Khi tính năng đo oxy trong máu của đồng hồ thông minh gặp giới hạn, người dùng thường nhận ra điều gì

Trong những năm gần đây, các thiết bị đeo thông minhXem các sản phẩm Thiết bị đeo thông minh ngày càng được trang bị các cảm biến y tế, trong đó đo nồng độ oxy trong máu (SpO₂) là một tính năng thu hút sự quan tâm của nhiều người dùng. Tuy nhiên, khi công nghệ này còn mới mẻ và chưa hoàn thiện, người dùng thường gặp phải những giới hạn khiến họ phải suy nghĩ lại về độ tin cậy và cách sử dụng thực tế. Bài viết dưới đây sẽ phân tích những dấu hiệu thường xuất hiện khi tính năng đo oxy trong máu của đồng hồ thông minh gặp giới hạn, đồng thời đưa ra những gợi ý giúp người dùng hiểu và tối ưu hoá trải nghiệm.

1. Cơ chế đo oxy trong máu của đồng hồ thông minh

Để hiểu tại sao kết quả đo có thể không ổn định, trước hết chúng ta cần nắm rõ nguyên tắc hoạt động cơ bản. Hầu hết các đồng hồ thông minh sử dụng công nghệ photoplethysmography (PPG), trong đó một dải đèn LED (thường là đỏ và hồng ngoại) chiếu sáng da và cảm biến quang học đo lượng ánh sáng phản xạ. Khi máu chảy qua mạch, mức độ hấp thụ ánh sáng thay đổi, từ đó thiết bị suy ra tỉ lệ oxy hòa tan trong máu.

Quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố: độ sáng của LED, độ nhạy của cảm biến, khoảng cách giữa da và cảm biến, cũng như thuật toán xử lý tín hiệu. Khi bất kỳ yếu tố nào trong chuỗi này bị ảnh hưởng, kết quả đo sẽ sai lệch hoặc không cung cấp dữ liệu.

2. Những giới hạn kỹ thuật phổ biến

2.1. Vị trí và độ chặt của đồng hồ

Đồng hồ thông minh thường được đeo ở cổ tay, nơi da mỏng và có mạch máu bề mặt. Tuy nhiên, nếu đồng hồ không được đeo đủ chặt, khoảng cách giữa cảm biến và da sẽ tăng, làm giảm độ mạnh của tín hiệu phản xạ. Ngược lại, nếu quá chặt, lưu lượng máu có thể bị kẹp lại, gây ra sai số trong đo.

2.2. Độ sáng môi trường và màu da

Ánh sáng môi trường mạnh (như ánh sáng mặt trời trực tiếp) có thể làm nhiễu tín hiệu PPG. Ngoài ra, màu da và độ melanin cũng ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ ánh sáng. Da tối màu có xu hướng phản xạ ít hơn, khiến cảm biến khó thu thập đủ dữ liệu để tính toán chính xác.

2.3. Chuyển động và nhịp tim không ổn định

Trong khi đo, người dùng thường phải giữ tay yên tĩnh. Bất kỳ chuyển động nào – dù là cử động tay, rung tay khi đi bộ, hay thậm chí là cử động mạch do tim đập mạnh – đều có thể gây nhiễu sóng PPG, dẫn tới giá trị đo “đột biến” hoặc không có dữ liệu.

2.4. Thuật toán và bộ lọc tín hiệu

Không phải mọi đồng hồ đều sử dụng cùng một thuật toán xử lý. Một số thiết bị có bộ lọc mạnh mẽ, loại bỏ hầu hết nhiễu nhưng đồng thời có thể “bỏ qua” các biến thể thực tế, khiến kết quả luôn ổn định nhưng không phản ánh đúng thực tế. Ngược lại, thuật toán yếu hơn có thể đưa ra các giá trị dao động mạnh, khiến người dùng cảm thấy bất an.

3. Dấu hiệu người dùng thường nhận ra khi đo oxy gặp giới hạn

3.1. Giá trị đo không thay đổi dù thực tế thay đổi

Trong một buổi tập thể dục, mức độ oxy trong máu thường giảm nhẹ và sau đó tăng lên khi nghỉ. Nếu đồng hồ luôn hiển thị một con số cố định (ví dụ luôn 98% hoặc 99%) bất chấp các thay đổi hoạt động, đó là dấu hiệu cho thấy cảm biến không thu thập đủ dữ liệu để cập nhật.

3.2. Các “đo lường trống” hoặc không có kết quả

Nhiều người đã gặp trường hợp đồng hồ hiển thị “—%” hoặc không có bất kỳ giá trị nào sau khi thực hiện đo. Thông thường, điều này xảy ra khi ánh sáng môi trường quá mạnh, hoặc khi đồng hồ không được đeo chặt đủ.

3.3. Độ trễ lớn giữa thời điểm đo và hiển thị kết quả

Với một số thiết bị, quá trình xử lý tín hiệu có thể mất vài giây đến một vài phút. Nếu người dùng phải chờ quá lâu để nhận được kết quả, hoặc nếu kết quả xuất hiện sau khi người dùng đã thay đổi tư thế, độ tin cậy của số liệu sẽ bị suy giảm.

3.4. Giá trị đo thường nằm trong khoảng “bình thường” một cách bất thường

Phần lớn người trưởng thành có mức SpO₂ từ 95% đến 100%. Khi một đồng hồ luôn hiển thị 99% hoặc 100% bất chấp mọi hoàn cảnh (cả khi người dùng đang nằm trên giường, đang chạy bộ, hoặc đang ngủ), người dùng thường nghi ngờ rằng thiết bị đang “điều chỉnh” kết quả để tránh đưa ra cảnh báo sai.

3.5. Cảm giác “đổ lỗi” vào cơ thể

Trong một số trường hợp, khi người dùng nhận được giá trị bất thường (ví dụ 85% trong khi cảm thấy khỏe mạnh), họ thường tự hỏi liệu mình có vấn đề sức khỏe hay không. Đây là phản ứng tâm lý phổ biến khi công nghệ y tế không cung cấp thông tin rõ ràng.

4. Cách diễn giải các kết quả không ổn định

Đối với người dùng không có nền tảng y khoa, việc hiểu và đánh giá kết quả đo oxy trong máu đòi hỏi một số nguyên tắc cơ bản.

• Kiểm tra điều kiện đo: Đảm bảo tay sạch sẽ, không có lớp kem, mồ hôi dày, và đồng hồ được đeo vừa khít.
• Thử lại nhiều lần: Nếu một lần đo cho ra kết quả bất thường, thực hiện lại ít nhất 2-3 lần và lấy giá trị trung bình.
• So sánh với các thiết bị khácXem các sản phẩm Thiết bị khác: Khi có thể, sử dụng một máy đo SpO₂ y tế (ví dụ máy đo cầm tay) để kiểm chứng.
• Ghi lại xu hướng thay vì giá trị riêng lẻ: Đối với việc theo dõi sức khỏe dài hạn, xu hướng tăng giảm qua thời gian quan trọng hơn so với một con số duy nhất.

Những bước trên giúp người dùng giảm thiểu nhầm lẫn và tránh việc đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu không đáng tin cậy.

5. Các biện pháp thực tiễn để cải thiện độ chính xác

5.1. Điều chỉnh vị trí đeo

Đặt đồng hồ khoảng 1-2 cm trên cổ tay, tránh vị trí gần khớp cổ tay hoặc gần ngón tay. Đảm bảo cảm biến nằm trực tiếp trên da và không có vật cản như vòng tay hoặc dây áo.

5.2. Đảm bảo môi trường đo ổn định

Tránh đo trong ánh sáng mạnh, đặc biệt là ánh sáng mặt trời trực tiếp. Nếu cần đo ngoài trời, nên tạo bóng râm hoặc sử dụng chế độ “đo trong nhà” nếu đồng hồ có tính năng này.

5.3. Giữ tay yên tĩnh trong thời gian đo

Hầu hết các đồng hồ yêu cầu khoảng 30 giây đến 1 phút để hoàn thành quá trình đo. Trong khoảng thời gian này, người dùng nên ngồi yên, tay để trên một bề mặt cứng và không cử động.

5.4. Cập nhật phần mềm định kỳ

Nhà sản xuất thường cải thiện thuật toán qua các bản cập nhật phần mềm. Việc duy trì đồng hồ ở phiên bản mới nhất giúp giảm thiểu lỗi đo và cải thiện độ chính xác.

5.5. Kiểm tra sức khỏe tổng thể

Nếu người dùng thường xuyên nhận được các giá trị bất thường (dưới 90%) mà không có triệu chứng nào, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để loại trừ các vấn đề sức khỏe thực sự.

6. Khi nào nên dựa vào thiết bị y tế truyền thống

Mặc dù đồng hồ thông minh mang lại tiện lợi, nhưng chúng không thể thay thế hoàn toàn các thiết bị y tế được chứng nhận. Dưới đây là một số tình huống nên ưu tiên sử dụng máy đo SpO₂ y tế:

• Trong quá trình chẩn đoán hoặc theo dõi bệnh lý hô hấp, tim mạch.
• Khi bác sĩ yêu cầu đo liên tục hoặc đo ở mức độ chính xác cao hơn 1%.
• Khi người dùng có tiền sử bệnh liên quan đến hô hấp hoặc tim, như COPD, hội chứng ngưng thở khi ngủ.
• Trong môi trường có nhiễu mạnh (điện từ, ánh sáng mạnh), nơi cảm biến đồng hồ khó hoạt động hiệu quả.

Việc kết hợp dữ liệu từ đồng hồ với các kết quả y tế chuyên sâu sẽ giúp người dùng có cái nhìn toàn diện hơn về sức khỏe của mình.

7. Những câu hỏi thường gặp và suy nghĩ mở rộng

7.1. Liệu việc đo oxy trong máu trên đồng hồ có thực sự cần thiết?

Đối với người không có bệnh nền, đo SpO₂ trên đồng hồ có thể giúp nhận biết sớm những thay đổi bất thường, như giảm oxy trong khi ngủ. Tuy nhiên, nếu không có dấu hiệu bất thường, việc đo thường xuyên có thể không mang lại lợi ích đáng kể.

7.2. Tại sao một số người lại tin tưởng vào các giá trị đo dù có sai số?

Yếu tố tâm lý đóng vai trò quan trọng. Khi công nghệ được quảng cáo rộng rãi, người dùng thường có xu hướng tin tưởng vào các con số mà mình nhận được, bất chấp việc các nghiên cứu cho thấy độ sai số có thể lên tới 3-5%.

7.3. Liệu có cách nào để “đào tạo” cảm biến cho da của mình?

Hiện tại, không có phương pháp nào cho phép người dùng “đào tạo” cảm biến. Tuy nhiên, việc duy trì thói quen đeo đồng hồ ở cùng một vị trí và cùng một độ chặt có thể giúp thuật toán học được mẫu tín hiệu ổn định hơn, giảm thiểu sai số trong thời gian dài.

7.4. Tương lai của đo oxy trong máu trên thiết bị đeo sẽ như thế nào?

Các nhà nghiên cứu đang phát triển công nghệ cảm biến đa bước sóng, kết hợp PPG với các phương pháp quang học khác như near-infrared spectroscopy (NIRS). Những cải tiến này hứa hẹn sẽ tăng độ sâu đo, giảm ảnh hưởng của màu da và ánh sáng môi trường, đồng thời cung cấp dữ liệu chính xác hơn cho người dùng.

8. Tổng hợp những gì người dùng nên nhớ

Những giới hạn kỹ thuật, môi trường và cách sử dụng đều có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả đo oxy trong máu trên đồng hồ thông minh. Người dùng cần nhận ra các dấu hiệu như giá trị cố định, đo trống, hoặc kết quả bất thường và thực hiện các biện pháp điều chỉnh như thay đổi vị trí đeo, giảm ánh sáng môi trường, và giữ tay yên tĩnh. Khi dữ liệu vẫn không ổn định, việc tham khảo thiết bị y tế chuyên dụng hoặc thảo luận với bác sĩ là cần thiết.

Cuối cùng, việc hiểu rõ giới hạn và cách tối ưu hoá quá trình đo sẽ giúp người dùng tận dụng tối đa tiềm năng của công nghệ, đồng thời tránh những hiểu lầm có thể gây lo lắng không cần thiết. Khi công nghệ tiếp tục tiến bộ, các thiết bị đeo sẽ ngày càng đáng tin cậy hơn, nhưng trong thời điểm hiện tại, việc kết hợp cảm quan cá nhân và kiến thức cơ bản vẫn là chìa khóa để duy trì sức khỏe một cách thông minh.