Trong một buổi chiều mưa nhẹ, tôi ngồi trên ghế bập bênh trong góc phòng khách, ánh đèn ngủ đã dịu dần, còn tiếng đồng hồ ticho tạch cứ vang lên như lời nhắc nhở. Con bé, khoảng bốn tuổi, đang ngồi trên thảm, mắt lấp lánh khi mở một quyển sách có bìa màu xanh lấp lánh, những sinh vật kỳ diệu đang chờ đợi trong những trang giấy. “Mẹ ơi, mình muốn nghe câu chuyện này nữa,” cô bé khẽ thở, và tôi, như bao bậc phụ huynh khác, đã nghĩ rằng một cuốn sách giả tưởng sẽ là chìa khóa giúp cô bé nhanh chóng chìm vào giấc ngủ. Thực tế lại cho thấy, thay vì rút ngắn thời gian ngủ, buổi kể chuyện lại kéo dài, khiến giờ đi ngủ dần trôi qua một cách lặng lẽ.

Trải nghiệm này không chỉ là một câu chuyện cá nhân mà còn là hiện tượng mà nhiều gia đình gặp phải khi cố gắng sử dụng sách giả tưởng như một công cụ hỗ trợ giấc ngủ cho trẻ. Để hiểu rõ hơn về nguyên nhân và cách giải quyết, chúng ta sẽ cùng nhìn lại quá trình từ trước khi quyết định dùng sách, qua những khoảnh khắc thực tế khi áp dụng, cho tới những thay đổi sau một thời gian thực hành.

Trước khi quyết định dùng sách giả tưởng làm công cụ ngủ

Những mong muốn và lo lắng của phụ huynh

Đa số phụ huynh mong muốn tìm một “công cụ” nhẹ nhàng, không gây áp lực để giúp con đi vào giấc ngủ sớm. Họ thường lo lắng về việc con có thể cảm thấy quá kích thích, hoặc ngược lại, quá buồn chán khi không có gì để suy nghĩ trước khi nhắm mắt. Sách giả tưởng, với những nhân vật phiêu lưu, thế giới huyền bí, dường như đáp ứng được nhu cầu vừa giải trí vừa tạo ra một không gian yên bình, giúp trẻ dần chuyển từ hoạt động ban ngày sang trạng thái nghỉ ngơi.

Hiểu về vai trò của câu chuyện trước giờ ngủ

Thời điểm kể chuyện trước khi ngủ không chỉ là một thói quen mà còn là một nghi lễ giúp trẻ cảm nhận sự an toàn và gắn kết. Khi người lớn kể, âm thanh nhẹ nhàng, giọng điệu êm ái tạo ra một môi trường âm thanh ổn định, giảm bớt tiếng ồn xung quanh. Đồng thời, câu chuyện cung cấp một chuỗi suy nghĩ cuối ngày, giúp não bộ dần giảm tốc độ hoạt động. Tuy nhiên, nội dung câu chuyện lại quyết định mức độ kích thích của não. Những câu chuyện giả tưởng thường chứa đựng yếu tố phi thực tế, những trận chiến, phép thuật, và những câu hỏi chưa có lời giải đáp, có thể làm trẻ “đánh thức” trí tưởng tượng và kéo dài thời gian suy nghĩ.

Trong quá trình áp dụng sách giả tưởng vào buổi kể chuyện đêm

Phản ứng của trẻ khi nghe những câu chuyện kỳ ảo

Ngay khi mở trang đầu tiên, trẻ thường tỏ ra hứng thú, ánh mắt sáng lên, tiếng thở phào nhẹ nhàng khi hình dung ra những sinh vật lạ. Đối với trẻ, mỗi đoạn mô tả là một cánh cửa mở ra một thế giới mới, và họ muốn khám phá hết mọi chi tiết. Điều này dẫn đến việc trẻ thường hỏi “Nếu…?” hoặc “Sao lại như vậy?”, khiến buổi kể chuyện kéo dài hơn dự định ban đầu. Các câu hỏi này không chỉ phản ánh sự tò mò mà còn kích hoạt các khu vực não liên quan đến xử lý ngôn ngữ và trí tưởng tượng, làm tăng mức độ tỉnh táo.

Yếu tố kéo dài thời gian kể và ảnh hưởng tới thói quen ngủ

Người lớn thường không nhận ra rằng, một câu chuyện ngắn 5-10 phút có thể nhanh chóng trở thành một chuỗi dài hơn 30 phút khi trẻ liên tục muốn “nghe tiếp”. Thêm vào đó, việc dừng lại giữa chừng để trả lời câu hỏi, hoặc giải thích chi tiết hơn về một nhân vật, làm cho thời gian kể trở nên không có điểm dừng rõ ràng. Khi đồng hồ đã chỉ qua giờ ngủ, cả hai người vẫn còn đang ngồi trên giường, ánh đèn vẫn còn sáng, và cảm giác “còn một chút nữa” khiến việc tắt đèn trở nên khó khăn hơn.

Làm sao điều chỉnh nội dung và thời lượng

Chọn câu chuyện ngắn gọn, có cấu trúc rõ ràng. Những câu chuyện có mở đầu, cao trào và kết thúc ngắn gọn giúp trẻ dễ dàng theo dõi và không bị kéo dài vô hạn.
Giới hạn thời gian kể. Đặt một đồng hồ hẹn giờ khoảng 10-15 phút, và thông báo trước cho trẻ rằng sau thời gian này sẽ tắt đèn.
Giảm bớt chi tiết “phép thuật”. Thay vì mô tả chi tiết các phép màu, tập trung vào cảm xúc nhân vật, giúp trẻ cảm nhận được sự bình yên thay vì kích thích trí tưởng tượng quá mạnh.
Tạo thói quen “đọc yên lặng”. Khi trẻ đã quen với việc nghe, có thể chuyển dần sang việc tự đọc một vài trang nhẹ nhàng, giảm thiểu thời gian kể của người lớn.

Sau khi đã trải nghiệm một thời gian với sách giả tưởng

Những thay đổi thực tế trong thói quen ngủ

Sau khoảng một tháng kiên trì áp dụng những biện pháp trên, nhiều phụ huynh nhận thấy thời gian đi ngủ dần ổn định hơn. Trẻ không còn kéo dài buổi kể đến khi đồng hồ chỉ 22h30, mà đã quen với việc tắt đèn vào khoảng 20h45. Đặc biệt, những giấc ngủ sâu hơn và ít lần thức giấc vào ban đêm cũng xuất hiện, cho thấy não đã dần thích nghi với một “điểm dừng” cụ thể trong quá trình kể.

Những bài học rút ra cho phụ huynh

Đầu tiên, không phải mọi sách giả tưởng đều phù hợp để dùng làm công cụ ngủ. Cần cân nhắc độ “kích thích” của nội dung, tránh những câu chuyện có yếu tố chiến đấu, rùng rợn hoặc quá phức tạp. Thứ hai, việc thiết lập một khung thời gian cố định và tuân thủ nghiêm ngặt giúp trẻ hình thành thói quen, giảm thiểu sự “đánh đổi” giữa muốn nghe tiếp và muốn ngủ. Cuối cùng, việc lắng nghe và phản hồi các câu hỏi của trẻ trong thời gian giới hạn sẽ giúp duy trì sự gắn kết mà không làm kéo dài quá mức.

Hướng đi tiếp theo cho buổi kể chuyện buổi tối

Thay vì chỉ dựa vào sách giả tưởng, phụ huynh có thể kết hợp các hình thức kể chuyện khác nhau: những câu chuyện dân gian ngắn, thơ ngủ nhẹ nhàng, hoặc thậm chí là những đoạn nhạc không lời. Việc đa dạng hoá nội dung sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào một loại sách duy nhất, đồng thời giữ cho buổi kể chuyện luôn mới mẻ nhưng không quá kích thích. Khi trẻ đã quen với việc ngừng kể đúng giờ, có thể dần dần giảm thời gian kể, hoặc chuyển sang các hoạt động thư giãn như hít thở sâu, giúp cơ thể chuẩn bị tốt hơn cho giấc ngủ.

Quan sát thực tế, việc sử dụng sách giả tưởng như một “công cụ” hỗ trợ ngủ không phải là một giải pháp hoàn hảo, mà là một phần trong bức tranh tổng thể của thói quen ngủ. Khi hiểu rõ cơ chế hoạt động của trí não trẻ trong thời gian kể chuyện, và biết cách điều chỉnh nội dung, thời lượng, người lớn có thể biến buổi kể thành một nghi lễ nhẹ nhàng, giúp trẻ vừa được thỏa mãn trí tưởng tượng, vừa đạt được giấc ngủ sâu và ổn định hơn.

Khi cha mẹ mong muốn sách giả tưởng giúp con ngủ sớm, thực tế lại kéo dài buổi kể chuyện đêm