Khi nào nên ưu tiên góc quay rộng hay góc hẹp trong những chuyến phiêu lưu ngoài trời

Thường người ta cho rằng một góc quay rộng luôn là “đối tác tốt nhất” cho mọi chuyến dã ngoại, nhưng thực tế lại có những khoảnh khắc mà một góc hẹp lại “đánh bại” mọi kỳ vọng. Khi đứng trước quyết định này, tôi đã học được rằng không có công thức cố định; mỗi khung hình đều là một cuộc đối thoại giữa không gian, ánh sáng và cảm xúc mà mình muốn truyền tải.

Góc rộng trong khung cảnh mở: khi muốn “nuốt” thiên nhiên vào khung hình

Trong những chuyến đi tới dãy núi cao, đồng cỏ bao la hay bãi biển vô tận, việc chọn một ống kínhXem các sản phẩm Ống kính góc rộng giúp bạn “nuốt” toàn bộ không gian vào một khung hình duy nhất. Khi tôi lần đầu tiên dùng 16mm để ghi lại bình minh trên đỉnh Fansipan, cảnh tượng mà mắt thường chỉ nhìn thấy một dải mờ ảo đã biến thành một bức tranh toàn cảnh, nơi các đỉnh núi, sương mù và ánh sáng hòa quyện một cách liền mạch. Sự rộng rãi này không chỉ giúp người xem cảm nhận được quy mô, mà còn tạo ra cảm giác “đi cùng” với người quay, khiến họ cảm thấy mình đang đứng ngay bên cạnh.

Nguyên lý kỹ thuật phía sau là khả năng thu thập ánh sáng lớn hơn và độ sâu trường ảnh (depth of field) sâu hơn, do đó các chi tiết ở cả gần và xa đều được giữ nét. Khi ánh sáng yếu vào sáng sớm hoặc hoàng hôn, việc mở khẩu độ lớn hơn (f/2.8–f/4) kết hợp với góc rộng sẽ giúp bù đắp thiếu sáng mà không cần tăng ISO quá cao, giảm thiểu nhiễu hạt.

Thích hợp cho ai?

• Người mới bắt đầu: Góc rộng giảm áp lực “đánh bắt” đối tượng, vì mọi thứ đều nằm trong khung hình.
• Nhà làm phim tài liệu thiên nhiên: Cần truyền tải quy mô môi trường, tạo cảm giác hùng vĩ.
• Du khách muốn chia sẻ trên mạng xã hội: Hình ảnh toàn cảnh dễ thu hút lượt xem và chia sẻ.

Góc hẹp trong những khoảnh khắc chi tiết: khi muốn “đánh bật” cảm xúc

Ngược lại, khi tôi dừng lại bên bờ suối, chú ý tới dòng nước chảy qua những tảng đá, việc chuyển sang ống kính tiêu cự dài hơn (50mm–85mm) đã thay đổi hoàn toàn câu chuyện. Thay vì một bức tranh toàn cảnh, tôi chỉ tập trung vào một khối nước đang văng tung tóe, các giọt nước lấp lánh như kim cương. Góc hẹp khiến nền phía sau trở nên mờ nhạt (bokeh), làm nổi bật chủ thể và tạo ra sự tập trung mạnh mẽ.

Về mặt kỹ thuật, tiêu cự dài hơn tạo ra độ sâu trường ảnh mỏng hơn, giúp tách biệt chủ thể ra khỏi nền. Khi ánh sáng mạnh (giờ cao điểm) và màu sắc phong phú, góc hẹp cho phép bạn “đánh bật” các chi tiết tinh tế mà mắt thường có thể bỏ lỡ. Ngoài ra, việc sử dụng ống kính cố định (prime) thường cho chất lượng hình ảnh và độ sắc nét cao hơn so với ống kính zoom, giúp bạn khai thác tối đa khả năng truyền tải cảm xúc.

Ai nên ưu tiên góc hẹp?

• Nhà nhiếp ảnh gia chân dung: Khi muốn làm nổi bật khuôn mặt, cảm xúc trong môi trường tự nhiên.
• Người yêu thích macro: Ghi lại các chi tiết nhỏ như cánh hoa, côn trùng, hay vệt nước.
• Người muốn kể một câu chuyện riêng biệt: Khi mỗi khung hình là một “đoạn thơ” độc lập, không cần bao quát toàn cảnh.

Thời điểm “điểm nhấn” trong hành trình: kết hợp hai góc quay

Không phải lúc nào cũng phải lựa chọn một trong hai. Trong một chuyến trekking kéo dài ba ngày ở Patagonia, tôi đã lên kế hoạch quay một đoạn video ngắn. Ban đầu, tôi dùng góc rộng để giới thiệu địa hình, tạo nền tảng cho người xem hiểu vị trí. Khi tới điểm dừng chân, tôi chuyển sang góc hẹp để ghi lại những khoảnh khắc cá nhân – ánh mắt của đồng đội khi họ nhìn ra biển băng, hay những vết mồ hôi trên trán. Sự chuyển đổi này không chỉ tạo ra nhịp điệu cho câu chuyện mà còn giúp người xem cảm nhận được cả “vĩ mô” và “vi mô”.

Điều quan trọng là hiểu được mục tiêu của mỗi đoạn quay: muốn truyền tải gì? Nếu mục tiêu là “đánh dấu” vị trí, góc rộng là lựa chọn hợp lý. Nếu muốn “đánh bật” cảm xúc cá nhân, góc hẹp sẽ mạnh mẽ hơn. Khi biết rõ mục tiêu, bạn sẽ không còn lo lắng về việc “bắt lỡ” khoảnh khắc quan trọng.

Góc nhìn của các đối tượng khác nhau

• Nhà du lịch mạo hiểm: Thích quay rộng để ghi lại hành trình đầy thách thức, nhưng cũng không bỏ qua góc hẹp để lưu giữ cảm xúc cá nhân.
• Nhà sáng tạo nội dung: Thường sử dụng cả hai để tạo chuỗi video “động” – mở đầu bằng toàn cảnh, sau đó tập trung vào chi tiết.
• Người yêu thiên nhiên: Có xu hướng ưu tiên góc rộng để tôn vinh vẻ đẹp tự nhiên, nhưng đôi khi lại dùng góc hẹp để khám phá những sinh vật nhỏ bé ẩn mình.

Ảnh hưởng của ánh sáng và thời gian trong việc chọn góc quay

Ánh sáng là yếu tố quyết định không thể bỏ qua. Khi tôi thử quay vào lúc hoàng hôn trên đỉnh núi, ánh sáng vàng ấm áp lan tỏa khắp không gian. Ở góc rộng, ánh sáng mềm mại làm cho toàn cảnh trở nên mờ ảo, tạo cảm giác “mộng mơ”. Tuy nhiên, nếu tôi muốn nhấn mạnh bóng dài của một cây cổ thụ, góc hẹp sẽ giúp ánh sáng tạo ra những đường nét tương phản mạnh mẽ, làm nổi bật chi tiết. Ngược lại, vào buổi trưa nắng gắt, góc rộng có thể gây hiện tượng “flare” và mất chi tiết, trong khi góc hẹp giúp tôi tập trung vào vùng sáng, tránh bị “cháy” ảnh.

Thời gian trong ngày cũng quyết định độ sâu trường ảnh. Khi ánh sáng thấp (sáng sớm, hoàng hôn), độ sâu trường ảnh tự nhiên tăng lên, giúp bạn chụp được cả gần và xa rõ nét ngay cả ở góc hẹp. Ngược lại, vào thời điểm ánh sáng mạnh, việc giảm độ sâu trường ảnh bằng cách mở khẩu độ lớn sẽ tạo ra hiệu ứng bokeh mạnh mẽ hơn, thích hợp cho góc hẹp.

Thực hành: cách quyết định nhanh trong hiện trường

Dưới đây là một quy trình nhanh gọn mà tôi thường áp dụng khi đang ở trong môi trường ngoài trời:

• Bước 1: Xác định mục tiêu – Bạn muốn truyền tải “cảnh quan” hay “cảm xúc cá nhân”?
• Bước 2: Kiểm tra ánh sáng – Ánh sáng mạnh hay yếu? Có bóng râm hay không?
• Bước 3: Chọn tiêu cự – Nếu mục tiêu là toàn cảnh, chuyển sang góc rộng (14‑24mm). Nếu muốn tập trung, chuyển sang tiêu cự 35‑85mm.
• Bước 4: Thử nghiệm nhanh – Chụp một khung hình thử và kiểm tra độ nét, bokeh, và cảm nhận.
• Bước 5: Điều chỉnh lại – Dựa trên kết quả, thay đổi khẩu độ hoặc vị trí đứng để tối ưu hoá.

Quy trình này không đòi hỏi bạn phải mang theo nhiều ống kính; một chiếc máy quay hành độngXem các sản phẩm Máy quay hành động với khả năng thay đổi tiêu cự hoặc một bộ lọc kỹ thuật số có thể đáp ứng hầu hết các tình huống. Điều quan trọng là luôn giữ “tư duy linh hoạt” và không ngại thử nghiệm.

Những sai lầm thường gặp khi lựa chọn góc quay

Trong những chuyến đi đầu tiên, tôi thường mắc phải lỗi “cố định” một góc quay mà không cân nhắc hoàn cảnh. Ví dụ, khi chụp một thác nước lớn, tôi đã dùng góc hẹp để cố gắng “nắm bắt” sức mạnh của dòng nước, nhưng kết quả lại là hình ảnh bị cắt góc, mất đi phần quan trọng của thác. Khi nhận ra, tôi thay đổi sang góc rộng, nhờ đó có thể bao trùm toàn bộ thác và đồng thời giữ được các chi tiết như bọt nước và mây trôi.

Ngược lại, khi quay trong rừng rậm, việc dùng góc rộng quá mức khiến khung hình bị “đầy” cây cối, khiến người xem khó tập trung vào đối tượng chính. Khi tôi chuyển sang góc hẹp, chỉ còn lại một vài tán lá và một con chim, câu chuyện trở nên rõ ràng hơn. Những sai lầm này dạy tôi rằng việc “đánh giá lại” nhanh chóng và thay đổi ống kính hoặc góc quay là chìa khóa để tránh bỏ lỡ những khoảnh khắc quan trọng.

Góc quay và cảm xúc: làm sao để khắc họa câu chuyện một cách sâu sắc

Cảm xúc trong mỗi khung hình phụ thuộc vào cách bạn “đặt mắt” vào cảnh vật. Góc rộng thường mang lại cảm giác “độc lập” và “tự do”, khiến người xem cảm nhận được không gian mở rộng và sự bao la. Ngược lại, góc hẹp tạo ra cảm giác “gần gũi” và “intimate”, giúp người xem như đang chạm vào đối tượng. Khi tôi quay một buổi trại lửa trong đêm, việc dùng ống kính 35mm để ghi lại ánh sáng lửa phản chiếu trên khuôn mặt đồng đội đã khiến cảm xúc ấm áp lan tỏa mạnh mẽ hơn so với việc quay toàn cảnh trại.

Vì vậy, mỗi khi bạn đứng trước một cảnh, hãy tự hỏi: “Tôi muốn người xem cảm thấy gì?” Nếu muốn họ cảm nhận được sự hùng vĩ của thiên nhiên, hãy mở rộng góc quay; nếu muốn họ cảm nhận được sự ấm áp, sự kết nối, hãy thu hẹp lại. Câu trả lời sẽ dẫn dắt bạn tới lựa chọn tiêu cự phù hợp.

Những năm tháng tôi dấn thân vào các chuyến phiêu lưu, việc cân nhắc giữa góc rộng và góc hẹp đã trở thành một phần không thể tách rời của quy trình sáng tạo. Mỗi quyết định không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật, mà còn là một lời mời gọi người xem bước vào thế giới mà tôi muốn chia sẻ. Khi bạn quay trở lại với những khoảnh khắc đầu tiên mà mình từng nghĩ “góc rộng luôn là lựa chọn tốt nhất”, bạn sẽ nhận ra rằng, chính sự linh hoạt trong việc đổi góc quay mới là chìa khóa mở ra những câu chuyện sâu sắc và đáng nhớ.