Vật liệu an toàn cho đồ dùng ăn dặm: hiểu BPA, phthalates và ảnh hưởng đến hệ tiêu hoá của bé

Vào một buổi chiều cuối tuần, khi con tôi vừa bước sang giai đoạn ăn dặm, tôi ngồi bên bàn bếp, nhìn vào những chiếc bát nhựa, thìa và muỗng đang chờ được rửa sạch. Cảm giác vừa hào hứng vừa lo lắng dâng lên, bởi tôi biết rằng mỗi vật dụng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của bé – dù chỉ là một phần nhỏ. Đó là lúc tôi quyết định tìm hiểu sâu hơn về các loại vật liệu thường gặp, đặc biệt là BPA và phthalates, và cách chúng có thể tương tác với hệ tiêu hoá non nớt của trẻ.

Lịch sử phát triển của vật liệu tiếp xúc thực phẩm

Thời gian xa xưa, các bát đĩa dành cho trẻ em chủ yếu được làm từ gốm sứ hoặc kim loại. Những vật liệu này không chỉ bền bỉ mà còn ít có khả năng phản ứng hoá học với thực phẩm. Tuy nhiên, khi công nghiệp hóa nhanh chóng, nhu cầu về sản phẩm nhẹ, tiện lợi và giá thành thấp đã thúc đẩy sự xuất hiện của nhựa. Những thập kỷ 1950‑1970, nhựa polyvinyl chloride (PVC) và polyethylene (PE) trở thành “người bạn đồng hành” không thể thiếu trong các bữa ăn của trẻ.

Những năm 1990, khi các nhà khoa học bắt đầu phát hiện ra một số chất hoá học trong nhựa có thể le lỏng vào thực phẩm, cộng đồng y tế và các bậc phụ huynh bắt đầu quan tâm hơn. Sự thay đổi này không diễn ra một cách nhanh chóng; nó kéo dài qua nhiều thập kỷ, phản ánh cách mà nhận thức xã hội về an toàn thực phẩm dần dần tiến bộ.

BPA là gì và tại sao nó lại xuất hiện trong đồ dùng ăn dặm

Bisphenol A (BPA) là một hợp chất được dùng rộng rãi để làm cứng polycarbonate – loại nhựa trong suốt, chịu nhiệt tốt. Những chiếc bình sữaXem các sản phẩm Bình sữa, nắp đậy và một số bát đĩa nhựa trong thời kỳ đầu của ăn dặm thường chứa BPA. Khi nhiệt độ tăng, chẳng hạn khi hâm nóng sữa trong lò vi sóng, BPA có thể le ra khỏi bề mặt nhựa và tiếp xúc với thực phẩm.

Trong những năm gần đây, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng BPA có thể bắt chước hormone estrogen trong cơ thể, tạo ra những phản ứng sinh học nhẹ. Đối với trẻ sơ sinh, hệ nội tiết đang trong giai đoạn phát triển nhanh, nên việc tiếp xúc với những chất này dù ở mức độ thấp cũng đủ để các nhà khoa học đặt câu hỏi. Tuy nhiên, không có bằng chứng nào khẳng định BPA gây ra những hậu quả nghiêm trọng ngay lập tức; thay vào đó, nó được xem như một yếu tố cần được quản lý cẩn thận.

Phthalates: các chất làm mềm nhựa và những lo ngại

Phthalates là một nhóm các hợp chất hoá học được thêm vào nhựa để làm mềm và tăng tính linh hoạt. Chúng thường xuất hiện trong nhựa PVC, các dây bọc, và thậm chí trong một số loại nhựa dùng để làm bát đĩa trẻ em. Khi nhựa tiếp xúc với chất lỏng, đặc biệt là chất có tính axit nhẹ như sữa chua hoặc nước trái cây, một phần phthalates có thể di chuyển ra ngoài.

Giống như BPA, phthalates cũng có khả năng can thiệp vào hệ nội tiết, nhưng chúng thường ảnh hưởng đến hormone androgen. Đối với bé, việc tiếp xúc lâu dài có thể tạo ra những thay đổi tiềm ẩn trong quá trình phát triển sinh dục và thần kinh. Dù chưa có bằng chứng quyết định cho thấy phthalates gây ra bệnh lý cụ thể, việc giảm thiểu tiếp xúc vẫn được nhiều chuyên gia khuyến nghị.

Ảnh hưởng tiềm ẩn của BPA và phthalates lên hệ tiêu hoá của bé

Hệ tiêu hoá của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa hoàn thiện đầy đủ, nên khả năng hấp thu các chất hoá học qua thực phẩm là tương đối cao. Khi BPA hoặc phthalates le ra, chúng có thể được hấp thu qua niêm mạc ruột và sau đó lan tỏa tới các mô khác. Một số nghiên cứu quan sát đã ghi nhận rằng mức độ tiếp xúc cao có thể làm thay đổi cấu trúc vi sinh vật đường ruột – một yếu tố quan trọng trong việc hỗ trợ tiêu hoá và hấp thu dinh dưỡng.

Thực tế, một số bậc cha mẹ đã chia sẻ rằng bé gặp tình trạng tiêu hoá khó chịu, như đầy hơi hoặc tiêu chảy nhẹ, sau khi sử dụng một số loại đồ dùng nhựa. Tuy không thể khẳng định mối quan hệ nguyên nhân‑kết quả một cách chắc chắn, nhưng những câu chuyện này đã thúc đẩy nhiều gia đình chuyển sang các vật liệu thay thế để quan sát sự thay đổi.

Các cách thực tế để giảm tiếp xúc với BPA và phthalates

Không có một giải pháp duy nhất phù hợp cho mọi gia đình, nhưng có một số phương pháp mà tôi đã thử và cảm thấy hữu ích. Đầu tiên, kiểm tra nhãn hiệu và tìm kiếm các ký hiệu “BPA‑free” hoặc “phthalate‑free”. Các nhà sản xuất ngày càng chú trọng đến yêu cầu này, vì người tiêu dùng ngày càng quan tâm hơn.

Thứ hai, ưu tiên các vật liệu tự nhiên như thủy tinh, thép không gỉ hoặc silicone y tế. Những chất này không chỉ không chứa BPA hay phthalates mà còn chịu được nhiệt độ cao mà không phát sinh chất phụ gia. Khi cần hâm nóng thực phẩm, tôi thường chuyển sang dùng nồi hoặc bát bằng thép không gỉ, sau đó dùng muỗng bằng silicone để khuấy.

Thứ ba, tránh để đồ dùng nhựa tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao. Nếu phải hâm nóng, tôi thường đặt thực phẩm vào một bát chịu nhiệt, rồi dùng muỗng bằng gỗ hoặc silicone để khuấy, thay vì dùng trực tiếp muỗng nhựa.

Cuối cùng, việc rửa sạch đồ dùng bằng tay với nước ấm và xà phòng nhẹ, tránh dùng các chất tẩy rửa mạnh có thể làm hỏng lớp bảo vệ của nhựa, giảm khả năng le chất hoá học.

Góc nhìn đa chiều: cha mẹ, bác sĩ và nhà sản xuất

Những người làm cha mẹ thường quan tâm đến việc bảo vệ bé khỏi mọi nguy cơ tiềm ẩn, vì vậy họ thường tìm kiếm thông tin và thay đổi thói quen tiêu dùng. Một số bà mẹ chia sẻ rằng họ đã chuyển sang dùng bát đĩa bằng gốm sứ hoặc thủy tinh, dù giá thành cao hơn, nhưng cảm giác an tâm hơn.

Đối với các bác sĩ nhi khoa, quan điểm thường mang tính cân bằng hơn. Họ thường khuyên phụ huynh không cần hoảng sợ, mà nên tập trung vào việc duy trì một chế độ ăn đa dạng, đồng thời giảm thiểu tiếp xúc với các chất hoá học không cần thiết. Họ cũng nhấn mạnh rằng các biện pháp phòng ngừa như kiểm tra nhãn, lựa chọn vật liệu an toàn là những bước thực tế và không gây áp lực tài chính lớn.

Nhà sản xuất, trong khi đối mặt với áp lực từ thị trường và quy định, đã bắt đầu đưa ra các sản phẩm không chứa BPA và phthalates. Tuy nhiên, việc chứng nhận hoàn toàn “không chứa” đôi khi gặp khó khăn vì các thành phần phụ trợ trong quy trình sản xuất có thể chứa lượng nhỏ các chất này. Điều này khiến người tiêu dùng cần đọc kỹ thông tin và không chỉ dựa vào một ký hiệu duy nhất.

Những trải nghiệm cá nhân khi chuyển đổi vật liệu

Nhớ lại những tháng đầu tiên của quá trình ăn dặm, tôi đã dùng những chiếc bát nhựa trong tủ lạnh, và mỗi khi con tôi ăn xong, tôi lại cảm thấy một chút lo lắng khi nhìn vào bát còn lại. Khi tôi quyết định thay sang bát thủy tinh, cảm giác ấy dần biến mất. Không còn tiếng “đập” của nhựa khi tôi lắc nhẹ bát, thay vào đó là tiếng vang nhẹ của thủy tinh, như một lời nhắc nhở rằng tôi đang tạo ra môi trường an toàn hơn.

Thêm vào đó, khi tôi thử dùng muỗng silicone thay cho muỗng nhựa, tôi nhận thấy rằng việc khuấy cháo không còn để lại dư lượng nhựa trên bề mặt thực phẩm. Điều này không chỉ làm bé ăn ngon hơn mà còn giảm bớt lo lắng của tôi mỗi khi nhìn vào đĩa của bé. Dù tôi không có bằng chứng khoa học chắc chắn rằng những thay đổi này đã cải thiện hệ tiêu hoá của bé, nhưng cảm giác yên tâm và những phản hồi tích cực từ bé đã là bằng chứng đủ để tôi tiếp tục duy trì thói quen này.

Những câu hỏi thường gặp và cách suy nghĩ lại

Trong quá trình tìm hiểu, tôi đã gặp rất nhiều câu hỏi: “Nếu bé đã ăn một món ăn trong bát nhựa, có cần lo lắng không?” “Liệu việc rửa bằng máy rửa chén có làm tăng khả năng le chất hoá học?” Những câu hỏi này không có câu trả lời đơn giản, nhưng chúng giúp chúng ta cân nhắc lại thói quen hàng ngày.

Thay vì tập trung vào việc tránh hoàn toàn mọi rủi ro, tôi nhận ra rằng việc xây dựng một môi trường “ít nhất có thể” tiếp xúc với BPA và phthalates là cách thực tế hơn. Điều này bao gồm việc chọn lựa vật liệu, cách bảo quản, và thậm chí là thời gian lưu trữ thực phẩm. Khi mỗi quyết định được đưa ra dựa trên hiểu biết, chúng ta sẽ cảm thấy tự tin hơn trong việc chăm sóc bé.

Cuối cùng, khi nhìn lại hành trình từ những chiếc bát nhựa cũ kỹ đến những chiếc bát thủy tinh trong sáng, tôi nhận ra rằng việc lựa chọn vật liệu an toàn không chỉ là một xu hướng, mà là một quá trình học hỏi và thích nghi. Những quyết định nhỏ – như kiểm tra nhãn, tránh hâm nóng trong nhựa, hay đổi sang silicone – đã tạo nên một môi trường ăn dặm nhẹ nhàng hơn, giúp bé tập trung vào việc khám phá hương vị mới thay vì lo lắng về những yếu tố tiềm ẩn. Đây là một bài học mà tôi muốn chia sẻ với những bậc cha mẹ đang bước vào hành trình này, hy vọng rằng mỗi bữa ăn sẽ trở thành một khoảnh khắc an toàn và tràn đầy niềm vui cho cả gia đình.