Giá xăng dầu hôm nay 6/3/2026: Phân tích chi tiết các yếu tố đẩy giá lên đỉnh

Ngày 6/3/2026, thị trường xăng dầu Việt Nam ghi nhận mức giá tăng mạnh, với xăng RON92 dao động trong khoảng 1.500‑1.600 đồng/lít và diesel vượt mức 2.400 đồng/lít. Sự tăng giá này không chỉ là hệ quả của biến động giá dầu thô quốc tế mà còn phản ánh những áp lực nội địa đến từ cơ chế chiết khấu bán lẻ và các quyết định chính sách của nhà nước. Bài viết sẽ đi sâu phân tích ba yếu tố chủ chốt – địa chính trị, chiết khấu và chính sách – đồng thời đưa ra dự báo ngắn hạn và những gợi ý cải cách cần thiết.

Động lực địa chính trị: Từ Hormuz tới giá Brent

Trong những ngày đầu tháng 3, giá dầu thế giới đã tăng vọt gần 5 USD/thùng, với WTI chạm mức 71‑75 USD/thùng và Brent gần 80 USD/thùng – mức cao nhất kể từ giữa năm 2025. Nguyên nhân chính là các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, kéo theo phản ứng đáp trả mạnh mẽ của Tehran, khiến 150 tàu chở dầu bị kẹt quanh eo biển Hormuz. Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng 20 % nguồn cung dầu thô toàn cầu; bất kỳ sự tắc nghẽn nào ở đây đều có khả năng tạo ra “bão giá” lan tỏa tới các thị trường tiêu thụ lớn, trong đó có Việt Nam.

Giá Brent tăng cao đồng nghĩa với chi phí nhập khẩu tăng lên, buộc các doanh nghiệp nhập khẩu phải chi trả thêm chi phí vận chuyển và bảo hiểm. Khi chi phí nhập khẩu tăng, các công ty nhập khẩu xăng dầu ở Việt Nam thường sẽ điều chỉnh giá bán lẻ theo chu kỳ điều hành giá do Bộ Công thương công bố, dẫn đến mức giá cuối cùng trên bãi thu bán lẻ tăng mạnh.

Chiết khấu bán lẻ: Từ 400 đồng/lít rơi về 0 đồng

Song song với áp lực giá nguyên liệu, các doanh nghiệp đầu mối trong nước đã giảm mức chiết khấu bán lẻ xuống mức 0 đồng/lít. Trước đó, mức chiết khấu trung bình dao động từ 300‑400 đồng/lít, giúp giảm phần nào gánh nặng cho người tiêu dùng cuối cùng. Tuy nhiên, sau khi Hormuz trở thành “điểm nóng”, các công ty như An Phát Petro, MB Petro, Phú Hưng và PVOil công bố mức chiết khấu 0 đồng/lít cho mọi sản phẩm xăng và dầu.

Việc này tạo ra một “lỗ” cho các nhà bán lẻ: họ phải mua nguyên liệu với giá cao nhưng không nhận được bất kỳ khoản bù trừ nào. Giám đốc Công ty TNHH xăng dầu Hải Âu Phát cho biết: “Nay giá thế giới tăng, các đầu mối đang ghim hàng, chờ kỳ điều hành tới giá tăng mạnh thì lợi nhuận họ thu về sẽ nhiều hơn.” Ngược lại, Giám đốc Công ty TNHH Bội Ngọc nhấn mạnh: “Điều bất hợp lý nằm ở chỗ rủi ro biến động giá dường như được chuyển toàn bộ xuống khâu bán lẻ, trong khi quyền quyết định nguồn cung và chiết khấu lại nằm ở doanh nghiệp đầu mối.”

Chính sách điều hành và Quỹ bình ổn: Giải pháp ngắn hạn hay tạm thời?

Bộ Công thương và Bộ Tài chính thường xuyên thực hiện các kỳ điều hành giá để cân bằng thị trường nội địa. Dự báo giá xăng trong tuần 5‑6/3/2026 cho thấy mức tăng từ 1.400‑1.500 đồng/lít, trong khi diesel có thể tăng hơn 2.400 đồng/lít. Các kỳ điều hành này được thực hiện dựa trên công thức “Giá tham chiếu quốc tế + chi phí vận chuyển + thuế + chiết khấu”. Khi chiết khấu giảm về 0 đồng, công thức này dẫn tới mức giá bán lẻ cao hơn đáng kể.

Quỹ bình ổn giá xăng dầu, một công cụ do nhà nước thiết lập để giảm áp lực lên người tiêu dùng, đã được kích hoạt trong một số kỳ điều hành trước đó. Tuy nhiên, quy mô quỹ và tiêu chí bù trừ vẫn còn chưa rõ ràng, khiến việc sử dụng quỹ trở nên “điểm yếu” trong việc bảo vệ người tiêu dùng trước những cú sốc giá đột biến.

Những yếu tố cung‑cầu dài hạn: OPEC+, sản lượng Iran và xu hướng thị trường

Trong khi các yếu tố địa chính trị tạo ra cú sốc ngắn hạn, quyết định sản lượng của OPEC+ và Iran ảnh hưởng sâu hơn tới xu hướng giá dài hạn. Nhóm OPEC+ đã đồng ý tăng sản lượng thêm 206.000 thùng/ngày từ tháng 4, nhưng mức tăng này chỉ chiếm chưa đến 0,2 % nhu cầu toàn cầu. So sánh với nhu cầu tăng mạnh ở châu Á, đặc biệt là Ấn Độ, mức tăng này không đủ để bù đắp rủi ro gián đoạn nguồn cung từ Hormuz.

Iran, nhà sản xuất dầu thô lớn thứ ba trong OPEC, có khả năng giảm sản lượng nếu bị tấn công hoặc nếu các biện pháp trừng phạt tăng cường. Nếu Mỹ thực hiện một cuộc tấn công quy mô lớn, Ả Rập Xê Út có thể bù đắp, nhưng việc duy trì đường vận chuyển qua Hormuz vẫn là một yếu tố rủi ro cao, khiến giá Brent có khả năng duy trì trên mức 78‑80 USD/thùng trong thời gian tới.

Hệ thống chiết khấu và đề xuất cải cách

Hiện tại, chiết khấu được quyết định bởi các doanh nghiệp đầu mối mà không có sự giám sát chặt chẽ, dẫn đến việc truyền tải rủi ro giá lên người tiêu dùng cuối cùng. Để khắc phục, các đề xuất cải cách cần bao gồm:

• Ban hành nghị định quy định mức chiết khấu tối thiểu, đồng thời yêu cầu công khai mức chiết khấu và cơ chế tính toán.
• Thiết lập cơ chế bồi thường cho các doanh nghiệp bán lẻ khi chiết khấu giảm mạnh, thông qua Quỹ bình ổn giá.
• Áp dụng mô hình giá dựa trên “giá tham chiếu quốc tế + phí vận chuyển + thuế” để giảm thiểu sự chênh lệch giữa giá nhập khẩu và giá bán lẻ.
• Khuyến khích các doanh nghiệp đầu mối tham gia vào các chương trình bảo hiểm giá để giảm thiểu rủi ro biến động.

Những biện pháp trên không chỉ giúp ổn định giá bán lẻ mà còn tăng tính minh bạch, giảm bất cập trong chuỗi cung ứng, đồng thời tạo môi trường kinh doanh công bằng hơn cho các nhà bán lẻ.

Triển vọng ngắn hạn và dài hạn

Trong ngắn hạn, nếu căng thẳng tại Hormuz không được giải quyết và giá Brent tiếp tục duy trì trên mức 78‑80 USD/thùng, giá xăng trong nước có khả năng duy trì mức trên 1.500 đồng/lít cho tới cuối tháng 3. Ngược lại, nếu các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ‑Iran đạt được tiến triển đáng kể, giá dầu thế giới có thể giảm 2‑3 % và tạo điều kiện cho Quỹ bình ổn giá giảm áp lực lên người tiêu dùng.

Về dài hạn, việc OPEC+ tăng sản lượng một cách có kiểm soát, cùng với việc đa dạng hoá nguồn cung (đầu tư vào LNG, khai thác dầu ngoài khu vực Hormuz) sẽ giảm phụ thuộc vào một tuyến đường vận chuyển duy nhất. Đồng thời, cải thiện cơ chế chiết khấu và tăng cường vai trò của Quỹ bình ổn sẽ tạo một môi trường thị trường năng lượng ổn định hơn, giảm thiểu các cú sốc giá đột ngột.

Như vậy, giá xăng dầu Việt Nam năm 2026 không chỉ là kết quả của biến động giá dầu thô quốc tế mà còn là biểu hiện của những lỗ hổng trong cơ chế thị trường nội địa. Để tránh những đợt tăng giá mạnh trong tương lai, cần một chiến lược toàn diện kết hợp giữa chính sách ngoại giao, quản lý thị trường nội địa và đầu tư vào nguồn cung năng lượng đa dạng.