Giá DRAM tăng vọt và smartphone bùng nổ: Động lực và thách thức cho thị trường công nghệ Việt Nam

Thị trường công nghệ đang chịu áp lực mạnh mẽ từ hai xu hướng giá cả đối nghịch: một bên là chi phí linh kiện bộ nhớ tăng nhanh do nhu cầu trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ, khiến các mẫu laptop giá rẻ rời xa người tiêu dùng; bên kia là giá smartphone leo thang, đẩy phụ kiện bảo vệ lên thành nhu cầu thiết yếu. Khi những biến động này đồng thời diễn ra, chúng không chỉ làm thay đổi cấu trúc sản phẩm mà còn tạo ra những tác động lan tỏa tới chuỗi cung ứng, hành vi mua sắm và thậm chí là an ninh mạng tại Việt Nam.

Giá DRAM tăng vọt: Nguyên nhân và dự báo

Theo báo VnExpress, Gartner dự báo giá DRAM và SSD sẽ tăng tới 130% vào cuối năm, kéo theo mức tăng 17% cho giá laptop và PC so với 2025. Nguyên nhân cốt lõi là “cơn khát chip nhớ” để phục vụ các mô hình AI, khiến các nhà sản xuất như Samsung, Micron và SK Hynix ưu tiên đơn hàng cho trung tâm dữ liệu hơn là cho thiết bị tiêu dùng. Chi phí chip nhớ chiếm từ 16% lên 23% tổng chi phí linh kiện của một chiếc PC, và xu hướng này sẽ tiếp tục leo thang trong những năm tới.

Việc tăng giá linh kiện không chỉ làm giảm lợi nhuận của các nhà sản xuất laptop giá rẻ, mà còn khiến họ phải cắt giảm hoặc ngừng sản xuất các dòng sản phẩm có lợi nhuận thấp. Ranjit Atwal của Gartner nhấn mạnh: “Laptop dưới 500 USD sẽ biến mất vào năm 2028”. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường laptop giá rẻ – vốn là kênh tiếp cận công nghệ cho người tiêu dùng có thu nhập trung bình và thấp – sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Hệ lụy cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh giá laptop tăng, người tiêu dùng Việt Nam sẽ phải đối mặt với một số thực tế:

• Chi phí nâng cấp kéo dài: Khi giá máy mới cao, người dùng sẽ giữ máy hiện có lâu hơn, dẫn đến chu kỳ nâng cấp kéo dài. Điều này có thể làm giảm tốc độ đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, những đơn vị thường dựa vào thiết bị mới để tăng năng suất.
• Rủi ro bảo mật: Các thiết bị cũ hơn thường không nhận được bản cập nhật bảo mật mới nhất, tạo ra lỗ hổng cho các cuộc tấn công mạng. Khi người dùng không thay thế máy tính thường xuyên, nguy cơ này sẽ gia tăng.
• Thị trường máy tính cũ và tân trang bùng nổ: Như VnExpress đề cập, người tiêu dùng sẽ chuyển sang mua máy đã qua sử dụng hoặc tân trang. Điều này mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp kinh doanh máy tính cũ, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức về chất lượng và hỗ trợ kỹ thuật.

Đối với các doanh nghiệp công nghệ, việc giảm sản lượng PC toàn cầu dự kiến 10,4% so với năm trước – mức giảm mạnh nhất trong hơn một thập kỷ – sẽ làm giảm nguồn cung nội địa, kéo theo tăng giá nhập khẩu và áp lực lên chuỗi cung ứng nội địa.

Giá smartphone tăng mạnh: Từ xu hướng công nghệ tới nhu cầu phụ kiện

Trong khi laptop đang chịu áp lực từ chi phí linh kiện, thị trường smartphone lại chứng kiến mức giá tăng “phi mã”. Bài viết của Thanh Niên cho biết, các mẫu flagship như Galaxy Z TriFold hay iPhone 17 Pro có giá cao và thiết kế dễ vỡ, khiến người dùng phải đầu tư vào phụ kiện bảo vệ như ốp lưng. Theo khảo sát YouGov 2023, 68% người dùng smartphone sử dụng ốp lưng, không chỉ để bảo vệ mà còn để thể hiện cá tính.

Giá smartphone tăng cao đồng nghĩa với việc chi phí sửa chữa khi hỏng cũng tăng lên đáng kể. Một chiếc ốp lưng chất lượng, được làm từ vật liệu TPU hoặc thiết kế hai lớp, có thể giảm thiểu rủi ro hỏng hóc và do đó giảm chi phí bảo trì. Tuy nhiên, giá ốp lưng cũng dao động rộng, từ vài chục nghìn đồng đến gần 2 triệu đồng, tạo ra một thị trường phụ kiện phong phú nhưng cũng đầy rẫy các sản phẩm kém chất lượng.

Ảnh hưởng tới thị trường nội địa Việt Nam

Hai xu hướng giá cả này – DRAM tăng và smartphone đắt đỏ – sẽ tạo ra một chuỗi phản ứng trong nền kinh tế số của Việt Nam:

• Giá bán lẻ tăng: Các nhà bán lẻ sẽ phải chuyển phần tăng chi phí lên người tiêu dùng cuối cùng. Điều này có thể làm giảm doanh số bán lẻ trong ngắn hạn, đặc biệt ở các khu vực có thu nhập trung bình.
• Thị trường phụ kiện bùng nổ: Khi smartphone trở nên đắt đỏ, nhu cầu mua ốp lưng, bảo hiểm và các phụ kiện bảo vệ sẽ tăng mạnh. Các doanh nghiệp nội địa có thể tận dụng cơ hội này bằng cách phát triển sản phẩm có chất lượng cao, giá cả hợp lý và thiết kế phù hợp với thị hiếu người Việt.
• Thay đổi chiến lược nhập khẩu: Các doanh nghiệp nhập khẩu laptop sẽ phải cân nhắc chuyển sang các dòng sản phẩm trung cấp, hoặc tập trung vào các thương hiệu có khả năng tối ưu chi phí linh kiện. Đồng thời, họ có thể tìm kiếm nguồn cung DRAM từ các nhà cung cấp mới hoặc đàm phán hợp đồng dài hạn để giảm thiểu biến động giá.
• Áp lực lên ngân sách doanh nghiệp: Các công ty công nghệ, đặc biệt là các startup đang phát triển AI hoặc xử lý dữ liệu lớn, sẽ phải chi trả nhiều hơn cho hạ tầng phần cứng. Điều này có thể làm chậm tiến độ dự án hoặc buộc họ phải tìm kiếm các giải pháp đám mây thay vì đầu tư vào máy chủ nội bộ.

Quan hệ quốc tế và tác động ngược trở lại

Giá DRAM tăng không chỉ là vấn đề nội địa mà còn là hệ quả của một chuỗi cung ứng toàn cầu. Các nhà sản xuất chip nhớ lớn – Samsung (Hàn Quốc), Micron (Mỹ) và SK Hynix (Hàn Quốc) – đang ưu tiên các đơn hàng AI của các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Microsoft và Amazon. Khi nguồn cung DRAM bị “đánh trúng” bởi các dự án AI, các nhà sản xuất thiết bị tiêu dùng ở các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, sẽ phải chịu áp lực giá cao hơn.

Thêm vào đó, các biện pháp bảo hộ thương mại và căng thẳng địa chính trị giữa các nước sản xuất chip (đặc biệt là giữa Mỹ và Trung Quốc) có thể làm gián đoạn nguồn cung, đẩy giá lên cao hơn nữa. Đối với Việt Nam, một quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, bất kỳ biến động nào trong chuỗi cung ứng toàn cầu đều có thể gây ra sự thiếu hụt và tăng chi phí sản xuất nội địa.

Ngược lại, sự tăng giá này cũng tạo ra cơ hội cho các nhà sản xuất trong nước phát triển năng lực sản xuất chip nhớ hoặc tìm kiếm các giải pháp thay thế như sử dụng bộ nhớ DDR4 thay vì DDR5, hoặc khai thác các công nghệ mới như LPDDR5X cho thiết bị di động. Nếu Việt Nam có thể thu hút đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn, thì trong dài hạn sẽ giảm phụ thuộc vào nguồn cung ngoại.

Chiến lược đề xuất cho các bên liên quan

Đối với nhà bán lẻ và nhà phân phối: Nên đa dạng hoá danh mục sản phẩm, đưa vào các mẫu laptop trung cấp (700‑900 USD) và các smartphone tầm trung có giá hợp lý, đồng thời tăng cường bán kèm phụ kiện bảo vệ. Việc tạo gói “laptop + bảo hành mở rộng” hoặc “smartphone + ốp lưng cao cấp” sẽ giúp tăng doanh thu và giảm áp lực giá.

Đối với doanh nghiệp công nghệ: Cân nhắc chuyển sang mô hình sử dụng dịch vụ đám mây (cloud) để giảm nhu cầu mua sắm phần cứng nội bộ, đồng thời đàm phán hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp DRAM để ổn định chi phí.

Đối với nhà sản xuất phụ kiện: Đầu tư vào nghiên cứu vật liệu mới (như polymer nano‑công nghệ) để tạo ra ốp lưng vừa nhẹ, vừa chịu lực tốt, đáp ứng nhu cầu bảo vệ smartphone cao cấp. Đồng thời, xây dựng thương hiệu dựa trên yếu tố bảo vệ dữ liệu và an toàn khi sử dụng sạc không dây.

Đối với nhà hoạch định chính sách: Cần xem xét các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nội địa trong việc nhập khẩu linh kiện, ví dụ như giảm thuế nhập khẩu DRAM hoặc tạo quỹ hỗ trợ nghiên cứu và phát triển công nghệ bán dẫn trong nước.

Nhìn chung, sự tăng giá của DRAM và smartphone không chỉ là một thách thức ngắn hạn mà còn là một cơ hội để thị trường công nghệ Việt Nam tái cấu trúc, nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào nguồn cung ngoại. Việc hiểu rõ các động lực này và đưa ra các chiến lược thích hợp sẽ quyết định khả năng duy trì sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh toàn cầu biến động.