Bạn sẽ dùng bình chữa cháy khi công tác hay tủ cố định cho nhà ở, và ưu nhược điểm ra sao?

Trong những ngày làm việc bận rộn, việc để một chiếc bình chữa cháy trên bàn làm việc hay chỉ dựa vào hệ thống cố định trong nhà có thể không phải là một quyết định “điểm đen” mà người ta thường nghĩ. Thực tế, một thay đổi nhỏ – chẳng hạn như kiểm tra bình chữa cháy mỗi tuần thay vì mỗi tháng – đã mở ra một góc nhìn mới về an toàn, khiến chúng ta phải suy nghĩ lại cách bảo vệ bản thân và tài sản trước nguy cơ cháy nổ.

Trước khi dùng: Chuẩn bị và lựa chọn thiết bị

Đánh giá nhu cầu thực tế

Việc quyết định dùng bình chữa cháy di động hay lắp đặt hệ thống cố định không chỉ dựa vào “có sẵn” mà còn phải xét đến môi trường làm việc và sinh hoạt. Ở nơi công sở, không gian thường thay đổi, bàn ghế di chuyển, vì vậy một bình chữa cháy dạng portable (di động) với trọng lượng nhẹ, tay cầm tiện lợi sẽ dễ dàng được đặt gần các khu vực nguy cơ cao như phòng máy tính, bếp ăn chung. Ngược lại, trong một ngôi nhà, đặc biệt là các khu vực có bếp, lò sưởi hay phòng máy giặt, một hệ thống tủ cố định (fixed) được gắn trực tiếp vào tường, luôn sẵn sàng hoạt động mà không cần người dùng phải nhớ vị trí.

Kiểm tra loại chất chữa cháy

Hai loại bình chính thường gặp là bình chứa bột khô và bình chứa đồ uống CO₂. Bột khô có khả năng dập tắt hầu hết các loại cháy (A, B, C, D) vì nó tạo một lớp màng che phủ, ngăn cản oxy tiếp xúc với ngọn lửa. CO₂ lại thích hợp cho các thiết bị điện tử, vì nó không để lại cặn và không gây hư hỏng. Khi lựa chọn, người dùng cần cân nhắc loại cháy có khả năng xảy ra cao ở môi trường mình làm việc hoặc sinh sống, từ đó quyết định loại bình nào phù hợp hơn.

Vị trí lắp đặt và cách bảo quản

Với bình di động, việc đặt nó ở vị trí dễ thấy, dễ tiếp cận là yếu tố then chốt. Nên treo ở độ cao khoảng 1,5 m, tránh ánh nắng trực tiếp và nhiệt độ quá cao, vì nhiệt độ cao có thể làm giảm áp suất bên trong bình. Đối với tủ cố định, quy định thường yêu cầu lắp đặt ở các góc phòng, gần nguồn điện nhưng không quá gần nguồn nhiệt. Thêm vào đó, cần để khoảng trống đủ để người dùng có thể mở cửa tủ và lấy bình ra trong thời gian ngắn nhất.

Kiểm tra áp suất và hạn sử dụng

Một lỗi thường gặp là không kiểm tra áp suất định kỳ. Bình chữa cháy di động có đồng hồ đo áp suất trên nắp; nếu chỉ số nằm dưới mức tối thiểu, bình sẽ không đủ lực đẩy chất chữa cháy ra khi cần. Tủ cố định thường được trang bị cảm biến tự động báo lỗi nếu áp suất giảm, nhưng cũng cần kiểm tra bằng mắt thường và ghi chép lại ngày kiểm tra. Việc này giúp tránh tình huống “bình rỗng” khi đang đối mặt với đám cháy.

Trong khi dùng: Cơ chế hoạt động và cách thực hiện

Cơ chế bắn chất chữa cháy

Khi người dùng bấm còi hoặc quay nắp, áp suất bên trong bình đẩy chất chữa cháy qua ống dẫn ra đầu phun. Đối với bột khô, các hạt bột được phun thành một lớp mỏng, bao phủ toàn bộ ngọn lửa, ngăn cản oxy và làm giảm nhiệt độ. CO₂ thì được phun dưới dạng khí lạnh, làm giảm nhiệt độ và ngăn chặn oxy trong khu vực cháy. Cơ chế này không thay đổi giữa bình di động và tủ cố định; điểm khác nhau nằm ở cách kích hoạt: bình di động thường cần người dùng tự tay bấm, còn tủ cố định có thể được kích hoạt bằng công tắc tường hoặc cảm biến khói tự động.

So sánh tốc độ phản ứng

Với bình di động, thời gian phản ứng phụ thuộc vào tốc độ người dùng nhận biết nguy hiểm và thực hiện thao tác bắn. Nếu người dùng chưa quen, có thể mất vài giây để mở nắp, bấm còi và hướng đầu phun, dẫn đến việc ngọn lửa lan rộng hơn. Trong khi đó, hệ thống tủ cố định, khi được trang bị cảm biến khói, có thể tự động kích hoạt ngay khi phát hiện mức độ khói đạt ngưỡng, giảm thiểu thời gian trễ. Tuy nhiên, cảm biến cũng có nhược điểm là có thể bị “bị nhầm” do khói mờ hoặc bụi, dẫn đến cảnh báo sai hoặc không bật.

Quy trình thực tế khi bắn

1. Đánh giá nhanh nguy cơ: Xác định nguồn cháy, loại chất cháy (dầu, điện, gỗ…) và mức độ lan rộng.
2. Định vị bình: Đối với bình di động, di chuyển nhanh tới vị trí gần nguồn cháy; đối với tủ cố định, mở cửa tủ và lấy bình ra nếu không có cơ chế tự động.
3. Hướng đầu phun: Đặt đầu phun ở khoảng cách 0,5–1 m so với ngọn lửa, hướng lên trên và sang hai bên để tạo lớp phủ đồng đều.
4. Nhấn còi hoặc quay nắp: Áp lực sẽ đẩy chất chữa cháy ra, duy trì bắn trong 8–12 giây tùy loại bình.
5. Rời khỏi khu vực nguy hiểm: Sau khi dập tắt, di chuyển ra khỏi khu vực để tránh hít hơi CO₂ hoặc bột khô.

Ưu và nhược điểm trong quá trình sử dụng

• Bình di động:
  • Ưu điểm: Dễ di chuyển, linh hoạt, không phụ thuộc vào nguồn điện, có thể sử dụng ngay tại bất kỳ vị trí nào.
  • Nhược điểm: Cần người dùng có kỹ năng và phản xạ nhanh, khả năng bắn không liên tục nếu áp suất giảm.
• Tủ cố định:
  • Ưu điểm: Thường được kết nối với cảm biến, tự động kích hoạt, luôn sẵn sàng ở vị trí cố định, giảm thiểu lỗi con người.
  • Nhược điểm: Cần nguồn điện và bảo trì định kỳ, không thể di chuyển khi cần thiết, chi phí lắp đặt ban đầu cao hơn.

Sau khi dùng: Bảo trì, tái sử dụng và rút kinh nghiệm

Kiểm tra tình trạng sau khi bắn

Ngay sau khi dập tắt, người dùng cần kiểm tra xem ngọn lửa đã thực sự tắt hoàn toàn chưa. Đối với bột khô, các hạt còn lại trên bề mặt có thể gây trầy xước nếu không được làm sạch, vì vậy nên dùng chổi mềm hoặc hút bụi để dọn dẹp. CO₂ khi bắn sẽ để lại một lớp khí lạnh, có thể làm băng các ống dẫn nếu không được thông gió kịp thời. Đối với tủ cố định, sau khi sử dụng, nên kiểm tra xem bộ phận cảm biến và ống dẫn có bị tắc nghẽn hay không.

Thay thế và nạp lại

Sau mỗi lần bắn, bình luôn cần được nạp lại. Đối với bình di động, người dùng có thể mang đến trung tâm bảo trì chuyên nghiệp để nạp lại bột hoặc CO₂, đồng thời kiểm tra áp suất. Tủ cố định thường được nhà cung cấp dịch vụ bảo trì đến kiểm tra và nạp lại theo lịch định kỳ (thường là mỗi 12 tháng). Việc này không chỉ bảo đảm bình luôn sẵn sàng mà còn giúp phát hiện sớm các vấn đề như rò rỉ, hỏng bộ phận cảm biến.

Ghi chép và đánh giá lại quy trình

Mỗi lần sử dụng, dù thành công hay không, đều nên ghi lại thời gian, nguyên nhân gây cháy, cách phản ứng và kết quả. Việc này giúp tạo ra một “cơ sở dữ liệu” nội bộ, từ đó cải thiện quy trình an toàn. Ví dụ, nếu một lần bình di động không kịp bắn vì người dùng chưa biết cách mở nắp nhanh, có thể tổ chức buổi tập huấn lại cho toàn bộ nhân viên. Đối với tủ cố định, nếu cảm biến không kích hoạt, cần kiểm tra lại độ nhạy và vị trí lắp đặt để tránh “bị mù” trong các lần sau.

So sánh chi phí bảo trì lâu dài

Ở mức ngắn hạn, bình di động có vẻ rẻ hơn vì không cần lắp đặt hệ thống điện và ống dẫn. Tuy nhiên, nếu tính cả chi phí kiểm tra định kỳ, thay thế nắp, và đào tạo nhân viên, tổng chi phí có thể tăng lên. Ngược lại, tủ cố định mặc dù đầu tư ban đầu cao, nhưng nhờ tính tự động và ít phụ thuộc vào con người, chi phí bảo trì thường ổn định hơn và giảm thiểu rủi ro do lỗi con người.

Học hỏi từ các vụ cháy thực tế

Trong một số vụ cháy gia đình, người dân thường chỉ dựa vào bình di động mà không có hệ thống cố định, dẫn đến việc bắn chỉ dập tắt ngọn lửa ban đầu nhưng không kiểm soát được khói và nhiệt độ dư. Ngược lại, trong một số văn phòng, khi có hệ thống tủ cố định nhưng không được bảo trì đúng lịch, cảm biến đã “ngủ” và không kích hoạt, khiến nhân viên phải tự bắn bình di động – một tình huống đòi hỏi kỹ năng cao và phản xạ nhanh. Hai ví dụ này cho thấy, dù là bình di động hay tủ cố định, việc duy trì, kiểm tra và đào tạo luôn là yếu tố quyết định thành công.

Cuối cùng, khi bạn đứng trước lựa chọn “bình chữa cháy di động cho công tác hay tủ cố định cho nhà ở”, câu hỏi thực sự không chỉ là “nào tốt hơn?”, mà là “bạn đã chuẩn bị và duy trì như thế nào để chúng thực sự phát huy công năng khi cần?”.