Sự khác biệt giữa kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn và thực tế vận hành doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam

Trong những năm đầu tiên tôi quyết định mở một cửa hàng bán lẻ thời trang ở một thành phố tỉnh miền Trung, tôi luôn tin rằng “cứ bán được nhiều hàng trong tháng đầu, lợi nhuận sẽ tự nhiên tăng”. Đó là cảm giác hứng khởi khi nhìn vào doanh thu tăng dần, nhưng thực tế lại cho tôi một bài học đắt giá: lợi nhuận ngắn hạn không phải là thước đo duy nhất để đánh giá sức khỏe của doanh nghiệp. Khi tôi ngồi lại nhìn lại hành trình, tôi nhận ra có rất nhiều hiểu lầm mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường gặp – những hiểu lầm không chỉ làm sai lệch kỳ vọng mà còn kéoXem các sản phẩm Kéo dài những khó khăn trong vận hành.

Trong bài viết này, tôi sẽ liệt kê những hiểu lầm phổ biến nhất, sau đó phân tích sâu hơn bằng cách nhìn vào những hệ quả domino và lịch sử tiến hóa của chúng. Hy vọng câu chuyện cá nhân này sẽ giúp các anh chị đang đứng trước ngưỡng cửa hoặc đang vật lộn với doanh nghiệp của mình có một góc nhìn thực tế hơn.

Hiểu lầm 1: “Lợi nhuận ngắn hạn cao = Doanh nghiệp bền vững”

Rất nhiều chủ doanh nghiệp mới tin rằng nếu trong 3–6 tháng đầu có lợi nhuận dương, thì doanh nghiệp đã “đã ổn”. Thực tế, lợi nhuận ngắn hạn chỉ phản ánh một phần của bức tranh tài chính, và nếu không đi kèm với việc xây dựng nền tảng vững chắc, nó có thể chỉ là một “đợt bùng nổ” tạm thời.

Hệ quả domino

Khi tập trung quá nhiều vào lợi nhuận ngắn hạn, các nhà quản lý thường cắt giảm chi phí ở những khu vực then chốt như đào tạo nhân viên, bảo trì thiết bị hoặc nghiên cứu thị trường. Ngay sau khi chi phí giảm, chất lượng dịch vụ hoặc sản phẩm có thể giảm, dẫn đến khách hàng không hài lòng và rời bỏ. Khi khách hàng giảm, doanh thu giảm, và cuối cùng lợi nhuận cũng sụt giảm – một vòng quay nghịch đảo mà nhiều doanh nghiệp không lường trước.

Lịch sử tiến hóa

Trong những năm 1990, khi nền kinh tế Việt Nam bắt đầu mở cửa, nhiều doanh nghiệp nhỏ đã “đánh bắt” cơ hội bằng cách bán hàng nhanh, không đầu tư vào hệ thống quản lý. Khi thị trường bão hòa, họ nhanh chóng gặp khó khăn vì chưa có quy trình kiểm soát chi phí và chưa xây dựng thương hiệu lâu dài. Ngược lại, những doanh nghiệp đã đầu tư vào việc chuẩn hoá quy trình và phát triển mối quan hệ khách hàng lâu dài đã duy trì được lợi nhuận ổn định qua các chu kỳ kinh tế.

Hiểu lầm 2: “Chi phí cố định thấp = Lợi nhuận cao”

Nhiều doanh nghiệp mới cho rằng nếu giảm chi phí cố định – như thuê mặt bằng, máy móc, hoặc giảm số lượng nhân viên – thì lợi nhuận sẽ tăng ngay lập tức. Tuy nhiên, chi phí cố định thường là “cột trụ” hỗ trợ hoạt động và mở rộng kinh doanh. Khi giảm chúng quá mức, doanh nghiệp có thể mất khả năng đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.

Hệ quả domino

Giả sử một cửa hàng giảm diện tích thuê để tiết kiệm tiền. Khi nhu cầu khách hàng tăng, không còn không gian để trưng bày sản phẩm, dẫn đến doanh thu giảm. Ngoài ra, việc giảm đầu tư vào máy móc hiện đại có thể làm giảm năng suất, kéo dài thời gian giao hàng và làm mất khách hàng. Những hệ lụy này cuối cùng làm giảm lợi nhuận, thậm chí còn khiến doanh nghiệp phải chịu chi phí tái đầu tư cao hơn.

Lịch sử tiến hóa

Trong thập kỷ 2000, các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở các tỉnh miền Bắc thường thuê cửa hàng trên phố chính với chi phí cao, nhưng họ đã duy trì mức lợi nhuận ổn định nhờ lưu lượng khách hàng lớn. Khi thị trường chuyển dịch sang mua sắm trực tuyến, một số doanh nghiệp đã nhanh chóng giảm chi phí cố định bằng cách chuyển sang mô hình “home‑office”. Tuy nhiên, không đầu tư đủ vào hạ tầng công nghệ và logistics đã khiến họ không thể đáp ứng đơn hàng, dẫn đến mất cơ hội thị trường.

Hiểu lầm 3: “Mở rộng nhanh = Tăng lợi nhuận nhanh”

Đối với nhiều doanh nghiệp, việc mở thêm chi nhánh hoặc mở rộng kênh bán hàng là cách “đảm bảo” tăng doanh thu. Nhưng mở rộng nhanh mà không chuẩn bị nguồn lực, quy trình và hệ thống quản lý có thể gây ra những rủi ro lớn.

Hệ quả domino

Khi mở chi nhánh mới mà chưa có đội ngũ quản lý có kinh nghiệm, chất lượng dịch vụ có thể không đồng đều. Điều này làm mất niềm tin của khách hàng và gây ra phản hồi tiêu cực trên mạng xã hội. Thêm vào đó, chi phí mở mới – từ chi phí thuê, trang bị, tới chi phí marketing – thường rất lớn. Nếu doanh thu mới không bù đắp đủ, doanh nghiệp sẽ gặp áp lực tài chính, gây căng thẳng cho toàn bộ hệ thống.

Lịch sử tiến hóa

Trong giai đoạn 2015–2018, khi nền tảng thương mại điện tử bùng nổ, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ đã “đua nhau” mở hàng trên nhiều sàn TMĐT cùng lúc. Một số thành công, nhưng phần lớn lại gặp khó khăn trong việc đồng bộ hoá kho, quản lý tồn kho và phản hồi khách hàng. Kết quả là, chi phí vận hành tăng cao, lợi nhuận giảm sút và một số doanh nghiệp phải đóng cửa một hoặc vài kênh bán hàng.

Hiểu lầm 4: “Giá bán cao = Lợi nhuận cao”

Giá bán được xem như một công cụ nhanh để tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, trong môi trường cạnh tranh khốc liệt của thị trường Việt Nam, tăng giá một cách tùy tiện có thể khiến khách hàng chuyển sang đối thủ có giá cả hợp lý hơn.

Hệ quả domino

Khi tăng giá mà không cải thiện giá trị thực tế, khách hàng sẽ giảm dần. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới doanh thu hiện tại mà còn làm giảm khả năng giữ chân khách hàng lâu dài. Khi doanh thu giảm, doanh nghiệp thường phải cắt giảm chi phí, dẫn đến giảm chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ, tạo ra vòng tròn tiêu cực.

Lịch sử tiến hóa

Trước năm 2010, nhiều doanh nghiệp trong ngành thực phẩm và đồ uống đã duy trì mức giá ổn định nhờ việc kiểm soát chi phí nguyên liệu. Khi giá nguyên liệu tăng, thay vì tăng giá bán, họ tập trung vào cải tiến quy trình sản xuất để giảm lãng phí. Kết quả là họ vẫn duy trì lợi nhuận ổn định và giữ được khách hàng trung thành. Ngược lại, một số doanh nghiệp đã tăng giá mạnh mà không thay đổi chất lượng, dẫn đến mất thị phần đáng kể.

Hiểu lầm 5: “Lợi nhuận ngắn hạn cao = Đội ngũ nhân viên hạnh phúc”

Nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng lợi nhuận ngắn hạn cao đồng nghĩa với việc có thể trả lương cao, thưởng lớn và do đó nhân viên sẽ hài lòng. Thực tế, nếu lợi nhuận chỉ đạt được bằng cách giảm chi phí nhân sự hoặc ép buộc giờ làm việc dài, môi trường làm việc sẽ trở nên căng thẳng, dẫn đến giảm năng suất và tăng tỷ lệ nghỉ việc.

Hệ quả domino

Khi nhân viên cảm thấy không được trân trọng, họ sẽ giảm cường độ làm việc, tăng lỗi sản phẩm và giảm sự sáng tạo. Điều này ảnh hưởng tới chất lượng sản phẩm và dịch vụ, làm khách hàng không hài lòng và doanh thu giảm. Khi doanh thu giảm, lợi nhuận ngắn hạn sẽ giảm và vòng lặp tiêu cực tiếp tục diễn ra.

Lịch sử tiến hóa

Trong những năm 2005–2008, một số doanh nghiệp may mặc ở các khu công nghiệp miền Nam đã tập trung vào việc giảm chi phí nhân công để đạt lợi nhuận cao trong ngắn hạn. Tuy nhiên, sau một thời gian, tỷ lệ nghỉ việc tăng, chất lượng sản phẩm giảm, và các đơn đặt hàng lớn từ khách hàng quốc tế bị hủy. Ngược lại, các doanh nghiệp đã đầu tư vào đào tạo, cải thiện môi trường làm việc và tạo ra các chương trình thưởng dựa trên hiệu suất đã duy trì lợi nhuận ổn định và phát triển bền vững.

Những yếu tố thực tế cần xem xét khi đánh giá lợi nhuận

Để không bị rơi vào bẫy của các hiểu lầm trên, tôi đã học được cách nhìn nhận lợi nhuận qua một lăng kính đa chiều. Dưới đây là một số yếu tố thực tế mà tôi luôn cân nhắc:

• Luồng tiền (cash flow): Dù báo cáo lợi nhuận có dương, nếu dòng tiền vào không đủ để chi trả các khoản chi phí cố định, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn.
• Chi phí ẩn: Các chi phí không xuất hiện trong báo cáo tài chính ngắn hạn như chi phí đào tạo, bảo trì thiết bị, hoặc chi phí pháp lý.
• Độ bền của khách hàng: Tỷ lệ khách hàng quay lại và mức độ trung thành thường quyết định doanh thu dài hạn.
• Khả năng mở rộng: Đánh giá xem mô hình hiện tại có thể mở rộng mà không gây ra lỗ hổng trong quy trình hay không.
• Rủi ro thị trường: Thay đổi xu hướng tiêu dùng, biến động giá nguyên liệu, hay chính sách pháp lý mới.

Những yếu tố này không chỉ giúp tôi có một bức tranh toàn diện hơn, mà còn cho phép tôi đưa ra các quyết định chiến lược dựa trên dữ liệu thực tế, thay vì dựa vào cảm tính.

Chiến lược cân bằng lợi nhuận ngắn hạn và vận hành thực tế

Sau khi nhận ra những sai lầm, tôi đã xây dựng một chiến lược cân bằng giữa lợi nhuận ngắn hạn và vận hành bền vững. Chiến lược này bao gồm ba bước cơ bản:

Sản phẩm bạn nên cân nhắc mua

Sách Kỹ Thuật Phân Tích Biểu Đồ Chứng Khoán - Tăng Lợi Nhuận, Đầu Tư Thông Minh Giá 126.750 VND

Giá gốc: 162.240 đ - Giá bán: 126.750 đ (Tiết kiệm: 35.490 đ)

Sách Sự Minh Triết Tài Chính: Tìm Tính Nhân Văn Giữa Rủi Ro và Lợi Nhuận - 140.000 VND

Giá gốc: 176.400 đ - Giá bán: 140.000 đ (Tiết kiệm: 36.400 đ)

Nước hồng sâm Hàn Quốc 100ml Hộp 10 chai - Giá chỉ 80.000, giảm tới 20% lợi nhuận sức khỏe

Giá gốc: 100.800 đ - Giá bán: 80.000 đ (Tiết kiệm: 20.800 đ)

Võng Lưới Duy Lợi - Giá Rẻ 502950đ - Mua Võng Lưới Chất Lượng Cao Cực Kỳ

Giá gốc: 608.570 đ - Giá bán: 502.950 đ (Tiết kiệm: 105.620 đ)

Bước 1: Đánh giá lại mục tiêu tài chính

Tôi chuyển từ mục tiêu “lợi nhuận trong 3 tháng” sang mục tiêu “tăng trưởng lợi nhuận bền vững 10% mỗi năm”. Điều này giúp tôi không chỉ tập trung vào các chỉ số ngắn hạn mà còn xem xét các yếu tố dài hạn như cải tiến quy trình, đầu tư công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Bước 2: Xây dựng hệ thống quản lý chi phí thông minh

Thay vì cắt giảm chi phí một cách hoành tráng, tôi bắt đầu phân tích chi phí theo từng hạng mục, tìm ra những khoản chi không mang lại giá trị gia tăng và tối ưu hoá chúng. Ví dụ, thay vì thuê một không gian lớn không cần thiết, tôi chuyển sang mô hình “cửa hàng pop‑up” trong các sự kiện địa phương, giảm chi phí thuê nhưng vẫn duy trì khả năng tiếp cận khách hàng.

Bước 3: Đầu tư vào con người và công nghệ

Những cải tiến nhỏ trong quy trình đào tạo nhân viên, sử dụng phần mềm quản lý tồn kho và tự động hoá một số quy trình bán hàng đã giúp tôi giảm thời gian xử lý đơn hàng, tăng độ chính xác và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Khi nhân viên cảm thấy được hỗ trợ và có công cụ làm việc hiệu quả, họ sẽ làm việc năng suất hơn, góp phần tăng lợi nhuận một cách bền vững.

Những câu hỏi bạn nên tự đặt ra

Cuối cùng, để tránh rơi vào những hiểu lầm đã nêu, tôi luôn tự hỏi mình những câu hỏi sau mỗi tháng:

• Doanh thu tăng có đi kèm với sự cải thiện chất lượng sản phẩm hay dịch vụ không?
• Chi phí giảm có ảnh hưởng tiêu cực tới nhân viên hoặc khách hàng không?
• Chiến lược mở rộng hiện tại có được hỗ trợ bởi quy trình và hệ thống quản lý đủ mạnh không?
• Tôi đang đầu tư đủ vào công nghệ và đào tạo để duy trì lợi nhuận trong dài hạn?
• Khách hàng có quay lại mua hàng hay không, và tôi đang làm gì để tăng cường sự trung thành?

Việc trả lời trung thực những câu hỏi này sẽ giúp bạn cân bằng giữa kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn và thực tế vận hành, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho doanh nghiệp của mình.

Vậy, trong hành trình xây dựng doanh nghiệp của bạn, bạn sẽ lựa chọn tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn hay xây dựng một mô hình vận hành bền vững hơn?