Khi mở hộp thực phẩm đóng hộp, một chi tiết nhỏ về ngày sản xuất có thể ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm

Trong cuộc sống hiện đại, hầu hết người tiêu dùng đều quen thuộc với những hộp thực phẩm đóng kín, từ súp, rau quả cho tới các loại thịtXem các sản phẩm Thịt và hải sảnXem các sản phẩm Hải sản. Khi mở một hộp, điều đầu tiên mắt chúng ta thường nhìn thấy là nhãn thông tin: thành phần, hướng dẫn chế biến, và không thể thiếu – ngày sản xuất. Mặc dù có vẻ là một chi tiết nhỏ, ngày sản xuất lại ẩn chứa nhiều thông tin quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến độ an toàn và chất lượng thực phẩm. Hiểu đúng về ngày sản xuất không chỉ giúp chúng ta tránh được những rủi ro về sức khỏe mà còn giúp tối ưu thời gian bảo quản, giảm lãng phí thực phẩm.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá sâu hơn về vai trò của ngày sản xuất trong thực phẩm đóng hộpXem các sản phẩm Thực phẩm đóng hộp, những yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng, cách đọc và hiểu thông tin ngày trên nhãn, cũng như các bước kiểm tra thực phẩm tại nhà một cách an toàn. Những kiến thức này không chỉ hữu ích cho người tiêu dùng cá nhân mà còn cho những ai quan tâm đến an toàn thực phẩm trong môi trường gia đình.

Vì sao ngày sản xuất lại quan trọng?

Định nghĩa và cách ghi trên bao bì

Ngày sản xuất là ngày mà nhà máy thực hiện quy trình cuối cùng để đóng gói sản phẩm, thường là sau khi thực phẩm đã được tiệt trùng hoặc xử lý nhiệt. Trên nhãn, ngày này có thể được ghi dưới dạng “Ngày sản xuất”, “Ngày đóng gói” hoặc “Ngày sản xuất – đóng gói”. Định dạng ngày thường gặp bao gồm dd/mm/yyyy, mm/dd/yyyy hoặc yyyy-mm-dd, tùy thuộc vào quy định của từng quốc gia hoặc nhà sản xuất.

Mối liên hệ giữa ngày sản xuất và thời gian bảo quản

Mỗi loại thực phẩm đóng hộp đều có thời gian bảo quản tối đa, được tính dựa trên ngày sản xuất. Thời gian này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại thực phẩm, mức độ xử lý nhiệt, độ pH, và chất bảo quản (nếu có). Khi ngày sản xuất đã qua một thời gian dài, chất lượng thực phẩm có thể giảm dần – hương vị, màu sắc, độ giòn và độ an toàn vi sinh đều có khả năng thay đổi. Do đó, ngày sản xuất là “điểm khởi đầu” để xác định thời gian còn lại mà thực phẩm vẫn giữ được chất lượng tốt nhất.

Các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng thực phẩm đóng hộp

Quá trình tiệt trùng và nhiệt độ

Tiệt trùng là bước quan trọng nhất trong sản xuất thực phẩm đóng hộp. Quá trình này thường được thực hiện bằng cách đun sôi hoặc sử dụng hơi nước áp suất cao (phương pháp “canning”). Nhiệt độ và thời gian tiệt trùng quyết định mức độ tiêu diệt vi khuẩn, nấmXem các sản phẩm Nấm mốc và các mầm bệnh khác. Nếu nhiệt độ không đủ cao hoặc thời gian tiệt trùng không đủ dài, vi sinh vật có thể tồn tại và phát triển dần dần, làm giảm thời gian an toàn sau ngày sản xuất.

Thành phần và độ pH

Thực phẩm có độ axit cao (pH < 4.6) như trái câyXem các sản phẩm Trái cây, cà chua, hoặc các sản phẩm có thêm giấm thường có thời gian bảo quản dài hơn vì môi trường axit không thuận lợi cho sự sinh trưởng của vi khuẩn gây bệnh. Ngược lại, thực phẩm có độ pH trung tính hoặc kiềm (pH > 5) như thực phẩm chứa thịt, cá, hoặc các loại rau củXem các sản phẩm Rau củ ít axit sẽ dễ bị nhiễm khuẩn hơn, do đó ngày sản xuất càng gần hơn với ngày tiêu thụ sẽ càng an toàn.

Điều kiện lưu trữ

Ngay cả khi ngày sản xuất chưa hết hạn, cách bảo quản thực phẩm sau khi mua về cũng ảnh hưởng lớn tới an toàn. Nhiệt độ phòng quá cao, ánh sáng mặt trời trực tiếp hoặc độ ẩm cao có thể làm giảm độ bền của bao bì, tạo ra các lỗ thủng hoặc nứt vỡ. Khi bao bì không còn kín, không khí và vi khuẩn bên ngoài có thể xâm nhập, làm tăng nguy cơ hư hỏng dù ngày sản xuất còn mới.

Ngày sản xuất và rủi ro an toàn thực phẩm

Sự phát triển của vi sinh vật

Ngay sau ngày sản xuất, thực phẩm bắt đầu “bắt đầu” quá trình lão hóa tự nhiên. Các vi sinh vật không gây hại như Lactobacillus có thể phát triển chậm, tạo ra các chất chuyển hoá làm thay đổi hương vị. Tuy nhiên, nếu thời gian trôi qua quá lâu hoặc điều kiện bảo quản không phù hợp, các vi khuẩn gây bệnh như Clostridium botulinum (nguyên nhân của botulism) có thể sinh sôi. Đối với thực phẩm đóng hộp không có chất bảo quản, thời gian an toàn thường không vượt quá 2‑3 năm kể từ ngày sản xuất.

Thay đổi hương vị, màu sắc, mùi

Thực phẩm sau một thời gian dài có thể xuất hiện các dấu hiệu giảm chất lượng như màu sắc phai nhạt, mùi chua lạ hoặc vị nhạt đi. Những thay đổi này thường là dấu hiệu cảnh báo rằng các hợp chất dinh dưỡng đã bị phá vỡ, và đồng thời có thể đồng thời là dấu hiệu vi sinh vật đang phát triển. Khi nhận thấy bất kỳ thay đổi nào không bình thường, ngay cả khi ngày sản xuất vẫn chưa hết hạn, người tiêu dùng nên cân nhắc không sử dụng.

Trường hợp thực phẩm hết hạn nhưng vẫn còn an toàn

Một số thực phẩm đóng hộp, đặc biệt là những sản phẩm có độ axit cao hoặc đã được bảo quản bằng phương pháp tiệt trùng mạnh, có thể vẫn an toàn sau ngày hết hạn. Tuy nhiên, “hết hạn” không đồng nghĩa với “độc hại”. Nó chỉ là chỉ báo của nhà sản xuất về thời gian tối ưu để đạt được hương vị và chất dinh dưỡng tốt nhất. Người tiêu dùng cần dựa vào cảm quan và các dấu hiệu vật lý để quyết định, nhưng luôn ưu tiên an toàn hơn là rủi ro.

Cách đọc và hiểu thông tin ngày trên hộp

Định dạng ngày

Ngày được ghi trên nhãn có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Ở Việt Nam, thường gặp là dd/mm/yyyy (ngày/tháng/năm). Một số sản phẩm nhập khẩu có thể sử dụng định dạng yyyy-mm-dd. Khi đọc, cần chú ý tới thứ tự các số để tránh nhầm lẫn, đặc biệt là với các sản phẩm có thời gian bảo quản ngắn.

“Ngày sản xuất” vs “Ngày đóng gói” vs “Ngày hết hạn”

Ngày sản xuất là thời điểm thực phẩm được hoàn thiện và đóng gói. Ngày đóng gói thường đồng nghĩa với ngày sản xuất, nhưng trong một số quy trình sản xuất phức tạp, sản phẩm có thể được sản xuất trước rồi mới được đóng gói sau. Ngày hết hạn (hoặc “Best before”) là ngày cuối cùng mà nhà sản xuất cam kết sản phẩm vẫn duy trì chất lượng tốt nhất. Khi so sánh, người tiêu dùng nên ưu tiên dựa vào ngày sản xuất để tính thời gian bảo quản còn lại, đồng thời chú ý ngày hết hạn để tránh sử dụng quá mức thời gian an toàn.

Thực hành kiểm tra thực phẩm tại nhà

Kiểm tra hình thức, mùi vị

Trước khi mở hộp, hãy kiểm tra bao bì xem có dấu hiệu nứt, phồng, rò rỉ hay không. Khi mở ra, nhìn vào màu sắc, độ trong suốt của chất lỏng (nếu có) và mùi hương. Nếu có mùi hôi, mùi chua mạnh, hoặc màu sắc bất thường, đây là dấu hiệu cảnh báo.

Sử dụng công cụ đo pH hoặc nhiệt độ

Trong một số trường hợp, người tiêu dùng có thể dùng giấy quỳ tím để đo pH của thực phẩm lỏng. Nếu pH cao hơn mức an toàn (thường > 5), nguy cơ vi khuẩn gây hại tăng lên. Ngoài ra, việc bảo quản hộp ở nhiệt độ ổn định (khoảng 15‑25°C) giúp duy trì chất lượng. Khi thực phẩm đã được nấu lại, nên đo nhiệt độ nội bộ đạt ít nhất 75°C để tiêu diệt vi khuẩn còn sót lại.

Khi nào nên bỏ đi

Nếu hộp bị phồng lên, có vết rò rỉ, hoặc có mùi lạ, ngay cả khi ngày sản xuất còn mới, thực phẩm nên được loại bỏ. Ngoài ra, nếu đã vượt quá ngày hết hạn và có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, việc tiêu thụ có thể gây rủi ro cho sức khỏe.

Những câu hỏi thường gặp

• Ngày sản xuất có giống ngày đóng gói không? Trong hầu hết các trường hợp, hai ngày này trùng nhau, nhưng trong quy trình sản xuất phức tạp có thể có sự chênh lệch vài ngày.
• Thực phẩm đóng hộp có thể bảo quản bao lâu? Thời gian bảo quản tùy thuộc vào loại thực phẩm, mức độ tiệt trùng và điều kiện lưu trữ, thường từ 1‑5 năm.
• Ngày hết hạn có nghĩa là thực phẩm sẽ gây ngộ độc? Không nhất thiết. Ngày hết hạn chỉ là hướng dẫn về chất lượng tối ưu. Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu hư hỏng, nên không tiêu thụ.
• Làm sao để biết thực phẩm còn an toàn sau ngày hết hạn? Kiểm tra bao bì, mùi, màu sắc và, nếu có thể, đo pH. Khi còn nghi ngờ, nên bỏ đi.
• Thực phẩm đóng hộp có cần bảo quản trong tủ lạnh? Không bắt buộc nếu chưa mở và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát. Sau khi mở, nên chuyển sang tủ lạnh và tiêu thụ trong vòng vài ngày.

Cuối cùng, việc chú ý tới ngày sản xuất không chỉ là một thói quen đơn giản mà còn là một bước quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe gia đình. Khi chúng ta hiểu rõ ý nghĩa của ngày sản xuất và cách kiểm tra thực phẩm một cách cẩn thận, chúng ta sẽ giảm thiểu rủi ro thực phẩm không an toàn, đồng thời góp phần giảm lãng phí thực phẩm – một vấn đề quan trọng trong bối cảnh nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm. Hãy luôn nhớ rằng, một chi tiết nhỏ trên nhãn có thể là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe của bạn và những người thân yêu.