Lý do cha mẹ ngừng cho trẻ sơ sinh đeo vòng tay & lắc tay, và lúc nào họ quyết định dùng lại

Những ngày đầu tiên khi cầm trên tay một bé mới chào đời, hầu hết chúng ta đều muốn làm mọi thứ sao cho “đẹp” và “đúng nghi lễ”. Vòng tay hay lắc tay, dù chỉ là một sợi dây mỏng, lại mang trong mình cả một câu chuyện dài về truyền thống, lo lắng và cả sự thay đổi trong cách nuôi dạy trẻ. Thật dễ dàng để cảm thấy bối rối: một bên là những lời khuyên từ ông bà, người lớn tuổi, một bên là những khuyến cáo hiện đại về an toàn. Khi đứng trước quyết định ngừng cho bé đeo vòng, hay rồi lại quyết định mang lại, chúng ta thường phải cân nhắc rất nhiều yếu tố.

Trong phần tiếp theo, tôi sẽ chia sẻ những suy nghĩ cá nhân đã được hình thành qua những năm tháng đồng hành cùng các gia đình trẻ. Bài viết sẽ không chỉ liệt kê những “nguyên nhân” khô khan, mà còn đưa ra những ví dụ thực tế, những câu chuyện ngắn gọn mà mình đã chứng kiến, nhằm giúp các bậc cha mẹ, dù mới hay đã có kinh nghiệm, có thể nhìn nhận lại thói quen này một cách toàn diện hơn.

Lịch sử và sự tiến hoá của thói quen đeo vòng tay cho trẻ sơ sinh

Truyền thống dân gian và ý nghĩa tâm linh

Trong nhiều nền văn hoá Á Đông, vòng tay không chỉ là một món trang sức đơn thuần mà còn được xem là “bảo bối” mang lại may mắn, sức khỏe và bảo vệ trẻ khỏi các linh hồn xấu. Ở Việt Nam, từ thời Lý tới thời Nguyễn, các gia đình thường dùng những sợi dây bông, chỉ rắn hoặc thậm chí là vàng mạ để buộc quanh cổ tay bé. Người ta tin rằng vòng tay sẽ giúp “điều hoà” năng lượng, ngăn ngừa “gian nan” và đồng thời là dấu hiệu của sự chào đón vào cộng đồng.

Một ví dụ điển hình là trong các lễ hội “đón đầu năm mới” ở các tỉnh miền Bắc, mẹ bỉm sữa thường chuẩn bị một đôi vòng tay bằng chỉ đỏ để buộc vào tay bé ngay sau khi sinh, kèm theo lời chúc “sức khỏe dồi dào, tài lộc đầy nhà”. Đó không chỉ là một nghi lễ mà còn là cách mà cộng đồng truyền tải những mong muốn tốt đẹp tới thế hệ mới.

Sự thay đổi trong thời hiện đại

Những thập kỷ gần đây, khi y học và các tiêu chuẩn an toàn trẻ em được quốc tế hoá, nhiều bậc cha mẹ bắt đầu đặt câu hỏi: liệu việc đeo vòng tay có gây nguy cơ nghẹt thở, kích ứng da hay không? Các tổ chức y tế không khuyến cáo trẻ dưới 6 tháng tuổi nên mang bất kỳ vật dụng nào có thể gây áp lực lên da hoặc cản trở lưu thông máu. Từ đó, một làn sóng “ngừng đeo” bắt đầu lan rộng, đặc biệt trong các thành phố lớn, nơi thông tin y khoa được chia sẻ nhanh chóng qua mạng xã hội.

Trong một buổi hội thảo dành cho các bà mẹ mới ở Hà Nội, một bác sĩ nhi khoa đã chia sẻ rằng, “trong vòng 3 tháng đầu, da bé rất nhạy cảm, và việc buộc vòng tay bằng chất liệu không phù hợp có thể dẫn đến phát ban hoặc thậm chí là chấn thương nhẹ”. Câu nói này đã khiến nhiều bậc cha mẹ quyết định tạm dừng việc đeo vòng cho bé, ít nhất cho đến khi bé lớn hơn và da đã phát triển mạnh mẽ hơn.

Người mới làm cha mẹ – những lo lắng ban đầu

Lý do thường khiến các bậc cha mẹ mới ngừng đeo vòng

• Lo ngại về an toàn: sợ vòng tay bị kẹt, gây chèn ép hoặc gây kích ứng da.
• Thiếu thông tin rõ ràng: không biết chất liệu nào là an toàn cho da bé.
• Áp lực từ người lớn tuổi: muốn tôn trọng truyền thống nhưng đồng thời không muốn vi phạm lời khuyên y tế.
• Thói quen thay đổi nhanh: các blog, diễn đàn mạng xã hội liên tục cập nhật những “cảnh báo” mới.
• Chi phí và thời gian: việc mua vòng tay chất lượng cao và thay thường xuyên có thể gây gánh nặng tài chính.

Trong thực tế, tôi nhớ một cặp vợ chồng trẻ ở Đà Nẵng, khi con họ mới được 2 tuần tuổi, đã nhận được lời khuyên từ bà nội “đừng để bé đeo vòng tay, vì sẽ làm bé khó thở”. Ngay sau đó, họ cũng nhận được email từ một chuyên gia y tế khuyến cáo không nên buộc bất kỳ vật gì vào tay bé trong 3 tháng đầu. Khi hai lời khuyên này trùng nhau, họ đã quyết định gỡ bỏ vòng tay và chỉ để lại một sợi dây thun nhẹ trong một thời gian ngắn.

Khi nào họ cân nhắc lại việc đeo vòng

• Khi bé đã vượt qua 3-4 tháng tuổi và da đã không còn nhạy cảm.
• Khi gia đình tổ chức các lễ hội truyền thống, như lễ hội Tết, Đoan Ngọ.
• Khi có nhu cầu tạo dấu ấn kỷ niệm, ví dụ như “đánh dấu tuổi 1” của bé.
• Khi các chuyên gia y tế đưa ra khuyến cáo mới cho phép sử dụng vật liệu an toàn sau một thời gian nhất định.
• Khi cha mẹ muốn gắn kết với các thế hệ lớn tuổi qua việc thực hiện nghi lễ truyền thống.

Ví dụ, một bà mẹ ở TP. Hồ Chí Minh kể rằng, sau khi con cô bé đã 5 tháng tuổi, cô quyết định mua một chiếc vòng tay bằng silicone y tế, nhẹ và không gây kích ứng. Cô chỉ để vòng trên tay bé khi tham dự lễ hội Tết Nguyên Đán, để “đúng nghi lễ” và đồng thời cảm nhận được sự gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình.

Cha mẹ có kinh nghiệm – cân nhắc lại theo thời gian

Các dấu hiệu cho thấy trẻ đã “sẵn sàng”

• Da bé không còn xuất hiện các vết đỏ, phát ban sau khi tiếp xúc với vật liệu mới.
• Trẻ có thể tự di chuyển tay một cách linh hoạt mà không bị kẹt.
• Cha mẹ đã tham khảo và thử nghiệm nhiều loại vật liệu, tìm ra loại phù hợp nhất.
• Gia đình đã thảo luận và thống nhất về ý nghĩa của vòng tay trong các dịp lễ truyền thống.
• Trẻ đã đạt được một mức độ phát triển thể chất nhất định, ví dụ như có thể ngồi vững mà không cần hỗ trợ.

Trong một buổi gặp gỡ phụ huynh ở Đà Lạt, một ông bố chia sẻ rằng con mình đã 8 tháng tuổi, và sau khi thử một vòng tay bằng vải lanh, bé không có bất kỳ dấu hiệu khó chịu nào. Họ quyết định giữ vòng tay này trong các dịp lễ hội địa phương, vì nó vừa an toàn vừa mang lại cảm giác truyền thống.

Ví dụ thực tế từ các gia đình

Gia đình tôi đã trải qua giai đoạn “ngừng đeo” từ khi bé mới sinh đến khi bé được 4 tháng tuổi. Khi bé đã có thể tự lăn và ngồi, chúng tôi quyết định thử một chiếc vòng tay bằng len mềm, được làm thủ công bởi bà nội. Ban đầu, chúng tôi chỉ để vòng trên tay bé trong những buổi thăm nhà bà, và chú ý xem bé có phản ứng gì. Sau một tuần, không có dấu hiệu kích ứng, và bé thậm chí còn thích cảm giác ấm áp của len. Từ đó, chúng tôi bắt đầu sử dụng vòng tay trong các dịp lễ hội gia đình, như Tết Trung Thu, để bé cảm nhận được “bản sắc” gia đình.

Gia đình và cộng đồng – ảnh hưởng văn hoá và tâm linh

Vai trò của người lớn trong quyết định đeo vòng

• Ông bà thường là người truyền thống, mang lại những câu chuyện và lời khuyên từ thế hệ trước.
• Cha mẹ trẻ có thể cân nhắc giữa lời khuyên y tế hiện đại và mong muốn tôn trọng truyền thống gia đình.
• Người thân có thể giúp chọn lựa vật liệu an toàn, ví dụ như vòng bằng silicone hoặc len tự nhiên.
• Trong các cộng đồng địa phương, việc đeo vòng tay có thể là một phần của nghi lễ chào mừng bé vào xã hội.
• Những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lan truyền quan điểm về an toàn và truyền thống.

Trong một làng quê ở Thanh Hóa, khi một cặp vợ chồng trẻ quyết định đeo vòng tay cho bé, họ đã mời cả làng đến tham dự buổi lễ “đặt vòng tay”. Mọi người đều mang những chiếc vòng tay làm từ lụa, và bà nội đã giải thích ý nghĩa của màu sắc – đỏ mang lại may mắn, xanh bảo vệ sức khỏe. Sự kiện này không chỉ giúp gia đình gắn kết mà còn tạo ra một không gian chia sẻ kinh nghiệm giữa các thế hệ.

Khi nào vòng tay được dùng lại trong các dịp đặc biệt

Thông thường, các gia đình sẽ mang vòng tay trở lại vào những ngày lễ có ý nghĩa truyền thống mạnh mẽ: Tết Nguyên Đán, Lễ hội Đoan Ngọ, hoặc các buổi lễ “cúng đầy tháng”. Trong những dịp này, vòng tay không chỉ là một món trang sức mà còn là biểu tượng của sự chúc lành, mong muốn bé được bảo vệ khỏi những điều không may. Đối với một số gia đình, việc đeo vòng tay trong ngày “đầy tháng” còn được xem như một cách “đánh dấu” cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển của bé.

Ví dụ, một bà mẹ ở Huế kể rằng, mỗi khi con cô bé tròn 3 tháng tuổi, họ sẽ tổ chức một buổi “đầy tháng” tại nhà, và trong buổi lễ này, cô bé sẽ được đeo một chiếc vòng tay bằng bạcXem các sản phẩm Bạc truyền thống. Mặc dù cô biết rằng vòng bạc có thể gây kích ứng nếu không được làm sạch kỹ, nhưng họ luôn rửa vòng bằng nước ấm và xà phòng nhẹ trước khi cho bé đeo, để giảm thiểu rủi ro.

Những lưu ý khi quyết định mang lại vòng tay

An toàn và vật liệu phù hợp

• Chọn vòng tay làm từ silicone y tế, vải lanh, hoặc len tự nhiên không gây kích ứng.
• Tránh các vật liệu kim loại có thể gây dị ứng như nickel hoặc bạc không được mạ.
• Đảm bảo vòng không quá chặt; có thể di chuyển nhẹ trên da bé.
• Kiểm tra thường xuyên xem có dấu hiệu đỏ, sưng hoặc kích ứng nào không.
• Rửa sạch vòng tay trước khi cho bé đeo và thay mới nếu có dấu hiệu hư hỏng.

Cách lựa chọn thời điểm thích hợp

Thời điểm tốt nhất để mang vòng tay trở lại thường là khi bé đã vượt qua giai đoạn da nhạy cảm, thường là sau 4-6 tháng tuổi. Ngoài ra, việc đồng bộ với các ngày lễ truyền thống hoặc các sự kiện gia đình cũng giúp tạo ra một “kỷ niệm” đáng nhớ, vừa giữ gìn truyền thống vừa không gây lo lắng cho cha mẹ. Khi quyết định, cha mẹ nên thảo luận cùng bác sĩ nhi khoa để nhận được lời khuyên cụ thể về vật liệu và thời gian, đồng thời lắng nghe cảm nhận của chính bé qua các dấu hiệu trên da và hành vi.

Nhìn lại hành trình từ “ngừng đeo” tới “đeo lại”, chúng ta thấy rằng quyết định này không chỉ là một lựa chọn cá nhân mà còn phản ánh sự giao thoa giữa truyền thống, an toàn y tế và cảm xúc gia đình. Dù bạn là người mới làm cha mẹ, đã có kinh nghiệm, hay là thành viên trong một gia đình đông đúc, việc cân nhắc kỹ lưỡng, lắng nghe những dấu hiệu của bé và tôn trọng cả hai góc nhìn truyền thống và hiện đại sẽ giúp bạn đưa ra quyết định phù hợp nhất cho con mình.