Sau khi đọc cuốn sách dạy con về tài chính, tại sao cha mẹ vẫn cảm thấy bối rối trong việc quản lý ngân sách?

Trong thời đại mà giáo dục tài chính ngày càng trở nên quan trọng, nhiều bậc cha mẹ đã quyết định mua sách để “dạy con làm giàu” với hy vọng sẽ nâng cao hiểu biết và thực hành tài chính ngay trong gia đình. Tuy nhiên, không ít người sau khi đã đọc xong cuốn sách, vẫn cảm thấy lúng túng khi áp dụng các nguyên tắc tài chính vào thực tế sống hàng ngày. Tại sao lại có sự chênh lệch này? Bài viết sẽ đi sâu phân tích các nguyên nhân tiềm ẩn, đồng thời đưa ra một số lời khuyên thực tiễn giúp các bậc phụ huynh chuyển đổi kiến thức thành hành động hiệu quả.

Tại sao cha mẹ vẫn bối rối sau khi đọc sách dạy con về tài chính

1. Kiến thức sách và thực tiễn gia đình không trùng khớp

Hầu hết các cuốn sách về tài chính gia đình thường được viết dựa trên các nguyên tắc chung, ví dụ như “tiết kiệm 10% thu nhập”, “đầu tư đa dạng” hay “giáo dục con hiểu về tiền”. Những khái niệm này tuy đúng đắn, nhưng khi đưa vào môi trường gia đình cụ thể – với thu nhập, chi phí sinh hoạt, phong cách sống và những ràng buộc cá nhân khác – chúng có thể gặp những chướng ngại không lường trước được.

Ví dụ, một gia đình ở thành phố lớn với chi phí sinh hoạt cao có thể khó đạt được mục tiêu tiết kiệm 10% ngay lập tức, trong khi một gia đình nông thôn có chi phí sinh hoạt thấp lại có những nhu cầu khác như hỗ trợ học phí, chi phí y tế,... Điều này khiến cha mẹ rơi vào cảm giác “đọc rồi không thực thi được”.

Để khắc phục:

• Phân tích chi tiết nguồn thu nhập và các khoản chi tiêu cố định, sau đó điều chỉnh các mục tiêu tài chính sao cho phù hợp.
• Đặt các mục tiêu ngắn hạn có thể đạt được trước, rồi từ từ tăng độ khó.

2. Khoảng cách giữa lý thuyết và thói quen gia đình

Một nguyên tắc tài chính đơn giản có thể trở nên phức tạp khi phải thay đổi thói quen lâu năm của cả gia đình. Ví dụ, việc “gửi tiền tiết kiệm tự động mỗi tháng” nghe có vẻ dễ dàng, nhưng nếu không có quy trình thu nhập đều đặn hoặc chưa thiết lập tài khoản tiết kiệm riêng, việc thực hiện sẽ bị gián đoạn.

Thêm vào đó, hành vi tiêu tiền thường gắn liền với cảm xúc: mua sắm để giảm stress, ăn uống ngoài để “tưởng thưởng”. Khi các kiến thức mới xâm nhập vào, các thành viên có thể cảm thấy áp lực thay đổi thói quen, dẫn tới bối rối và thậm chí phản kháng.

Các bước thực tiễn để thu hẹp khoảng cách:

• Thiết lập quy trình chi tiêu tuần, đồng thời dùng công cụ ghi chép (ứng dụng hoặc sổ tayXem các sản phẩm Sổ Tay) để theo dõi thực tế.
• Thảo luận cùng con và vợ/chồng về lý do và lợi ích của mỗi thay đổi, nhằm tạo sự đồng thuận.
• Áp dụng “thử nghiệm” trong vòng 30 ngày – nếu không thành công, điều chỉnh lại cách tiếp cận thay vì bỏ cuộc ngay lập tức.

3. Áp lực xã hội và định kiến tài chính

Không chỉ có việc quản lý tiền bạc trong nhà, cha mẹ còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường xã hội: bạn bè, đồng nghiệp, các nhóm cộng đồng … Khi một người trong vòng kết bạn nói “tôi vừa mua một món đồ công nghệ mới”, áp lực “phải đồng hành” có thể khiến các gia đình dễ dàng rơi vào cám dỗ chi tiêu không hợp lý.

Thêm vào đó, ở một số khu vực, “tiết kiệm” đôi khi bị hiểu nhầm là “khó chi”, “bảo thủ”, khiến cha mẹ do dự trong việc áp dụng các chiến lược tài chính hiện đại như đầu tư vào quỹ mở hay chứng khoán.

Để giảm bớt ảnh hưởng tiêu cực, có thể thực hiện một số chiến lược sau:

• Hạn chế “so sánh xã hội” bằng cách xác định mục tiêu cá nhân thay vì sao chép mô hình người khác.
• Tham gia các cộng đồng tài chính lành mạnh (như nhóm chia sẻ sách giáo dụcXem các sản phẩm Sách Giáo Dục tài chính), nơi có những góc nhìn thực tế và hỗ trợ lẫn nhau.
• Giữ cho các cuộc trò chuyện về tài chính trong gia đình luôn mang tính chất giáo dục, tránh tranh luận mang tính “đánh giá người khác”.

4. Sai lầm thường gặp khi lập ngân sách gia đình

Nhiều cha mẹ khi bắt đầu lập ngân sách thường mắc một vài sai lầm cơ bản, dù đã đọc sách và nắm được nguyên tắc. Dưới đây là những lỗi phổ biến và cách khắc phục:

• Không dự trữ dự phòng: Dành một khoản “quỹ khẩn cấp” chỉ 2-3% thu nhập sẽ khiến người dân khi gặp chi phí bất ngờ (bệnh tật, sửa chữa) gặp khó khăn. Hãy lập mục tiêu lưu ít nhất 5% thu nhập vào quỹ dự phòng trong 6 tháng đầu.
• Quên tính chi phí “ngân hàng” và “thuế”: Khi tính ngân sách, nếu không tính các khoản phí duy trì tài khoản, phí giao dịch, hoặc thuế thu nhập, các con số sẽ lệch và gây ra tình trạng vượt chi.
• Đánh giá quá cao thu nhập: Nhiều gia đình tính toàn bộ tiền lương trước khi trừ các khoản khấu trừ (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế). Đánh giá thực tế sau khi đã trừ giảm sẽ giúp đặt mục tiêu chính xác hơn.
• Thiếu linh hoạt: Khi có những thay đổi không lường trước (tăng/giảm thu nhập), ngân sách cũ cần được rà soát và điều chỉnh kịp thời. Không nên giữ “kế hoạch cứng nhắc” trong suốt năm.
• Không giáo dục con trẻ về vai trò ngân sách: Trẻ em có thể được dạy bằng cách cho phép họ quản lý khoản tiền “của mình”, từ đó phát triển thói quen tiết kiệm và chi tiêu hợp lý.

5. Công cụ và tài nguyên hỗ trợ cho cha mẹ (kèm đề xuất sản phẩm)

Để giảm bớt áp lực và tăng độ chính xác trong việc quản lý tài chính gia đình, việc sử dụng các công cụ hỗ trợ là rất cần thiết. Ngoài các ứng dụng ghi chép chi tiêu, các tài liệu giáo dục tài chính chuyên sâu cũng là một phần quan trọng.

Trong số các tài liệu hiện có, Sách Dạy Con Làm Giàu (Tập 5) - Để Có Sức Mạnh Về Tài Chính mang đến góc nhìn mới mẻ về việc kết hợp giáo dục tài chính cho trẻ với chiến lược ngân sách gia đìnhXem các sản phẩm Sách Gia Đình. Cuốn sách không chỉ dạy con em các nguyên tắc cơ bản như “tiết kiệm”, “đầu tư”, mà còn chia sẻ những câu chuyện thực tế giúp cha mẹ hiểu rõ hơn cách áp dụng những kiến thức đó vào môi trường gia đình thực tế. Nội dung bao gồm:

• Phân tích các trường hợp thực tế về việc quản lý ngân sách trong gia đình có thu nhập trung bình.
• Một loạt bài tập thực hành giúp cha mẹ và con cùng thực hiện, tạo ra sự đồng hành trong quá trình học.
• Chiến lược “đặt mục tiêu tài chính gia đình” phù hợp với từng giai đoạn của con trẻ (từ mẫu giáo đến thanh thiếu niên).
• Lời khuyên cách thiết lập quỹ khẩn cấp, quỹ học hành và quỹ đầu tư dài hạn cho mỗi thành viên trong gia đình.

Giá gốc của cuốn sách là 197.120 VND, hiện đang được giảm còn 154.000 VND. Các bậc cha mẹ có nhu cầu nâng cao năng lực tài chính cho cả gia đình có thể tham khảo và đặt mua qua đây. Đọc sách không phải là bước cuối cùng, mà là “cầu nối” để cha mẹ có thêm công cụ thực tiễn, giúp họ tự tin hơn trong việc lên kế hoạch tài chính.

Ngoài việc đọc, bạn cũng có thể kết hợp một số công cụ kỹ thuật số để tự động hoá quy trình quản lý ngân sách:

• Ứng dụng ghi chép chi tiêu: Mở ứng dụng trên điện thoại, thiết lập danh mục chi tiêu (ăn uống, học tập, giải trí) và theo dõi hàng ngày.
• Phần mềm lập ngân sách: Dùng bảng tính Excel hoặc Google Sheets với mẫu ngân sách gia đình để cập nhật thu nhập/chi phí, tạo biểu đồ so sánh.
• Thông báo ngân sách tự động: Đặt cảnh báo qua email hoặc SMS khi chi tiêu vượt qua ngưỡng đã đề ra.

6. Những bước hành động ngay hôm nay để giảm bối rối

Đọc sách không đủ; hành động ngay là yếu tố quyết định. Dưới đây là một lộ trình nhanh chóng để cha mẹ có thể bắt đầu thực hiện:

1. Rà soát ngân sách hiện tại: Dành 30 phút mỗi tuần để viết ra mọi nguồn thu và chi tiêu trong tuần trước.
2. Xác định mục tiêu ngắn hạn: Chọn một mục tiêu ví dụ “tiết kiệm 5% thu nhập trong 1 tháng” và tạo “quỹ riêng” cho mục tiêu đó.
3. Thử nghiệm với con: Cùng con thiết lập một “đầu tư ảo” hoặc “hộp tiết kiệm” nhỏ, để trẻ thực hành và hiểu giá trị của tiền.
4. Đánh giá lại sau 30 ngày: So sánh kết quả thực tế với mục tiêu đã đề ra, ghi nhận những khó khăn và đưa ra điều chỉnh.
5. Tăng dần độ khó: Khi mục tiêu đầu tiên ổn định, mở rộng sang mục tiêu trung hạn như “tạo quỹ học phí” hoặc “bắt đầu đầu tư vào quỹ mở”.

Quá trình này không chỉ giúp cha mẹ nắm rõ hơn tình hình tài chính gia đình, mà còn tạo một môi trường giáo dục thực tiễn cho con trẻ, biến “đọc sách” thành “áp dụng thực tế”.

Cuối cùng, sự bối rối của các bậc phụ huynh sau khi đọc sách dạy con về tài chính thường xuất phát từ sự chênh lệch giữa kiến thức lý thuyết và thực tiễn sống. Khi nhận diện được nguyên nhân, áp dụng các bước thực tiễn, kết hợp công cụ hỗ trợ và tài liệu chuyên sâu như Sách Dạy Con Làm Giàu (Tập 5), các bậc cha mẹ sẽ dần có được nền tảng vững chắc để quản lý ngân sách gia đình một cách tự tin và hiệu quả.