Cuộc đua 5G‑6G tại Việt Nam: VinaPhone dẫn đầu, Viettel và các “đại gia” công nghệ vươn tới tương lai AI‑native

Trong bối cảnh các nhà mạng và tập đoàn công nghệ đang nỗ lực chuyển mình sang thế hệ mạng di động mới, Việt Nam đã vươn lên như một điểm sáng trong khu vực. VinaPhone vừa được Ookla công nhận là nhà mạng 5G tốt nhất Đông Nam Á, trong khi Viettel, FPT và VNG – ba “đại gia” công nghệ – đã chính thức gia nhập liên minh 6G do Qualcomm khởi xướng. Những diễn biến này không chỉ khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu, mà còn mở ra một chuỗi tác động sâu rộng tới thị trường nội địa, các ngành công nghiệp và chiến lược phát triển số quốc gia.

VinaPhone: Đột phá trong tiêu chuẩn đo lường quốc tế

Giải thưởng “Best 5G Network Award in Vietnam and SEA” do Ookla trao tặng tại MWC 2026 ở Barcelona đã khẳng định VinaPhone vượt trội trên ba tiêu chí cốt lõi: tốc độ và độ phản hồi (speed score), web browsing và video streaming. Điểm số 83,6 của VinaPhone vượt qua Singtel (Singapore) và các nhà mạng lớn khác trong khu vực – một thành tựu được Stephen Bye, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Ookla, nhấn mạnh là “minh chứng khách quan cho hiệu suất vượt trội” (vnexpress.net).

Thành công này không chỉ là kết quả của việc mở rộng hạ tầng, mà còn là minh chứng cho chiến lược “đo kiểm đa lớp” mà VNPT – công ty mẹ VinaPhone – áp dụng. Mỗi trạm 5G được kiểm tra qua các kịch bản thực tế như livestream, gaming và truyền tải video độ phân giải lớn, giúp tối ưu hoá vị trí trạm, dung lượng và khả năng mở rộng dài hạn. Độ tin cậy của dữ liệu Ookla, dựa trên hàng tỷ lượt đo toàn cầu, đã tạo ra một thước đo chuẩn mực mà các nhà quản lý và nhà đầu tư trong nước có thể dựa vào để đánh giá hiệu suất mạng.

Viettel và hành trình tới 6G: Từ nghiên cứu tới thương mại hoá

Trong cùng sự kiện MWC 2026, Viettel công bố sẽ tham gia liên minh chiến lược toàn cầu do Qualcomm khởi xướng, hướng tới thử nghiệm hệ thống và thiết bị tiền thương mại 6G vào năm 2028, với mục tiêu thương mại hoá vào năm 2029 (vnexpress.net). Đặc biệt, Viettel ký biên bản ghi nhớ với Qualcomm để cùng phát triển điện thoại thông minh tích hợp AI, dựa trên nền tảng “Agentic AI” do Viettel tự phát triển. Đây là bước đi mang tính chiến lược, vì nó không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ viễn thông 6G, mà còn mở rộng sang việc sản xuất, kinh doanh các sản phẩm công nghệ 6G – từ thiết bị mạng đến phần mềm và hệ sinh thái AI.

Quan điểm của Chủ tịch Viettel Tào Đức Thắng về 6G là “AI native”: trí tuệ nhân tạo sẽ được tích hợp sâu vào mọi lớp của mạng – từ thiết bị đầu cuối, hạ tầng vô tuyến, tới các trung tâm dữ liệu biên và đám mây. Ba trụ cột công nghệ cốt lõi – kết nối, cảm biến diện rộng và năng lực tính toán hiệu năng cao – sẽ tạo nên một nền tảng cho các ứng dụng như giao thông thông minh, UAV tự hành và sản xuất thông minh. Khi 6G trở thành “hệ sinh thái AI‑native”, các nhà cung cấp hạ tầng sẽ biến thành doanh nghiệp vận hành dựa trên AI, mở ra mô hình kinh doanh mới cho cả ngành viễn thông và công nghệ.

FPT và VNG: Đóng góp vào chuỗi giá trị toàn cầu

FPT và VNG – hai công ty công nghệ hàng đầu Việt Nam – cũng đã chính thức gia nhập liên minh 6G của Qualcomm (vnexpress.net, tienphong.vn). FPT nhấn mạnh việc tham gia sẽ “tăng tốc đổi mới, mở rộng cơ hội phát triển trong các lĩnh vực như giao thông thông minh, UAV tự hành, sản xuất thông minh và kỹ thuật số tiên tiến”. Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch FPT, cho biết việc chuyển hoá công nghệ tiên tiến thành giá trị thực tiễn là mục tiêu cốt lõi. VNG, dưới sự lãnh đạo của Lê Hồng Minh, tập trung vào việc xây dựng tác nhân AI cho hàng trăm triệu người dùng tại Việt Nam và Đông Nam Á, coi 6G là hạ tầng biến tầm nhìn AI thành hiện thực.

Những cam kết này đồng thời phản ánh một xu hướng mới: các doanh nghiệp công nghệ nội địa không chỉ là người tiêu thụ công nghệ, mà còn trở thành nhà sáng tạo, đóng góp vào tiêu chuẩn quốc tế. Khi các công ty như FPT, Viettel và VNG tham gia vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn 6G, họ sẽ có tiếng nói trong việc định hình kiến trúc mạng, các giao thức và mô hình kinh doanh, từ đó nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Ảnh hưởng quốc tế và tác động tới thị trường Việt Nam

Việc ba doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào liên minh 6G toàn cầu không chỉ là một thành tựu quốc gia mà còn mang lại những hệ lụy kinh tế sâu rộng. Đầu tiên, việc hợp tác với Qualcomm – một trong những nhà cung cấp chip và công nghệ hạ tầng di động hàng đầu – giúp các công ty Việt Nam tiếp cận sớm các thiết kế tham chiếu (reference designs), phần mềm nền tảng AI và các công cụ mô phỏng mạng. Điều này rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, giảm chi phí R&D và tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các nhà sản xuất thiết bị nội địa.

Thứ hai, chuẩn 6G AI‑native sẽ thúc đẩy nhu cầu về hạ tầng tính toán mạnh mẽ, đặc biệt là các trung tâm dữ liệu biên và đám mây. Các nhà đầu tư trong lĩnh vực bất động sản công nghệ (data center) tại Việt Nam sẽ nhận được luồng vốn mới, đồng thời các nhà cung cấp năng lượng và dịch vụ bảo trì sẽ mở rộng quy mô hoạt động. Điều này tạo ra một chuỗi giá trị mới, từ xây dựng hạ tầng vật lý đến cung cấp dịch vụ quản lý AI.

Thứ ba, các ngành công nghiệp truyền thống như sản xuất, nông nghiệp và logistics sẽ được hưởng lợi từ các giải pháp 6G như cảm biến diện rộng và tính toán thời gian thực. Ví dụ, trong nông nghiệp thông minh, việc kết nối hàng triệu cảm biến qua mạng 6G sẽ cho phép thu thập dữ liệu môi trường, độ ẩm đất và dự báo thời tiết chính xác hơn, từ đó tối ưu hoá quy trình tưới tiêu và giảm lãng phí nước. Đây là một ví dụ thực tiễn cho “AI native” – trí tuệ nhân tạo không chỉ tồn tại trên đám mây mà còn lan tỏa tới các thiết bị cảm biến trên đồng ruộng.

Cuối cùng, việc Việt Nam được công nhận trong các bảng xếp hạng quốc tế (Ookla, Glomo Awards) sẽ nâng cao uy tín của các nhà mạng trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài. Các quỹ đầu tư công nghệ, đặc biệt là những quỹ tập trung vào hạ tầng viễn thông và AI, có thể xem Việt Nam như một “thị trường tiềm năng” để triển khai các dự án hợp tác, từ việc xây dựng mạng 5G/6G đến phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng như nền tảng AI‑as‑a‑Service.

Chiến lược phát triển mạng 5G và chuẩn bị cho 6G

Trong khi VinaPhone đang tận dụng ưu thế của mình để củng cố vị thế 5G, các nhà mạng khác như Viettel và VNPT cũng đang triển khai các dự án mở rộng hạ tầng. Viettel đã công bố việc lắp đặt hơn 22.000 trạm phát sóng 5G trong năm 2025, đạt phủ sóng 98% dân số (vnexpress.net). Đồng thời, VNPT – công ty mẹ VinaPhone – áp dụng mô hình dự báo lưu lượng hiện đại, phân tích mật độ người dùng theo khu vực để lựa chọn vị trí trạm tối ưu, đồng thời thực hiện đo kiểm đa lớp với các kịch bản thực tế như livestream và gaming.

Chiến lược này không chỉ tập trung vào tốc độ mà còn chú trọng đến độ ổn định, khả năng chịu tải và trải nghiệm người dùng cuối. Khi chuẩn bị cho 6G, các nhà mạng cần phải đầu tư vào công nghệ Open RAN, ảo hoá mạng và tự động hoá vận hành bằng AI – những yếu tố đã được nhắc tới trong các tuyên bố của Viettel và FPT. Việc tích hợp Open RAN sẽ giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp thiết bị truyền thống, đồng thời mở ra cơ hội cho các nhà sản xuất trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng.

Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam

Những bước tiến này đồng thời đặt ra một loạt thách thức. Đầu tiên, chi phí đầu tư hạ tầng 6G dự kiến sẽ rất lớn, đòi hỏi các nhà mạng phải huy động nguồn vốn từ thị trường vốn quốc tế hoặc hợp tác công‑tư. Thứ hai, việc chuẩn hoá và đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các nhà mạng và các nhà cung cấp thiết bị sẽ là yếu tố quyết định tốc độ triển khai. Thứ ba, nguồn nhân lực có năng lực cao trong lĩnh vực AI, mạng không dây và điện toán biên còn hạn chế, yêu cầu các doanh nghiệp và chính phủ phải tăng cường đào tạo và thu hút tài năng.

Song song với thách thức, cơ hội cũng rất rõ ràng. Khi 6G trở thành nền tảng cho các dịch vụ AI‑native, các công ty công nghệ nội địa như FPT, VNG và Viettel sẽ có cơ hội tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, từ nền tảng AI‑as‑a‑Service, hệ thống quản lý đô thị thông minh, tới các giải pháp an ninh mạng dựa trên AI. Thêm vào đó, việc tham gia vào tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam có tiếng nói trong việc định hình các quy tắc thị trường, từ đó giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào các chuẩn mực do các tập đoàn lớn nước ngoài thiết lập.

Triển vọng tương lai: Từ 5G tới 6G – một hành trình liên tục

Nhìn chung, hành trình từ 5G tới 6G tại Việt Nam đang diễn ra trên ba trục chính: (1) nâng cao chất lượng và phủ sóng mạng 5G hiện tại, (2) đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ 6G, và (3) xây dựng hệ sinh thái AI‑native toàn diện. Các thành tựu như giải thưởng của VinaPhone và việc ba “đại gia” công nghệ tham gia liên minh 6G không chỉ là các mốc đánh dấu mà còn là động lực thúc đẩy toàn bộ chuỗi giá trị công nghệ quốc gia.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, Việt Nam có thể tận dụng lợi thế địa lý, nguồn nhân lực trẻ và môi trường chính sách hỗ trợ để trở thành một trung tâm sáng tạo công nghệ khu vực. Khi các nhà mạng và doanh nghiệp công nghệ đồng thời phát triển hạ tầng, tiêu chuẩn và ứng dụng, họ sẽ tạo ra một vòng sinh thái tự duy trì, nơi mỗi bước tiến công nghệ mở ra những nhu cầu mới, từ đó kích thích đầu tư và đổi mới liên tục. Đó chính là cách mà 5G‑6G sẽ không chỉ là một công nghệ, mà là một nền tảng cho sự chuyển đổi số toàn diện của Việt Nam.