Khi đầu tiên dùng dụng cụ bảo vệ miệng trong thể thao, bạn có thể gặp phải những bất ngờ không ngờ tới

Trong nhiều môn thể thao, việc bảo vệ răng và hàm không chỉ là một biện pháp phòng ngừa chấn thương, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất thi đấu và cảm giác thoải mái của vận động viên. Khi lần đầu tiên quyết định sử dụng một chiếc dụng cụ bảo vệ miệng – dù là một mẫu tự chế, một chiếc vừa mua sẵn hay một chiếc được tùy chỉnh bởi nha sĩ – bạn có thể sẽ gặp phải những bất ngờ không ngờ tới. Những trải nghiệm này thường xuất phát từ việc cơ thể chưa quen với cảm giác mới, cũng như từ những yếu tố kỹ thuật mà nhiều người không để ý khi lựa chọn và sử dụng.

Bài viết dưới đây sẽ đi sâu vào những vấn đề thực tế mà người mới bắt đầu thường gặp, đồng thời cung cấp những gợi ý hữu ích giúp bạn giảm thiểu khó chịu, tối ưu hoá hiệu quả bảo vệ và duy trì sức khỏe răng miệng lâu dài. Mục tiêu không phải là khuyến khích mua hàng, mà là giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của dụng cụ bảo vệ miệng và cách thích nghi một cách an toàn.

1. Các loại dụng cụ bảo vệ miệng phổ biến và cách chúng hoạt động

1.1. Dụng cụ bảo vệ miệng “cứng” (hard mouthguard)

Đây là loại được làm từ nhựa cứng, thường được tạo khuôn bằng máy móc hoặc bằng tay. Khi bị va chạm, vật liệu cứng giúp phân tán lực tác động lên toàn bộ bề mặt hàm, giảm nguy cơ gãy răng hoặc chấn thương nướu. Tuy nhiên, vì độ cứng cao, người dùng thường cảm thấy khó thở và khó nói trong những giây đầu tiên.

1.2. Dụng cụ bảo vệ miệng “mềm” (soft mouthguard)

Loại này được làm từ nhựa dẻo, thường được đúc bằng nhiệt độ nước nóng và sau đó nguội lại. Nhờ tính linh hoạt, chúng mang lại cảm giác thoải mái hơn, nhưng khả năng chịu lực giảm so với loại cứng, nên thích hợp cho những môn thể thao có mức độ va đập không quá mạnh.

1.3. Dụng cụ bảo vệ miệng “tùy chỉnh” (custom-fitted mouthguard)

Được chế tạo dựa trên khuôn răng của từng cá nhân, loại này vừa vừa vặn nhất và cung cấp mức độ bảo vệ cao nhất. Quy trình thường bao gồm việc lấy mẫu răng bằng vật liệu silicone, sau đó đưa vào phòng lab để tạo ra chiếc bảo vệ miệng riêng. Đây là lựa chọn tối ưu cho vận động viên chuyên nghiệp, nhưng chi phí và thời gian chuẩn bị cũng cao hơn.

2. Những bất ngờ thường gặp khi mới bắt đầu sử dụng

2.1. Khó thở và cảm giác nghẹt mũi

Đối với nhiều người, cảm giác không thể hít thở tự nhiên là điều đầu tiên gây khó chịu. Khi chiếc bảo vệ miệng vừa chạm vào răng, không gian miệng bị thu hẹp và lưỡi có thể bị ép lên phần sau của răng hàm. Điều này làm giảm lưu lượng không khí và khiến người dùng phải hít thở bằng mũi nhiều hơn – một thách thức khi tham gia các môn thể thao yêu cầu nhịp thở nhanh và ổn định.

2.2. Thay đổi giọng nói và khó giao tiếp

Việc đặt một vật cản trong miệng khiến âm thanh truyền qua răng và môi bị thay đổi. Nhiều vận động viên báo cáo rằng họ nói “mập mờ” hoặc âm thanh bị vỡ, đặc biệt là khi phải ra lệnh hay giao tiếp trong trận đấu. Thường chỉ cần vài buổi tập luyện mới có thể thích nghi, nhưng trong giai đoạn đầu, việc giao tiếp không hiệu quả có thể ảnh hưởng đến chiến thuật đội.

2.3. Cảm giác “độn” hoặc “khô miệng”

Vật liệu nhựa, dù được thiết kế an toàn, vẫn có thể gây kích ứng nhẹ cho niêm mạc miệng, đặc biệt là khi không được làm ẩm đúng cách. Khi tập luyện mạnh, hơi thở nhanh và mồ hôi gây ra độ ẩm cao, một số người cảm thấy miệng “độn” hoặc khô, dẫn đến cảm giác khó chịu và thậm chí là khó nuốt.

2.4. Đau nhức hàm và cắn sai vị trí

Nếu bảo vệ miệng không khít vừa, nó có thể đẩy răng lên hoặc xuống, gây áp lực không đồng đều lên khớp hàm. Hậu quả là đau nhức, cảm giác “căng” ở vùng hàm, thậm chí có thể dẫn đến viêm khớp hàm (TMJ). Những vấn đề này thường xuất hiện trong những ngày đầu sử dụng và có thể giảm dần khi điều chỉnh vị trí hoặc thay đổi loại bảo vệ.

2.5. Nhiễm trùng và mùi hôi

Vật liệu nhựa có khả năng giữ lại vi khuẩn, mầm bệnh và mảnh vụn thực phẩm. Nếu không vệ sinh đúng cách, vi khuẩn sẽ sinh sôi nhanh, gây mùi hôi và tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nướu hoặc viêm họng. Đây là một trong những bất ngờ không mong muốn nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh bằng việc rửa sạch và bảo quản đúng cách.

3. Cách giảm thiểu những bất ngờ và tối ưu hoá trải nghiệm

3.1. Lựa chọn kích thước và độ dày phù hợp

Việc đo kích thước miệng một cách chính xác là bước quan trọng nhất. Nếu mua loại tự chế, hãy tham khảo hướng dẫn đo và lựa chọn độ dày vừa đủ – không quá mỏng để mất khả năng bảo vệ, cũng không quá dày gây khó thở. Đối với người mới, nên bắt đầu với độ dày trung bình và điều chỉnh dần dựa trên cảm giác thực tế.

3.2. Thực hiện “điều chỉnh nhẹ” trước khi vào trận

Trước khi bắt đầu tập luyện hoặc thi đấu, hãy dành vài phút để nhai nhẹ bảo vệ miệng, giúp nó “đi vào” hình dạng hàm và tạo cảm giác vừa vặn hơn. Đối với loại cứng, có thể dùng nước ấm (không quá nóng) để làm mềm bề mặt trong vài giây, sau đó nhai nhẹ để tạo khớp hoàn hảo.

3.3. Tập thở có kiểm soát

Một kỹ thuật đơn giản là tập thở bằng mũi trong khi đeo bảo vệ miệng ở mức độ nhẹ nhàng, sau đó dần dần tăng tốc độ thở. Khi cơ thể đã quen với việc hít thở qua mũi trong môi trường chật hẹp, bạn sẽ cảm thấy ít nghẹt hơn trong những pha chạy nhanh hoặc va đập mạnh.

3.4. Vệ sinh đúng quy trình

• Sau mỗi buổi tập, rửa bảo vệ miệng bằng nước lạnh và một ít xà phòng nhẹ, tránh dùng chất tẩy rửa mạnh gây hỏng vật liệu.
• Thỉnh thoảng ngâm trong dung dịch chứa hydrogen peroxide (nước oxy già) hoặc dung dịch khử mùi chuyên dụng để tiêu diệt vi khuẩn.
• Đảm bảo bảo vệ miệng luôn khô ráo trước khi cất trong hộp đựng riêng, tránh môi trường ẩm ướt gây mốc.

3.5. Kiểm tra định kỳ và thay mới khi cần

Những dấu hiệu như nứt, biến dạng, hoặc mất độ đàn hồi là tín hiệu cho thấy bảo vệ miệng đã không còn đáp ứng được tiêu chuẩn bảo vệ. Thay mới kịp thời giúp tránh các chấn thương nghiêm trọng và duy trì cảm giác thoải mái.

4. Những câu hỏi thường gặp và cách trả lời thực tế

4.1. “Tôi có nên đeo bảo vệ miệng trong mọi buổi tập hay chỉ khi thi đấu?”

Đối với các môn thể thao có nguy cơ va chạm cao (bóng đá, bóng rổXem các sản phẩm Bóng Rổ, võ thuật), việc đeo bảo vệ miệng trong mọi buổi tập là cách tốt nhất để giảm thiểu rủi ro. Ngay cả khi tập luyện nhẹ, việc duy trì thói quen đeo bảo vệ cũng giúp cơ thể nhanh chóng thích nghi, giảm cảm giác bất tiện trong những trận đấu thực tế.

4.2. “Nếu cảm thấy đau hàm sau khi đeo, có nên tiếp tục không?”

Đau nhẹ trong vài ngày đầu là hiện tượng bình thường, nhưng nếu cảm giác đau kéo dài hơn một tuần, hoặc xuất hiện sưng, cản trở cử động hàm, bạn nên ngừng sử dụng và kiểm tra lại kích thước, vị trí của bảo vệ. Đôi khi chỉ cần thay đổi độ dày hoặc chuyển sang loại mềm hơn cũng đủ để giải quyết vấn đề.

4.3. “Làm sao để giảm mùi hôi của bảo vệ miệng?”

Việc rửa sạch ngay sau mỗi buổi tập, ngâm trong dung dịch khử mùi, và để bảo vệ khô ráo sẽ giảm đáng kể mùi hôi. Ngoài ra, tránh để bảo vệ trong túi áo ướt hoặc trong môi trường ẩm ướt trong thời gian dài.

4.4. “Có nên mang bảo vệ miệng khi tập luyện thể thao không có va chạm?”

Ngay cả trong những môn thể thao không có va chạm mạnh như chạy bộ hay đạp xe, bảo vệ miệng vẫn có thể bảo vệ răng khỏi các tai nạn bất ngờ (ví dụ: ngã, va chạm với vật cứng). Tuy nhiên, nếu cảm giác quá nặng nề và ảnh hưởng đến hiệu suất, bạn có thể cân nhắc chỉ đeo trong các buổi tập có nguy cơ cao hơn.

5. Tầm quan trọng của việc thích nghi dần và lắng nghe cơ thể

Giống như bất kỳ thiết bị bảo hộ nào, bảo vệ miệng cần thời gian để cơ thể làm quen. Việc ép buộc mình phải đeo ngay từ lần đầu tiên trong một trận đấu căng thẳng có thể gây ra stress tâm lý, dẫn đến cảm giác không tự tin và giảm hiệu suất. Thay vào đó, hãy lên kế hoạch:

• Thử đeo trong các buổi tập nhẹ trong vòng 10-15 phút, dần tăng thời gian lên 30-45 phút.
• Ghi lại cảm giác mỗi ngày: có khó thở, đau hàm, hay cảm giác thoải mái?
• Điều chỉnh kích thước hoặc loại bảo vệ dựa trên phản hồi cá nhân.
• Tham khảo ý kiến chuyên gia nha khoa nếu gặp các vấn đề liên quan đến răng, nướu hoặc khớp hàm.

Quá trình này không chỉ giúp giảm thiểu bất ngờ tiêu cực mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc bảo vệ răng miệng lâu dài, đồng thời tăng cường sự tự tin khi tham gia các hoạt động thể thao.

6. Những lưu ý cuối cùng để bảo vệ miệng luôn ở trạng thái tốt nhất

Để bảo vệ miệng luôn hoạt động hiệu quả và tránh những bất ngờ không mong muốn, bạn nên nhớ một số nguyên tắc cơ bản:

• Kiểm tra định kỳ: Đánh giá tình trạng bề mặt, độ đàn hồi và độ vừa vặn mỗi tháng.
• Giữ vệ sinh: Rửa sạch sau mỗi buổi tập, ngâm định kỳ trong dung dịch khử khuẩn.
• Không chia sẻ: Bảo vệ miệng là thiết bị cá nhân, việc chia sẻ có thể truyền nhiễm vi khuẩn và gây hại cho sức khỏe răng miệng.
• Lưu trữ đúng cách: Đặt trong hộp kín, tránh ánh nắng trực tiếp và nhiệt độ cao.
• Thay mới khi cần: Thông thường, một chiếc bảo vệ miệng chất lượng sẽ giữ được độ bền từ 6 tháng đến 1 năm tùy vào mức độ sử dụng.

Những bước đơn giản này không chỉ bảo vệ răng và hàm mà còn giúp bạn duy trì cảm giác thoải mái, giảm thiểu các bất ngờ không mong muốn và tập trung vào việc phát huy tối đa khả năng thể thao của mình.