Khi so sánh sách hình dán truyền thống với ứng dụng tô màu kỹ thuật số, yếu tố cảm xúc và sự tập trung của trẻ có những biến chuyển đáng chú ý

Trong góc phòng khách, một cuốn sách hình dán cũ kỹ nằm yên trên kệ sách, những tờ giấy dán đầy màu sắc đã từng làm mắt các bé sáng lên mỗi khi chúng được mở ra. Ngày nay, cùng một không gian, chiếc máy tính bảng hiện đại cũng có thể thu hút cùng một mức độ hứng thú, chỉ khác là mọi thứ giờ đã chuyển sang dạng kỹ thuật số. Sự chuyển đổi này không chỉ là một bước tiến công nghệ, mà còn là một hành trình cảm xúc và sự tập trung của trẻ em đang diễn ra từng ngày.

Sự thay đổi trong cách trẻ tiếp cận hoạt động tô màu

Từ giấy dán truyền thống đến màn hình cảm ứng

Cuốn sách hình dán truyền thống xuất hiện lần đầu vào những năm 1970, khi các nhà xuất bản bắt đầu in những trang giấy dán với các nhân vật hoạt hình, động vật và các cảnh quan đơn giản. Mỗi tờ dán đều được cắt sẵn, trẻ em chỉ cần gỡ lớp keo, dán lên trang trắng và dùng bút màu để tô thêm. Thập kỷ sau, với sự ra đời của máy tínhXem các sản phẩm Máy Tính cá nhân và sau đó là điện thoại thông minh, các nhà phát triển phần mềm đã tạo ra những ứng dụng tô màu kỹ thuật số, cho phép trẻ vẽ, tô và lưu lại tác phẩm chỉ bằng một cú chạm.

Quá trình tiến hoá này không chỉ là thay đổi vật liệu, mà còn là sự thay đổi trong cách trẻ tiếp cận và tương tác với nội dung. Trước đây, việc mở một cuốn sách mới đòi hỏi một hành động vật lý – mở bìa, lật trang – trong khi trên thiết bị điện tử, một cú vuốt là đủ để chuyển sang hình ảnh mới. Sự nhanh chóng này mở ra một không gian mới cho trẻ khám phá, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về cách mà tốc độ và tính năng đa dạng ảnh hưởng đến cảm xúc và sự tập trung.

Yếu tố cảm xúc: Cảm giác chạm và âm thanh so với phản hồi kỹ thuật số

Cảm giác vật lý và ký ức

Không thể phủ nhận rằng việc cầm một cuốn sách dày, cảm nhận bề mặt giấy và lắng nghe tiếng keo dính khi dán mỗi tấm hình dán mang lại một trải nghiệm cảm giác đặc biệt. Khi ngón tay chạm vào bề mặt mịn của giấy, trẻ cảm nhận được sự kháng cự nhẹ, một cảm giác “căng” khi keo dính vào. Đối với nhiều trẻ, những ký ức này gắn liền với những buổi chiều ấm áp, cùng cha mẹ ngồi bên bàn, cùng nhau tạo nên những câu chuyện bằng hình ảnh.

Trong khi đó, các ứng dụng tô màu kỹ thuật số thường thay thế cảm giác vật lý bằng phản hồi haptic (rung) nhẹ và âm thanh hiệu ứng khi người dùng hoàn thành một vùng màu. Những âm thanh vui tươi, màu sắc hiện ra ngay lập tức có thể kích thích niềm vui tức thời, nhưng chúng không mang lại sự “độn” mà giấy dán mang lại. Một số nghiên cứu ngắn hạn đã chỉ ra rằng trẻ em thường nhớ lại các hoạt động có yếu tố cảm giác thực tế lâu hơn so với các hoạt động chỉ dựa trên hình ảnh ảo, vì não bộ liên kết ký ức với các cảm giác xúc giác.

Phản hồi màu sắc ngay lập tức và âm thanh

Ứng dụng kỹ thuật số cho phép trẻ tô màu và nhận được phản hồi ngay lập tức – màu sắc xuất hiện ngay khi ngón tay chạm vào màn hình, đồng thời có thể nghe được tiếng “bong” hay “vỗ tay” khi hoàn thành một phần. Điều này tạo ra một vòng lặp khen thưởng nhanh, giúp trẻ duy trì sự hứng thú trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, vòng lặp này cũng có thể khiến trẻ phụ thuộc vào sự kích thích liên tục, khiến cảm giác hài lòng khi hoàn thành một tác phẩm trở nên ngắn ngủi.

Ngược lại, việc phải chờ keo dính khô, hoặc dùng bút màu để tô lên giấy, tạo ra một quá trình chậm hơn, cho phép trẻ cảm nhận thời gian và công sức bỏ ra. Khi màu sắc cuối cùng xuất hiện, cảm giác hài lòng thường kéoXem các sản phẩm Kéo dài hơn, vì trẻ đã trải qua một quá trình “công sức” thực tế. Cảm giác này có thể góp phần xây dựng sự kiên nhẫn và tự hào trong việc hoàn thành một tác phẩm.

Sự tập trung: Độ kéo dài và sự gián đoạn

Thói quen tập trung với sách giấy

Sách hình dán thường không có tính năng thông báo hay pop‑up, vì vậy khi trẻ bắt đầu dán và tô, môi trường xung quanh thường tĩnh lặng hơn. Các phụ huynh thường để trẻ ở một góc yên tĩnh, không có tiếng ồn từ các thiết bị điện tử. Kết quả là, thời gian trẻ tập trung vào một cuốn sách có thể kéo dài từ 20 đến 40 phút, tùy thuộc vào độ phức tạp của hình dán.

Thêm vào đó, việc lật trang và sắp xếp các tấm dán yêu cầu trẻ phải thực hiện các bước liên tiếp, tạo ra một chuỗi hành động có tính logic và mạch lạc. Khi một bước hoàn thành, trẻ thường cảm nhận được “điểm dừng” tự nhiên, giúp chúng tự nguyện dừng lại hoặc tiếp tục mà không bị gián đoạn.

Tính năng đa nhiệm và thông báo trên thiết bị

Trên thiết bị điện tử, dù có thể tắt thông báo, nhưng đa nhiệm luôn hiện hữu. Khi một ứng dụng tô màu đang mở, trẻ có thể dễ dàng chuyển sang trò chơi, video hoặc tin nhắn chỉ bằng một cú nhấp. Những thông báo “ping” từ các ứng dụng khác, hoặc thậm chí là thông báo hệ thống, có thể làm gián đoạn quá trình tập trung một cách nhanh chóng.

Hơn nữa, các ứng dụng thường cung cấp các “cấp độ” hoặc “điểm thưởng” mà trẻ có thể đạt được. Khi một mức điểm đạt, trẻ có thể cảm thấy muốn chuyển sang phần thưởng mới, dẫn đến việc thay đổi hoạt động thường xuyên. Điều này có thể giảm thời gian tập trung vào một tác phẩm duy nhất, khiến trẻ khó duy trì sự kiên nhẫn để hoàn thành một dự án lớn hơn.

Trải nghiệm thực tế: Câu chuyện từ các bậc phụ huynh và giáo viên

Ví dụ 1: Gia đình A

Gia đình A, sống ở một thành phố lớn, thường mua sách hình dán cho con 4 tuổi vào mỗi dịp sinh nhật. Khi con họ mới bắt đầu học cách dán, mẹ nhận thấy con thường ngồi yên trong khoảng 30 phút, tập trung vào việc lựa chọn hình dán phù hợp và dán chúng một cách cẩn thận. Sau một thời gian, mẹ quyết định giới thiệu một ứng dụng tô màu trên tablet. Ban đầu, con rất hứng thú, nhưng sau 10‑15 phút, trẻ đã muốn chuyển sang một trò chơi khác. Khi mẹ hỏi lại, con nói rằng “đồ màu xuất hiện quá nhanh, không còn thú vị nữa”. Gia đình A quyết định xen kẽ giữa sách giấy và ứng dụng, nhận thấy rằng việc quay lại sách giấy giúp con duy trì sự tập trung lâu hơn.

Ví dụ 2: Trường mẫu giáo B

Ở trường mẫu giáo B, giáo viên sử dụng cả hai phương pháp trong các buổi học nghệ thuật. Khi sử dụng sách hình dán, trẻ thường làm việc nhóm, chia sẻ các tấm dán và thảo luận về cách bố trí. Quá trình này không chỉ rèn luyện kỹ năng xã hội mà còn tạo ra một môi trường yên tĩnh, giúp trẻ tập trung vào nhiệm vụ. Khi chuyển sang ứng dụng kỹ thuật số, giáo viên nhận thấy rằng trẻ thường làm việc cá nhân, ít tương tác và thường xuyên bị gián đoạn bởi các tính năng âm thanh và ánh sáng. Kết quả là, giáo viên đã quyết định giới hạn thời gian sử dụng ứng dụng trong 10‑15 phút, sau đó quay lại hoạt động giấy để duy trì sự tập trung và cảm xúc tích cực.

Lợi ích và thách thức khi cân bằng hai phương pháp

Kết hợp cảm xúc thực và công nghệ

Việc kết hợp sách hình dán truyền thống với ứng dụng tô màu kỹ thuật số có thể tạo ra một môi trường học tập đa dạng. Sách giấy mang lại cảm giác vật lý và giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động tinh, trong khi ứng dụng cung cấp khả năng tùy chỉnh không giới hạn và phản hồi ngay lập tức. Khi được sử dụng một cách có kế hoạch, hai phương pháp này có thể bổ trợ lẫn nhau, giúp trẻ trải nghiệm cả cảm giác “độn” và “nhanh chóng”.

Định hướng cho phụ huynh

Đối với phụ huynh, việc lựa chọn thời gian và tần suất sử dụng mỗi loại công cụ là quan trọng. Một cách đơn giản là thiết lập “giờ sáng tạo” cố định, trong đó một phần thời gian dành cho sách giấy và một phần dành cho thiết bị điện tử. Đồng thời, việc tắt thông báo và giới hạn truy cập vào các tính năng không liên quan trong ứng dụng sẽ giảm thiểu sự gián đoạn, giúp trẻ tập trung hơn. Cuối cùng, việc quan sát phản ứng cảm xúc và mức độ tập trung của trẻ sẽ là chỉ số thực tế để điều chỉnh thời gian sử dụng.

Quay lại góc phòng khách, cuốn sách hình dán vẫn đứng yên, nhưng không còn là “đối thủ” duy nhất của công nghệ. Thay vào đó, nó trở thành một phần của một bức tranh lớn hơn, nơi cảm giác chạm, âm thanh và màu sắc hòa quyện, tạo ra một hành trình cảm xúc và tập trung phong phú cho trẻ. Khi chúng ta hiểu rõ những thay đổi này, việc lựa chọn và cân bằng giữa truyền thống và kỹ thuật số sẽ trở nên dễ dàng hơn, đồng thời giúp trẻ phát triển một cách toàn diện.