết tới cách pigment gắn kết với cấu trúc giấy. Trên giấy trơn, các sợi bông hoặc gỗ tạo ra một “mạng lưới” nắm bắt pigment, khiến màu không dễ bị trầy rách. Điều này rất hữu ích khi vẽ các chi tiết nhỏ, đường viền mảnh hoặc khi bức tranh sẽ được xử lý thêm (ví dụ: thêm lớp keo bảo quản). Tuy nhiên, vì pigment đã thấm sâu, việc sửa chữa hoặc chỉnh sửa màu sau khi khô trở nên khó khăn.

Trái lại, trên giấy có lớp phủ, pigment nằm trên bề mặt, không có “cơ chế bám” sâu. Khi bức tranh gặp va chạm nhẹ, màu có thể bị tróc ra hoặc bị cọ xước. Để khắc phục, người vẽ thường cần dùng lớp cố định (fixative) hoặc đóng khung bảo vệ. Điều này làm tăng thêm bước công việc, nhưng lại cho phép sửa chữa màu dễ dàng hơn vì pigment chưa thấm sâu.

Yếu tố phụ trợ: độ dày, độ pH và độ nhám

Không chỉ lớp phủ hay không, các yếu tố khác của giấy cũng ảnh hưởng đến độ bão hòa và độ bám. Độ dày giấy quyết định khả năng chịu lực: giấy dày hơn thường có độ bám tốt hơn, dù có lớp phủ hay không. Độ pH, thường được đo bằng chỉ số kiềm, ảnh hưởng đến độ bền màu theo thời gian; giấy có pH trung tính (khoảng 7) giúp màu không bị phai nhanh.

Độ nhám của bề mặt cũng là một yếu tố quan trọng. Giấy trơn có độ nhám cao hơn, tạo ra nhiều “điểm bám” cho pigment. Giấy có lớp phủ thường được làm mịn, giảm độ nhám, vì vậy pigment dễ trượt và không “bám” mạnh. Khi chọn giấy, người vẽ có thể cân nhắc giữa “độ mịn” để tạo màu đồng đều và “độ nhám” để tăng độ bám, tùy thuộc vào phong cách và mục tiêu của tác phẩm.

Lựa chọn giấy phù hợp cho từng mục đích

Đối với những ai yêu thích công nghệ màu nước truyền thống, giấy trơn là “bản đồ” lý tưởng để khám phá các kỹ thuật ướt lên ướt, tạo ra những dải màu mờ ảo và sâu lắng. Khi muốn vẽ các chi tiết tỉ mỉ, như nét vẽ chân thực của một bức chân dung, độ bám của giấy trơn sẽ hỗ trợ việc giữ nét sạch sẽ.

Ngược lại, nếu mục tiêu là tạo ra những màu sắc rực rỡ, đồng nhất, hoặc muốn in bản sao kỹ thuật số mà màu sắc phải giữ nguyên độ sáng, giấy có lớp phủ sẽ là “cửa sổ” mở ra màu sắc tươi sáng. Đối với những tác phẩm sẽ được trưng bày lâu dài, việc bảo vệ bề mặt bằng lớp phủ có thể giảm thiểu nguy cơ ẩm ướt, phai màu.

Thực tế, nhiều nghệ sĩ kết hợp cả hai loại giấy trong cùng một dự án: họ vẽ nền và các vùng màu lớn trên giấy có lớp phủ để giữ độ bão hòa, sau đó chuyển sang giấy trơn cho các chi tiết cuối cùng để tăng độ bám. Cách tiếp cận này giúp tận dụng ưu điểm của cả hai, đồng thời giảm thiểu nhược điểm.

Cuối cùng, quyết định chọn giấy phụ thuộc vào sở thích cá nhân, phong cách vẽ và yêu cầu bảo quản. Thử nghiệm với các loại giấy, quan sát cách màu nước phản ứng, và ghi lại cảm nhận sẽ giúp mỗi người tìm ra “bản đồ màu” riêng của mình.

Nhìn lại câu chuyện của buổi chiều mưa, mình nhận ra rằng việc thay đổi một tờ giấy không chỉ là thay đổi vật liệu, mà còn là mở rộng một góc nhìn mới về cách màu nước “sống”. Khi chúng ta hiểu sâu hơn về cơ chế thẩm thấu, lớp phủ và các yếu tố phụ trợ, chúng ta không chỉ vẽ tốt hơn mà còn cảm nhận được sự kết nối tinh tế giữa chất liệu và cảm xúc. Bạn có muốn tiếp tục khám phá những lớp bìa khác nhau của giấy, để màu nước của mình có thể kể những câu chuyện sâu sắc hơn?

Sự khác biệt giữa việc pha màu nước trên giấy trơn và giấy có lớp phủ: ảnh hưởng tới độ bão hòa và độ bám