Quy trình sản xuất Miến dong Bình Liêu 4 sao OCOP: Từ nguyên liệu địa phương đến sản phẩm 1kg chất lượng

Miến dong là một trong những món ăn truyền thống của miền Bắc, đặc biệt phổ biến trong các bữa tiệc, lễ hội và những bữa cơm gia đình. Khi nói đến miến dong có chất lượng cao, “Miến dong Bình Liêu 4 sao OCOP” thường được nhắc đến như một tiêu chuẩn cho cả hương vị và quy trình sản xuất. Để hiểu rõ hơn về giá trị mà sản phẩm này mang lại, chúng ta cần đi sâu vào từng bước của quy trình sản xuất, từ việc lựa chọn nguyên liệu địa phương cho tới khâu đóng gói cuối cùng.

1. Đặc điểm vùng miền và nguồn nguyên liệu địa phương

Miến dong Bình Liêu được làm từ hạt đậu nành (còn gọi là “đông”) trồng tại các thửa ruộng ven biển của huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh. Đặc điểm địa lý của khu vực – đất đai giàu dinh dưỡng, khí hậu ôn hòa, lượng mưa vừa phải – tạo điều kiện thuận lợi cho cây đậu nành phát triển mạnh mẽ. Người nông dân địa phương thường áp dụng phương pháp canh tác truyền thống kết hợp với một số kỹ thuật hiện đại, giúp hạt đậu đạt mức độ sạch và đồng đều.

1.1. Lựa chọn giống đậu nành phù hợp

Người nông dân tại Bình Liêu ưu tiên trồng các giống đậu nành có hàm lượng protein cao, đồng thời chịu được môi trường biển. Những giống này không chỉ cung cấp nguồn nguyên liệu giàu dinh dưỡng mà còn giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ môi trường.

1.2. Quy trình thu hoạch và bảo quản nguyên liệu

Sau khi thu hoạch, hạt đậu nành được làm sạch bằng nước sông, sau đó phơi khô dưới ánh nắng tự nhiên trong thời gian ngắn để duy trì độ ẩm tối ưu. Quá trình bảo quản được thực hiện trong kho gỗ thông, nơi có độ ẩm và nhiệt độ ổn định, giúp ngăn ngừa mối mọt và bảo toàn chất lượng hạt.

2. Giai đoạn tiền chế biến: Sơ chế và tách tinh bột

Tiếp theo, hạt đậu nành được chuyển tới nhà máy chế biến, nơi bắt đầu các công đoạn tách tinh bột – thành phần chính tạo nên sợi miến. Quy trình này đòi hỏi sự chính xác và kiểm soát nghiêm ngặt để đảm bảo không mất đi giá trị dinh dưỡng của nguyên liệu.

2.1. Ngâm hạt đậu

Hạt đậu nành được ngâm trong nước sạch ở nhiệt độ phòng từ 8 đến 12 giờ. Quá trình ngâm giúp hạt nở ra, làm mềm vỏ và tạo điều kiện cho việc tách tinh bột dễ dàng hơn. Độ pH của nước ngâm thường được duy trì trong khoảng 6.5 – 7.0 để tối ưu hoá quá trình tách.

2.2. Nghiền và lọc

Sau khi ngâm, hạt được nghiền thành bột mịn bằng máy nghiền công nghiệp. Bột sau đó được trộn với nước và đưa qua lưới lọc để tách phần bột tinh bột (nước bột) ra khỏi phần bã. Phần bã sau khi tách sẽ được xử lý để làm phân bón hữu cơ, đóng góp vào vòng tuần hoàn nông nghiệp địa phương.

2.3. Lọc và tách tinh bột

Nước bột chứa tinh bột được đưa qua quy trình ly tâm hoặc ngưng tụ, giúp tách tinh bột ra khỏi chất lỏng còn lại. Tinh bột thu được sau khi được rửa sạch bằng nước lạnh, sau đó để ráo và sấy khô ở nhiệt độ thấp (khoảng 45°C) để giữ nguyên cấu trúc hạt.

3. Sản xuất sợi miến: Định hình và tạo hình

Tinh bột đã sấy khô sẽ được đưa vào máy trộn với một lượng nước vừa đủ để tạo thành hỗn hợp đặc, sau đó được đưa vào máy ép sợi để tạo thành sợi miến. Giai đoạn này quyết định độ dẻo, độ bám và độ trong suốt của miến dong.

3.1. Pha chế hỗn hợp

Tinh bột được trộn với nước trong tỉ lệ chuẩn, thường là 1:1.2 đến 1:1.5 (tinh bột : nước), tùy vào độ ẩm và độ dẻo mong muốn. Độ pH của hỗn hợp được điều chỉnh nhẹ, thường nằm trong khoảng 6.8 – 7.2, giúp tăng cường độ kết dính của sợi.

3.2. Ép sợi và cắt thành sợi dài

Hỗn hợp sau khi đạt độ đồng nhất sẽ được đưa vào máy ép sợi, nơi qua các lỗ kim nhỏ, tạo thành sợi miến mỏng đều. Các sợi sau khi ra máy được kéo dài và cắt thành đoạn có độ dài tiêu chuẩn (khoảng 10 – 12 cm), phù hợp cho việc nấu ăn và bảo quản.

3.3. Hấp và làm nguội

Đoạn miến được đưa vào lò hấp ở nhiệt độ khoảng 100°C trong thời gian 3 – 5 phút. Quá trình hấp giúp sợi miến chín sơ, ổn định cấu trúc và giảm độ ẩm. Ngay sau khi hấp, miến được làm nguội nhanh bằng nước lạnh để ngăn chặn quá trình nấu chín tiếp tục và giữ độ giòn.

4. Giai đoạn sấy khô và bảo quản

Sau khi được làm nguội, miến dong sẽ trải qua quá trình sấy khô để đạt độ ẩm cuối cùng dưới 12%, đáp ứng tiêu chuẩn OCOP về độ khô và thời gian bảo quản.

4.1. Sấy khô bằng công nghệ nhiệt độ thấp

Miến được sắp xếp đều trên khay sấy và đưa vào lò sấy công nghiệp, duy trì nhiệt độ từ 45°C đến 55°C trong khoảng 6 – 8 giờ. Việc sử dụng nhiệt độ thấp giúp bảo toàn màu sắc tự nhiên và hương vị của miến, đồng thời ngăn ngừa hiện tượng nứt nẻ.

4.2. Kiểm tra độ ẩm và chất lượng

Sau khi sấy, các mẫu miến được lấy ra để đo độ ẩm bằng máy đo độ ẩm chuyên dụng. Nếu độ ẩm vượt quá mức cho phép, miến sẽ được đưa lại lò sấy để điều chỉnh. Đồng thời, các tiêu chuẩn về độ bền, độ giòn và màu sắc cũng được kiểm tra bằng mắt thường và các thiết bị đo chuyên biệt.

5. Đóng gói và chứng nhận OCOP

Miến dong Bình Liêu 4 sao OCOP được đóng gói trong bao bì giấy kraft có lớp lót thực phẩm, nhằm bảo vệ sản phẩm khỏi ẩm ướt và bụi bẩn trong quá trình vận chuyển. Mỗi bao bì đều được dán nhãn thông tin sản phẩm, ngày sản xuất và mã vạch, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra nguồn gốc.

5.1. Quy trình đóng gói tự động

Trong nhà máy, quy trình đóng gói được thực hiện bằng hệ thống tự động, giảm thiểu tối đa sự can thiệp của con người, từ đó giảm nguy cơ nhiễm bẩn. Bao bì được kiểm tra độ kín và độ bền trước khi đưa ra thị trường.

5.2. Tiêu chuẩn OCOP và kiểm định chất lượng

OCOP (One Commune One Product) là chương trình hỗ trợ phát triển sản phẩm đặc trưng của từng địa phương. Để đạt tiêu chuẩn “4 sao OCOP”, miến dong phải đáp ứng các tiêu chí về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất sạch, đóng gói an toàn và khả năng bảo quản tốt. Các cơ quan kiểm định độc lập sẽ tiến hành đánh giá thực địa, kiểm tra hồ sơ sản xuất và thực hiện thử nghiệm ngẫu nhiên trên lô hàng.

6. Tầm quan trọng của quy trình sản xuất đối với người tiêu dùng

Việc nắm rõ quy trình sản xuất giúp người tiêu dùng có cái nhìn minh bạch về nguồn gốc và chất lượng của miến dong. Khi biết rằng nguyên liệu được trồng tại địa phương, không qua quá trình xử lý hoá chất mạnh, và được chế biến bằng công nghệ hiện đại nhưng vẫn giữ được nét truyền thống, người mua sẽ cảm thấy yên tâm hơn khi đưa sản phẩm vào bữa ăn gia đình.

6.1. An toàn thực phẩm và sức khỏe

Quy trình kiểm soát chặt chẽ từ khâu thu hoạch, bảo quản, chế biến đến đóng gói giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn và các chất gây hại. Đặc biệt, việc không sử dụng chất bảo quản hoá học trong giai đoạn sấy và đóng gói là một lợi thế đáng chú ý, phù hợp với xu hướng tiêu dùng “sạch” hiện nay.

6.2. Giá trị văn hoá và kinh tế địa phương

Miến dong Bình Liêu không chỉ là một sản phẩm thực phẩm, mà còn là biểu tượng của nền nông nghiệp địa phương. Sản phẩm này tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho nông dân và các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực, đồng thời góp phần duy trì các truyền thống ẩm thực đặc trưng của Quảng Ninh.

7. Những thách thức và hướng phát triển trong tương lai

Mặc dù quy trình sản xuất đã đạt chuẩn và được công nhận, nhưng vẫn còn những thách thức cần giải quyết để nâng cao hơn nữa chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

7.1. Đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định

Biến đổi khí hậu và áp lực đô thị đang làm giảm diện tích canh tác truyền thống. Do đó, việc xây dựng mô hình hợp tác hợp tác xã giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến là cần thiết để duy trì nguồn cung ổn định và chất lượng nguyên liệu.

7.2. Nâng cao công nghệ chế biến

Việc áp dụng công nghệ tự động hoá và IoT (Internet of Things) trong quá trình giám sát độ ẩm, nhiệt độ và pH có thể giúp giảm thiểu sai số và tăng hiệu suất sản xuất. Đồng thời, việc nghiên cứu các phương pháp sấy mới như sấy bằng tia hồng ngoại có thể rút ngắn thời gian sấy mà vẫn giữ được chất lượng.

7.3. Mở rộng thị trường tiêu thụ

Miến dong Bình Liêu đã có mặt trên các kênh bán lẻ nội địa, nhưng việc đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế đòi hỏi phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của các nước nhập khẩu, cũng như xây dựng thương hiệu dựa trên câu chuyện nguồn gốc địa phương.

8. Kết nối giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất

Hiểu rõ quy trình sản xuất không chỉ là việc đọc thông tin trên nhãn mà còn là cơ hội để người tiêu dùng kết nối với người nông dân và nhà chế biến. Nhiều doanh nghiệp tại Bình Liêu đã mở các kênh truyền thông xã hội và tổ chức ngày hội nông sản, nơi người dân có thể tham quan trang trại, chứng kiến trực tiếp quá trình thu hoạch và chế biến.

8.1. Giá trị giáo dục và trải nghiệm

Việc mời khách tham quan nhà máy sản xuất miến dong không chỉ giúp tăng cường niềm tin mà còn tạo ra cơ hội giáo dục về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Các buổi hội thảo ngắn gọn về quy trình chế biến, bảo quản và cách nấu miến sao cho giữ được độ giòn và hương vị tự nhiên cũng được tổ chức thường xuyên.

8.2. Phản hồi và cải tiến liên tục

Những phản hồi từ người tiêu dùng được thu thập qua các kênh truyền thông và khảo sát trực tiếp, sau đó được chuyển đến bộ phận nghiên cứu và phát triển để điều chỉnh công thức, cải tiến bao bì và nâng cao dịch vụ. Mô hình này tạo ra một vòng lặp cải tiến liên tục, giúp sản phẩm luôn đáp ứng nhu cầu thực tế của người dùng.

Quy trình sản xuất Miến dong Bình Liêu 4 sao OCOP, từ việc lựa chọn hạt đậu nành địa phương, qua các công đoạn tách tinh bột, ép sợi, hấp, sấy khô, đến đóng gói và kiểm định chất lượng, là một chuỗi các bước được thực hiện một cách cẩn trọng và có hệ thống. Nhờ vào sự kết hợp giữa truyền thống và công nghệ hiện đại, sản phẩm không chỉ mang lại hương vị đặc trưng mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phát triển kinh tế địa phương. Khi chúng ta thưởng thức một tô miến dong thơm ngon, phía sau đó là câu chuyện của người nông dân, của nhà máy và của cộng đồng đang cùng nhau duy trì và nâng cao giá trị của một sản phẩm đặc trưng của Quảng Ninh.