Vào một buổi chiều cuối tuần, khi trời mưa nhẹ và tiếng gió thổi qua khung cửa sổ, gia đình tôi lại tụ tập quanh chiếc bàn ăn để xem album ảnh chuyến du lịch Đà Lạt năm ngoái. Những tấm hình được chụp bằng điện thoại thông minh, máy ảnh kỹ thuật số và thậm chí là video ngắn đều đang dồn dập trên các thiết bị cá nhân. Cả ba con trẻ liên tục yêu cầu xem lại những khoảnh khắc đáng nhớ, trong khi bố mẹ lại lo lắng về việc các file đang chiếm hết bộ nhớ điện thoại và laptop. Đó là lúc nhu cầu một không gian lưu trữ chung, an toàn và dễ dàng truy cập trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Trong những tháng trước khi quyết định mua một ổ cứng mạng (NAS), chúng tôi đã thử nhiều cách: sao chép file sang USB, sử dụng dịch vụ lưu trữ đám mây, thậm chí là chia sẻ qua mạng nội bộ bằng tính năng HomeGroup của Windows. Mỗi giải pháp đều có những hạn chế riêng – USB dễ mất, đám mây phụ thuộc vào tốc độ internet và chi phí thuê băng thông, còn HomeGroup lại phức tạp khi các thiết bị có hệ điều hành khác nhau. Khi đã trải qua những khó khăn này, chúng tôi bắt đầu tìm hiểu về NAS như một “trạm lưu trữ gia đình” thực thụ, hy vọng nó sẽ giải quyết những vấn đề đang gặp phải.

Trước khi đưa NAS vào gia đình

Những thách thức khi lưu trữ dữ liệu trên thiết bị cá nhân

Thói quen sao chép file vào ổ cứng di động thường khiến dữ liệu bị trùng lặp và khó kiểm soát. Mỗi thành viên trong nhà có một chiếc laptop, một điện thoại và một máy tính bảng; khi một file được chỉnh sửa trên một thiết bị, các bản sao còn lại vẫn giữ nguyên phiên bản cũ, gây ra nhầm lẫn. Thêm vào đó, việc sao lưu dữ liệu quan trọng như tài liệu học tập, video gia đình hay dự án công việc thường bị bỏ quên vì không có một quy trình chuẩn.

So sánh với các phương án lưu trữ truyền thống

USB/External HDD: Dễ mang đi, nhưng dễ mất hoặc hỏng do va đập.
Đám mây (Google Drive, OneDrive, …): Tiện lợi khi truy cập mọi nơi, nhưng phụ thuộc vào kết nối internet và giới hạn dung lượng miễn phí.
Chia sẻ mạng nội bộ (HomeGroup, SMB): Cần cấu hình phức tạp, không hỗ trợ đồng bộ tự động và thường không có tính năng bảo vệ dữ liệu.

Những so sánh này giúp chúng tôi nhận ra rằng, để có một kho lưu trữ được quản lý tập trung, an toàn và có khả năng mở rộng, NAS là một lựa chọn đáng cân nhắc.

Khi NAS đã được lắp đặt và sử dụng

Quy trình thiết lập ban đầu

Việc lắp đặt NAS không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về mạng. Sau khi gắn các ổ cứng HDD hoặc SSD vào khung, chúng tôi kết nối thiết bị với router qua cáp Ethernet. Giao diện quản trị web của NAS xuất hiện trên trình duyệt, cho phép tạo tài khoản người dùng, phân quyền truy cập và cấu hình các dịch vụ như SMB, AFP, NFS. Điều này giống như việc tạo một “thư viện chung” trong nhà, nơi mỗi thành viên chỉ cần đăng nhập để xem hoặc chỉnh sửa tài liệu.

Trải nghiệm sử dụng hàng ngày

Mỗi sáng, khi con trẻ muốn xem video hoạt hình, chúng tôi chỉ cần mở một trình phát media trên TV thông minh, chọn thư mục chia sẻ trên NAS và nhấn play. Không còn phải chờ tải lên từ điện thoại hay sao chép file sang USB. Khi bố cần sao lưu các dự án công việc, một cú nhấp chuột vào phần “Backup” sẽ tự động đồng bộ toàn bộ thư mục trên laptop lên NAS, đồng thời tạo bản sao lưu dự phòng trên ổ cứng phụ (RAID 1). Đối với mẹ, việc chia sẻ album ảnh gia đình cho các bà con ở quê trở nên đơn giản: một đường link duy nhất được gửi qua tin nhắn, người nhận có thể tải về hoặc xem trực tiếp mà không cần đăng nhập.

So sánh trải nghiệm với việc dùng đám mây

Trong khi việc tải lên Google Drive thường mất thời gian do băng thông giới hạn, NAS cho phép truyền dữ liệu với tốc độ LAN (từ 100 Mbps tới 1 Gbps tùy mô hình). Ngoài ra, dữ liệu luôn nằm trong mạng nội bộ, nên không lo lắng về việc rò rỉ thông tin cá nhân ra internet. Ngược lại, dịch vụ đám mây cung cấp khả năng truy cập từ bất kỳ nơi nào, nhưng đối với chúng tôi, hầu hết nhu cầu lưu trữ và chia sẻ diễn ra trong phạm vi nhà, khiến tốc độ và tính riêng tư của NAS trở nên ưu việt hơn.

Khả năng mở rộng và bảo vệ dữ liệu

NAS thường hỗ trợ cấu hình RAID, cho phép kết hợp nhiều ổ cứng thành một “đĩa ảo” với các mức độ bảo vệ khác nhau. Chúng tôi chọn RAID 1 – sao chép dữ liệu đồng thời trên hai ổ, vì nó vừa đơn giản vừa đáp ứng nhu cầu sao lưu cơ bản. Khi một ổ cứng gặp sự cố, hệ thống vẫn hoạt động bình thường và dữ liệu không bị mất. Thêm vào đó, NAS có thể lên lịch sao lưu tự động lên ổ cứng ngoài hoặc thậm chí đồng bộ với dịch vụ đám mây như Backblaze, tạo một lớp bảo vệ “đa tầng”.

Sau một thời gian sử dụng NAS

Thay đổi thói quen lưu trữ và chia sẻ

Sau ba tháng, chúng tôi đã thấy sự chuyển đổi rõ rệt trong cách quản lý dữ liệu. Thay vì mỗi người tự lưu trữ trên thiết bị riêng, mọi tài liệu quan trọng đều được tập trung vào một kho lưu trữ chung. Khi có một file mới, người dùng chỉ cần kéo thả vào thư mục chia sẻ, và các thiết bị khác sẽ nhận được thông báo đồng bộ ngay lập tức. Điều này giảm thiểu việc “quên sao lưu” và giúp mọi thành viên luôn có phiên bản mới nhất của tài liệu.

Ảnh sản phẩm NAS Synology DS223J - Thiết bị lưu trữ mạng 2 bay ổ cứng chính hãng cho cá nhân và doanh nghiệp nhỏ — Ảnh: Sản phẩm NAS Synology DS223J - Thiết bị lưu trữ mạng 2 bay ổ cứng chính hãng cho cá nhân và doanh nghiệp nhỏ – Xem sản phẩm

So sánh với việc dùng USB liên tục

Trước đây, chúng tôi thường gặp trường hợp mất USB khi con trẻ mang đi học hoặc khi bố quên cắm lại sau khi di chuyển. Những mất mát này không chỉ gây phiền toái mà còn làm mất dữ liệu quan trọng. Với NAS, không còn khối lượng thiết bị di động cần quản lý; mọi thứ đều “đứng yên” trên một thiết bị cố định trong phòng máy, giảm thiểu rủi ro vật lý. Thêm vào đó, việc kiểm tra dung lượng còn trống trở nên dễ dàng hơn, vì giao diện web hiển thị chi tiết mỗi ổ và mức sử dụng.

Đánh giá về tính năng mở rộng và bảo trì

Nhờ khả năng thêm ổ cứng mới mà không phải thay đổi toàn bộ hệ thống, chúng tôi đã mở rộng dung lượng lưu trữ lên gấp đôi chỉ trong một buổi tối. Quá trình thay thế và cấu hình RAID mới được thực hiện qua giao diện web, không cần tắt máy hay ngắt kết nối mạng. Bảo trì định kỳ chỉ bao gồm việc kiểm tra nhật ký lỗi và cập nhật firmware – một công việc nhanh gọn, không gây gián đoạn hoạt động.

Ảnh hưởng đến an ninh dữ liệu gia đình

Với việc thiết lập quyền truy cập chi tiết, chúng tôi có thể giới hạn người dùng trẻ em chỉ xem được thư mục ảnh gia đình, trong khi bố mẹ có quyền đọc‑ghi toàn bộ. Ngoài ra, tính năng “snapshot” cho phép tạo bản sao nhanh của toàn bộ hệ thống vào những thời điểm quan trọng (như ngày sinh nhật), giúp khôi phục nhanh chóng nếu có lỗi người dùng. So với việc lưu trữ trên máy tính cá nhân, nơi một virus có thể lây lan và phá hủy dữ liệu, NAS cung cấp một “lớp bảo vệ” tách biệt, giảm thiểu nguy cơ tấn công lan truyền.

Những suy ngẫm cuối cùng

Những tháng đầu tiên sau khi đưa NAS vào gia đình đã chứng minh rằng một hệ thống lưu trữ tập trung không chỉ giúp giải quyết vấn đề “đầy bộ nhớ” mà còn thay đổi cách chúng tôi tương tác với dữ liệu. Thay vì mỗi người tự quản lý riêng, mọi thứ giờ đây được đồng bộ, an toàn và luôn sẵn sàng khi cần. Điều này không chỉ mang lại sự yên tâm mà còn tạo ra một môi trường chia sẻ thông tin mượt mà, phù hợp với nhịp sống hiện đại của một gia đình bận rộn.

Với những trải nghiệm thực tế này, bạn nghĩ mình sẽ cần một hệ thống lưu trữ như NAS như thế nào để phù hợp với phong cách sống và nhu cầu dữ liệu của gia đình mình?

Những khái niệm cơ bản về NAS và cách chúng hỗ trợ việc lưu trữ dữ liệu cho gia đình