AI trong kỷ nguyên mới: Cuộc chiến giữa công nghệ, chính sách và thị trường Việt Nam

Trong vòng một năm qua, trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ là một xu hướng công nghệ mà đã trở thành lực lượng định hình lại cách con người làm việc, giải trí và thậm chí là cách họ tương tác với pháp luật. Tại Việt Nam, những diễn biến này được phản chiếu qua các câu chuyện: người dùng hàng triệu người từ bỏ ChatGPT, nền tảng Kiki Info của Zalo vươn lên trong top 10 AI toàn cầu, và Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 được Quốc hội thông qua để "bảo vệ chủ quyền số". Bên cạnh đó, các đợt ra mắt công nghệ mới như GPT‑5.4, Nvidia Earth‑2, hay dự án 6G đang tạo ra một môi trường cạnh tranh và cơ hội chưa từng thấy. Bài viết sẽ đi sâu vào những nội dung này, phân tích các yếu tố cốt lõi, và đưa ra nhận định về ảnh hưởng tới thị trường Việt Nam.

1. Cuộc tẩy chay ChatGPT: Khi người dùng quyết định "QuitGPT"

Vào ngày 7 tháng 3 năm 2026, www.24h.com.vn đưa tin về một làn sóng người dùng hủy gói Plus của ChatGPT, lên tới hơn 1,5 triệu người, thông qua trang web QuitGPT (theo báo cáo ngày 7/3/2026). Trang web này cáo buộc OpenAI đã ký thỏa thuận với Bộ Quốc phòng Mỹ, khiến người dùng cảm thấy nền tảng này "đã trở thành robot sát thủ của Trump". Khi được hỏi, nhóm đứng sau QuitGPT khẳng định mình là các nhà hoạt động dân chủ lo ngại về việc AI góp phần làm trỗi dậy chủ nghĩa độc tài (theo 24h, 7/3/2026).

Hành động này không chỉ là một phản ứng cảm tính mà còn phản ánh một xu hướng mới: người dùng ngày càng quan tâm đến đạo đức và an ninh quốc gia khi sử dụng AI. Khi OpenAI mất đi một phần người dùng, các đối thủ như Claude của Anthropic nhanh chóng nắm bắt cơ hội. Anthropic đã tung ra bản cập nhật giúp chuyển dữ liệu từ ChatGPT sang Claude trở nên "mượt mà hơn", đồng thời từ chối cung cấp quyền truy cập không giới hạn cho Bộ Quốc phòng Mỹ. Theo www.24h.com.vn, Claude đã vượt qua ChatGPT trên một số kho ứng dụng và tiếp tục thu hút người dùng (7/3/2026).

2. Sự trỗi dậy của AI nội địa: Kiki Info và chiến lược "đúng người dùng"

Báo cáo The Connected Consumer – Quý IV/2025 của Decision Lab, công bố ngày 6 tháng 3 năm 2026, cho thấy Kiki Info của Zalo nằm trong top 10 nền tảng AI được người Việt sử dụng nhiều nhất, chỉ sau ChatGPT (66% thị phần) và Google Gemini (50%) (theo 24h, 6/3/2026). Kiki Info được thiết kế dưới dạng Mini App trên Zalo, cho phép người dùng hỏi đáp, sáng tạo nội dung và giải trí mà không cần cài đặt thêm. Trong tuần đầu ra mắt, nền tảng ghi nhận gần 500.000 câu hỏi, và sau khi tích hợp Trợ lý Công dân số, đã thu hút hơn 500.000 người dùng trong 4 tháng (theo 24h, 6/3/2026).

Điểm mạnh của Kiki Info là khả năng hiểu sâu tiếng Việt, nhờ được huấn luyện trên mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tối ưu cho tiếng Việt. Điều này giúp nền tảng vượt qua những hạn chế của các mô hình quốc tế khi xử lý các từ đa nghĩa, phương ngữ và ngữ cảnh địa phương. Như chuyên gia Trương Đức Lượng (VSEC) đã nhấn mạnh trong một phỏng vấn với Dân trí (5/3/2026), "AI tiếng Việt không chỉ dịch thuật mà còn nắm bắt được sắc thái văn hoá, giúp bảo vệ chủ quyền số".

3. Luật AI 2025: Khung pháp lý mới cho một thị trường đang bùng nổ

Ngày 1/3/2026, Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo với 90,7% phiếu tán thành (theo dantri.com.vn, 6/3/2026). Luật gồm 35 điều, phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro (cao, trung bình, thấp) và quy định các hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm lợi dụng AI để tạo nội dung giả mạo, xâm phạm quyền riêng tư, hoặc thu thập dữ liệu trái pháp luật.

Luật còn đưa ra nguyên tắc "trách nhiệm nghiêm ngặt" cho các hệ thống AI rủi ro cao, yêu cầu nhà cung cấp phải bồi thường ngay cả khi đã tuân thủ quy định (theo dantri.com.vn, 5/3/2026). Điều này đặt ra thách thức lớn cho các công ty công nghệ, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa và nhỏ, khi phải đầu tư vào quản trị rủi ro, bảo hiểm trách nhiệm và hệ thống giám sát.

Luật cũng yêu cầu gắn nhãn nội dung do AI sinh ra, nhằm tăng tính minh bạch cho người dùng. Tuy nhiên, việc thực thi trên quy mô lớn vẫn còn nhiều khó khăn, vì các nhãn dán dễ bị gỡ bỏ hoặc sao chép.

4. Đột phá quốc tế: GPT‑5.4, Nvidia Earth‑2, và các dự án AI mới

OpenAI đã công bố GPT‑5.4 vào ngày 8/3/2026, một mô hình được tối ưu cho các tác vụ chuyên môn như lập trình, phân tích tài liệu và tạo slide (theo tuoitre.vn, 9/3/2026). GPT‑5.4 có khả năng "thinking" – trình bày lập luận trước khi đưa ra câu trả lời cuối cùng – và hỗ trợ thao tác chuột, bàn phím trên nhiều phần mềm. Trong các bài kiểm tra tiêu chuẩn, mô hình đạt 83% mức độ chuyên gia trên thang đo GDPval, vượt trội hơn phiên bản trước.

Trong khi đó, Nvidia mở mã nguồn Earth‑2, một nền tảng AI dự báo thời tiết độ phân giải cao, cho phép chạy trên PC phổ thông (theo tuoitre.vn, 7/2/2026). Earth‑2 sử dụng mô hình học sâu để rút ngắn thời gian dự báo từ vài giờ xuống chỉ vài phút, và có thể được triển khai trên GPU thông thường. Điều này mở ra khả năng "trạm khí tượng cá nhân" cho các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp, đặc biệt là ở các quốc gia đang thiếu hạ tầng siêu máy tính.

Song song với những tiến bộ này, Sony ra mắt công nghệ truy vết nhạc do AI tạo ra, giúp xác định nguồn gốc dữ liệu đào tạo và đo mức độ tương đồng, nhằm bảo vệ bản quyền (theo tuoitre.vn, 24/2/2026). Công nghệ này có thể thay đổi cách ngành công nghiệp âm nhạc xử lý vi phạm bản quyền, tạo tiền đề cho các mô hình kinh doanh chia sẻ doanh thu công bằng.

Meta cũng đang chuẩn bị ra mắt các gói dịch vụ trả phí cho Facebook, Instagram và WhatsApp, tích hợp tính năng AI như Manus (trợ lý nội bộ) và Vibes (tạo video AI) (theo tuoitre.vn, 7/2/2026). Đây là một bước đi quan trọng, khi các nền tảng xã hội truyền thống bắt đầu chuyển sang mô hình thu phí để bù đắp chi phí phát triển AI.

Cuối cùng, công nghệ 6G hứa hẹn sẽ đưa các cuộc họp online lên mức "gặp mặt thật" bằng hologram thời gian thực, nhờ tốc độ siêu cao và độ trễ gần 0 (theo tuoitre.vn, 5/3/2026). Nếu thực hiện thành công, 6G sẽ tạo ra một hạ tầng mạng tích hợp AI sâu, mở ra các ứng dụng mới cho giáo dục, y tế và doanh nghiệp.

5. Tác động tới thị trường Việt Nam: Cơ hội và thách thức

Những diễn biến trên không diễn ra trong một môi trường cô lập; chúng ảnh hưởng trực tiếp tới nền kinh tế số Việt Nam. Dưới đây là các khía cạnh chính:

• Áp lực cạnh tranh: Sự ra mắt của GPT‑5.4 và Claude đặt ra tiêu chuẩn mới về khả năng lập luận và xử lý chuyên môn. Các doanh nghiệp Việt, dù có nền tảng nội địa như Kiki Info, sẽ phải nâng cao năng lực để không bị tụt lại phía sau. Điều này đòi hỏi đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như hợp tác với các trung tâm nghiên cứu quốc tế.
• Cơ hội cho AI tiếng Việt: Luật AI 2025 ưu tiên phát triển mô hình ngôn ngữ cho tiếng Việt và các dân tộc thiểu số. Như Trương Đức Lượng đã nêu, việc AI hiểu được các từ đa nghĩa và phương ngữ sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh so với các mô hình quốc tế (theo dantri.com.vn, 5/3/2026). Các công ty như VSEC, Zalo và các startup AI có thể tận dụng nguồn dữ liệu nội địa để xây dựng mô hình riêng, giảm phụ thuộc vào OpenAI hay Google.
• Thị trường dịch vụ AI trả phí: Khi Meta và OpenAI chuyển sang mô hình trả phí, người dùng Việt có thể sẽ phải trả thêm cho các tính năng AI nâng cao. Tuy nhiên, mức độ chấp nhận sẽ phụ thuộc vào giá trị thực tế mà các công cụ mang lại. Các doanh nghiệp nội địa có thể khai thác khoảng trống này bằng cách cung cấp dịch vụ AI tích hợp trên các nền tảng đã quen thuộc (Zalo, VNG, ...).
• Đổi mới trong ngành công nghiệp sáng tạo: Công nghệ truy vết nhạc của Sony và khả năng tạo video AI của Meta sẽ làm thay đổi cách các nhà sáng tạo nội dung tại Việt Nam sản xuất và bảo vệ tác phẩm. Điều này đồng thời tạo ra nhu cầu mới cho các công cụ quản lý bản quyền và các dịch vụ AI hỗ trợ sáng tạo.
• Ứng dụng AI trong dự báo thời tiết và nông nghiệp: Earth‑2 của Nvidia, khi được mở mã nguồn, có thể được các cơ quan khí tượng Việt Nam và doanh nghiệp nông nghiệp áp dụng để dự báo thời tiết chi tiết hơn, hỗ trợ quyết định gieo trồng, phòng chống thiên tai. Đây là một ví dụ điển hình cho việc "dân chủ hoá" công nghệ cao.
• Rủi ro pháp lý và tuân thủ: Với các hành vi bị cấm trong Luật AI (tạo nội dung giả mạo, khai thác dữ liệu cá nhân không đúng quy định), các công ty công nghệ phải xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ. Việc gắn nhãn nội dung AI và cung cấp cơ chế khiếu nại sẽ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, ảnh hưởng tới chi phí vận hành.

Những yếu tố trên cho thấy thị trường AI Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ: một phía là cơ hội mở rộng nhờ các quy định hỗ trợ và nhu cầu nội địa, phía kia là thách thức từ các siêu tập đoàn công nghệ toàn cầu và yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng khắt khe.

6. Nhìn nhận tổng thể: AI như một "đòn bẩy" hay "lá chắn"?

Trong bối cảnh toàn cầu, AI đang chuyển từ giai đoạn "đột phá công nghệ" sang "điều chỉnh xã hội". Các ví dụ như "QuitGPT" hay quy định EU về thiết kế gây nghiện (theo tuoitre.vn, 11/2/2026) cho thấy xã hội đang tìm cách kiểm soát sức mạnh của AI. Tại Việt Nam, Luật AI 2025 đóng vai trò "lá chắn" bảo vệ văn hoá và chủ quyền số, đồng thời tạo ra môi trường pháp lý ổn định cho các doanh nghiệp.

Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp, câu hỏi then chốt không còn là "AI có tốt hay không" mà là "AI sẽ được sử dụng như thế nào để tạo giá trị bền vững". Việc tích hợp AI vào sản phẩm (như Galaxy S26 AI Phone) hay dịch vụ (Kiki Info, Earth‑2) sẽ quyết định khả năng sinh lời và mức độ chấp nhận của người dùng. Đồng thời, các quy định mới sẽ định hình ranh giới giữa đổi mới và rủi ro, buộc các bên phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi triển khai.

Trong tương lai gần, chúng ta có thể kỳ vọng một hệ sinh thái AI đa dạng tại Việt Nam: các mô hình nội địa mạnh mẽ, các nền tảng quốc tế cung cấp dịch vụ trả phí, và một khung pháp lý hỗ trợ nhưng nghiêm ngặt. Khi các xu hướng này hội tụ, AI sẽ không chỉ là công cụ tăng năng suất mà còn là yếu tố quyết định trong cuộc tranh giành quyền lực dữ liệu, bảo vệ bản quyền và duy trì văn hoá số.

7. Đề xuất chiến lược cho doanh nghiệp công nghệ Việt Nam

• Đầu tư vào dữ liệu địa phương: Xây dựng kho dữ liệu tiếng Việt và các ngôn ngữ dân tộc để huấn luyện mô hình AI, đáp ứng yêu cầu của Luật AI về ưu tiên ngôn ngữ nội địa.
• Tuân thủ chuẩn gắn nhãn AI: Triển khai hệ thống tự động gắn nhãn nội dung AI, đồng thời xây dựng quy trình khiếu nại để giảm rủi ro pháp lý.
• Hợp tác với các nhà cung cấp hạ tầng AI: Sử dụng nền tảng mở như Earth‑2 để giảm chi phí đầu tư hạ tầng siêu máy tính, đồng thời khai thác khả năng dự báo thời tiết cho các ngành nông nghiệp và năng lượng.
• Phát triển mô hình kinh doanh AI‑as‑a‑Service: Cung cấp dịch vụ AI tùy chỉnh cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp họ tiếp cận công nghệ mà không phải đầu tư lớn vào phần cứng.
• Giáo dục và nâng cao nhận thức: Đào tạo nhân lực về đạo đức AI, quản trị rủi ro và bảo mật dữ liệu, đáp ứng yêu cầu của luật mới và giảm thiểu hiện tượng "kiệt sức AI" trong môi trường làm việc (theo tuoitre.vn, 12/2/2026).

Thực hiện những chiến lược này sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tồn tại mà còn dẫn đầu trong cuộc đua AI toàn cầu, đồng thời góp phần xây dựng một hệ sinh thái công nghệ bền vững cho Việt Nam.