Trải nghiệm sáng tạo cùng tranh tô màu câu đối Tết: Câu chuyện thực tế của học sinh trong hoạt động ngoại khóa

Trong những ngày cuối năm, khi không khí xuân đang dần lan tỏa khắp các góc phố, các trường học thường tổ chức các hoạt động ngoại khóa mang đậm bản sắc văn hoá. Một trong những hình thức vừa gần gũi, vừa sáng tạo là việc sử dụng tranh tô màu câu đối Tết để đưa học sinh vào không gian truyền thống, đồng thời kích thích trí tưởng tượng và khả năng biểu đạt của các em. Bài viết sẽ đi sâu vào những trải nghiệm thực tế của học sinh khi tham gia hoạt động này, từ khâu chuẩn bị, thực hiện cho tới những giá trị giáo dục mà nó mang lại.

Những bức tranh tô màu câu đối không chỉ là một sản phẩm thủ công mỹ thuật đơn thuần; chúng còn là cầu nối giữa thế hệ trẻ và những giá trị văn hoá lâu đời của người Việt. Khi các em cầm bút màu, lựa chọn những gam màu tươi sáng để tô lên những câu đối mang ý nghĩa chúc Tết, không chỉ là hành động sáng tạo mà còn là quá trình học hỏi, cảm nhận và truyền tải tinh thần ngày Tết. Hành trình này, dù ngắn gọn trong khuôn khổ một buổi ngoại khóa, đã để lại những ấn tượng sâu sắc và những bài học quý giá cho cả học sinh và giáo viên.

Vị trí của hoạt động ngoại khóa trong giáo dục toàn diện

Hoạt động ngoại khóa không chỉ là “giải trí” sau những giờ học căng thẳng; chúng là một phần quan trọng của giáo dục toàn diện, giúp học sinh phát triển các kỹ năng xã hội, tinh thần hợp tác và tư duy sáng tạo. Khi giáo viên lựa chọn một đề tài gắn liền với truyền thống như câu đối Tết, các em không chỉ được thực hành nghệ thuật mà còn có cơ hội:

• Hiểu sâu hơn về ý nghĩa của câu đối: Những câu đối thường chứa đựng những lời chúc tốt lành, những giá trị đạo đức được truyền tải qua các chữ viết.
• Tiếp cận ngôn ngữ văn hoá: Việc đọc và viết các câu đối giúp các em làm quen với cách dùng từ ngữ, cấu trúc câu trong tiếng Việt cổ.
• Phát triển kỹ năng vận động tinh: Tô màu đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiểm soát tay và khả năng phối hợp màu sắc hợp lý.
• Xây dựng tinh thần đồng đội: Khi làm việc theo nhóm, các em học cách lắng nghe, chia sẻ ý tưởng và tôn trọng quan điểm của bạn bè.

Ý nghĩa văn hoá của câu đối Tết

Câu đối Tết, hay còn gọi là câu đối đầu năm, là một phần không thể thiếu trong không gian nhà cửa và trường học vào dịp Tết Nguyên Đán. Được treo ở cửa chính, câu đối không chỉ mang lại không gian thẩm mỹ mà còn gửi gắm những lời chúc tốt lành, khuyến khích mọi người hướng tới những giá trị tích cực trong năm mới. Các câu đối thường được viết bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm, kết hợp với những hình ảnh hoa mai, hoa đào, hoặc các biểu tượng may mắn.

Việc đưa câu đối vào hoạt động tô màu giúp học sinh:

• Tiếp cận trực tiếp với các ký tự truyền thống, nâng cao nhận thức về lịch sử chữ viết.
• Nhận ra mối liên hệ giữa nghệ thuật và ngôn ngữ, khi mỗi nét vẽ màu sắc có thể làm nổi bật ý nghĩa của từng chữ.
• Thấu hiểu tinh thần chúc phúc, lạc quan mà câu đối muốn truyền tải, từ đó hình thành thái độ tích cực trong cuộc sống.

Quy trình thực hiện hoạt động tô màu câu đối Tết

1. Chuẩn bị tài liệu và dụng cụ

Trước khi bắt đầu, giáo viên thường chuẩn bị một bộ sét 10 tranh tô màu câu đối Tết gồm các mẫu câu đối đa dạng về nội dung và phong cách. Các mẫu này được thiết kế sao cho phù hợp với độ tuổi học sinh, có độ chi tiết vừa phải để các em có thể tự tin hoàn thành. Ngoài ra, giáo viên còn chuẩn bị bút màu, bút chì, tẩy, và giấy vẽ phụ trợ.

2. Giới thiệu bối cảnh và mục tiêu

Trong buổi đầu tiên, giáo viên dành thời gian ngắn để giải thích về nguồn gốc và ý nghĩa của câu đối Tết, đồng thời nêu rõ mục tiêu của hoạt động: khám phá văn hoá, rèn luyện kỹ năng tô màu, và thể hiện sáng tạo cá nhân. Việc này giúp học sinh có một khung nhận thức rõ ràng, tạo động lực tham gia.

3. Phân nhóm và phân công nhiệm vụ

Học sinh được chia thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm nhận một hoặc hai mẫu câu đối. Trong nhóm, các em có thể thảo luận về cách phối màu, lựa chọn chất liệu, và đồng thời hỗ trợ lẫn nhau khi gặp khó khăn. Mô hình nhóm giúp phát triển kỹ năng hợp tác và khuyến khích các em chia sẻ ý tưởng.

4. Thực hiện tô màu

Quá trình tô màu diễn ra trong khoảng 30-45 phút. Các em tự do lựa chọn màu sắc, nhưng đồng thời cũng được giáo viên nhắc nhở về việc giữ cân bằng, tránh màu quá chói hoặc quá tối. Khi các em hoàn thành, giáo viên sẽ đi quanh lớp, đưa ra những nhận xét tích cực, khuyến khích các em tự đánh giá công việc của mình.

5. Trình bày và chia sẻ

Sau khi hoàn thành, mỗi nhóm sẽ trình bày tác phẩm của mình trước lớp, giải thích về lựa chọn màu sắc, cảm nhận về nội dung câu đối và cách họ muốn truyền tải thông điệp. Đây là bước quan trọng giúp học sinh luyện tập kỹ năng thuyết trình, đồng thời tạo không gian để các em học hỏi lẫn nhau.

Những quan sát thực tế từ lớp học

Trong một trường trung học cơ sở ở Hà Nội, giáo viên Văn học đã tổ chức hoạt động này trong tuần lễ “Tết về”. Dưới đây là một số quan sát thực tế về cách học sinh phản hồi và phát triển qua quá trình này:

• Sự hứng thú ban đầu: Hầu hết các em thể hiện sự tò mò khi nhìn thấy những bức tranh câu đối được in trên giấy. Nhiều em nhanh chóng chọn màu sắc yêu thích, thể hiện tính cá nhân trong từng nét vẽ.
• Khả năng sáng tạo: Một số học sinh không chỉ dừng lại ở việc tô màu truyền thống mà còn thử nghiệm các kỹ thuật mới như pha trộn màu, tạo hiệu ứng đổ bóng để làm nổi bật các ký tự.
• Thảo luận nội dung: Khi được yêu cầu giải thích ý nghĩa câu đối, các em bắt đầu liên tưởng tới các câu chúc “An khang – Thịnh vượng”, “Phát tài – Lộc đầy”. Điều này cho thấy hoạt động không chỉ dừng lại ở khía cạnh mỹ thuật mà còn kích hoạt khả năng tư duy ngôn ngữ.
• Học hỏi qua quan sát: Khi một nhóm hoàn thành và chia sẻ, các nhóm khác thường quan sát và rút ra kinh nghiệm, ví dụ như cách phối màu nền để làm nổi bật chữ viết.
• Phản hồi tích cực: Sau khi kết thúc buổi học, hầu hết các em bày tỏ mong muốn được thực hiện thêm các hoạt động tương tự, như tô màu các câu đối mùa xuân hoặc các bức tranh lễ hội khác.

Lợi ích giáo dục của việc tô màu câu đối Tết

Phát triển kỹ năng vận động tinh và thị giác

Tô màu yêu cầu các em điều chỉnh lực bút, kiểm soát đường nét và phối hợp màu sắc, từ đó rèn luyện sự khéo léo của đôi tay và cải thiện khả năng quan sát. Nghiên cứu giáo dục cho thấy những hoạt động này có tác động tích cực đến khả năng viết chữ và đọc nhanh của học sinh.

Khuyến khích tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề

Mỗi bức tranh câu đối có cấu trúc cố định, nhưng cách các em lựa chọn màu sắc, tạo độ tương phản và sắp xếp bố cục lại hoàn toàn tùy thuộc vào trí tưởng tượng. Khi gặp khó khăn trong việc làm sao để các màu hài hòa, các em thường tự thử nghiệm, đưa ra các giải pháp và điều chỉnh lại cho phù hợp.

Gắn kết văn hoá và bản sắc quốc gia

Thông qua việc tiếp xúc và thực hành trên những câu đối truyền thống, học sinh không chỉ học được các ký tự, mà còn cảm nhận được không khí lễ hội, những lời chúc tốt lành và tinh thần đoàn kết của người Việt trong dịp Tết. Điều này góp phần tạo nên một nền tảng vững chắc cho nhận thức văn hoá trong tương lai.

Rèn luyện kỹ năng giao tiếp và thuyết trình

Việc trình bày tác phẩm trước lớp yêu cầu các em phải tổ chức suy nghĩ, sắp xếp lời nói, và truyền đạt cảm xúc của mình một cách rõ ràng. Đây là một cơ hội thực tế để các em rèn luyện khả năng nói trước đám đông, một kỹ năng quan trọng trong học tập và công việc sau này.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của hoạt động

Mặc dù hoạt động này mang lại nhiều lợi ích, nhưng để đạt được hiệu quả tối đa, giáo viên cần lưu ý một số yếu tố sau:

• Chọn mẫu câu đối phù hợp: Độ phức tạp của chữ và hình ảnh cần được điều chỉnh sao cho phù hợp với độ tuổi và khả năng của học sinh.
• Thời gian thực hiện hợp lý: Cần cân nhắc thời lượng sao cho học sinh không cảm thấy vội vàng hoặc quá lâu gây mất tập trung.
• Hỗ trợ cá nhân: Một số học sinh có thể gặp khó khăn trong việc phối màu hoặc viết chữ; giáo viên nên đưa ra hướng dẫn riêng biệt để hỗ trợ.
• Môi trường học tập tích cực: Không gian yên tĩnh, ánh sáng tốt và đủ dụng cụ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sáng tạo.
• Khuyến khích phản hồi xây dựng: Khi học sinh nhận xét lẫn nhau, giáo viên cần hướng dẫn cách đưa ra nhận xét mang tính xây dựng, tránh chỉ trích tiêu cực.

Những gợi ý mở rộng cho giáo viên

Để biến hoạt động tô màu câu đối thành một chuỗi học tập liên tục, giáo viên có thể cân nhắc những cách tiếp cận sau:

• Liên kết với môn học khác: Kết hợp với môn Văn để học sinh viết lại các câu đối bằng chữ viết tay, hoặc với môn Lịch sử để nghiên cứu nguồn gốc và ý nghĩa lịch sử của từng câu.
• Thêm yếu tố công nghệ: Cho học sinh chụp ảnh tác phẩm và đăng lên nền tảng lớp học trực tuyến, tạo một “bảo tàng số” của các câu đối Tết.
• Thực hành trong môi trường thực tế: Đặt các câu đối đã hoàn thiện lên cổng trường hoặc trong khuôn viên trường để mọi người cùng chiêm ngưỡng, tạo cảm giác tự hào cho học sinh.
• Khuyến khích sáng tạo đa dạng: Cho phép học sinh tự thiết kế một câu đối mới, sau đó tô màu và chia sẻ ý tưởng sáng tạo của mình.
• Đánh giá dựa trên quá trình: Thay vì chỉ tập trung vào kết quả cuối cùng, giáo viên nên ghi nhận quá trình học tập, sự cố gắng và tinh thần hợp tác của các em.

Những gợi ý này không chỉ làm phong phú nội dung hoạt động mà còn giúp học sinh nhìn nhận việc học như một hành trình liên tục, nơi mỗi bước đi đều có giá trị.

Nhìn chung, việc sử dụng tranh tô màu câu đối Tết trong hoạt động ngoại khóa đã chứng minh được khả năng kết hợp giữa nghệ thuật, văn hoá và giáo dục một cách hài hòa. Các em học sinh không chỉ được trải nghiệm niềm vui sáng tạo mà còn tiếp thu những giá trị truyền thống sâu sắc, từ đó hình thành những thói quen học tập tích cực và thái độ tôn trọng văn hoá dân tộc.