Hiểu rõ các loại bật lửa và chất liệu khô giúp giảm rủi ro thất bại khi nhóm lửa ẩm ướt

Vào một buổi sáng mưa phùn, bạn quyết định đi dã ngoại tới đỉnh núi để ngắm bình minh. Khi đã tới nơi, gió lạnh thổi qua, sương mù bao phủ mọi thứ và ngọn lửa bếp của bạn không chập chờn như mong đợi. Thay vì bùng lên, ngọn lửa chỉ lấp ló, rồi tắt dần. Trải nghiệm này, dù đơn giản, đã khiến nhiều người tự hỏi: “Tại sao một số bật lửa lại hoạt động tốt trong điều kiện ẩm ướt, trong khi những loại khác lại thất bại?” Bài viết dưới đây sẽ đi sâu vào nguyên lý hoạt động của các loại bật lửa, cùng các chất liệu khô thường dùng để nhóm lửa, giúp bạn giảm thiểu rủi ro khi phải đối mặt với thời tiết không thuận lợi.

Những loại bật lửa phổ biến và cách chúng tạo ra ngọn lửa

1. Bật lửa cồn (Bật lửa dạng ngòi)

Đây là loại bật lửa truyền thống, sử dụng một que cồn (thường là etanol) được ngấm trong một bầu chứa. Khi người dùng nhấn nút, một tia lửa điện được tạo ra bởi một kim loại nhỏ (thường là thép) tiếp xúc với một tấm đá flint, sau đó đốt cháy cồn. Ngọn lửa của bật lửa cồn thường có màu xanh nhạt và nhiệt độ không quá cao, nhưng lại rất ổn định khi có đủ lượng cồn.

Trong môi trường ẩm ướt, vấn đề chính là độ ẩm của cồn. Nếu cồn bị pha loãng hoặc bốc hơi nhanh, ngọn lửa sẽ dễ tắt. Do đó, việc bảo quản bật lửa cồn trong bình kín và tránh để nó tiếp xúc trực tiếp với không khí ẩm là rất quan trọng.

2. Bật lửa gas (Bật lửa butane)

Loại bật lửa này dùng khí butane – một loại hydrocarbon nhẹ – được nén trong bình nhỏ. Khi nhấn công tắc, van mở ra, cho butane thoát ra và tiếp xúc với một tia lửa tạo ra bởi đá flint hoặc hệ thống điện tử. Ngọn lửa thường có màu vàng cam và nhiệt độ cao hơn đáng kể so với bật lửa cồn.

Butane có điểm sôi thấp (khoảng –0,5 °C), vì vậy khi nhiệt độ môi trường giảm dưới mức này, khí sẽ chuyển sang trạng thái lỏng và không thể thoát ra để tạo lửa. Đây là lý do tại sao bật lửa gas thường gặp khó khăn khi sử dụng trong thời tiết lạnh hoặc ẩm ướt, khi nhiệt độ môi trường thường đồng thời thấp.

3. Bật lửa điện tử (Arc lighter)

Đây là công nghệ mới, tạo ra một hoặc nhiều vòng điện áp cao (arc) thay vì ngọn lửa truyền thống. Khi nhấn nút, pin năng lượng cao (thường là lithium‑ion) tạo ra một khoảng cách điện áp lớn, sinh ra một dải sáng điện tử có nhiệt độ lên tới 3000 °C. Ngọn lửa “điện” này không phụ thuộc vào chất đốt, vì vậy nó không bị ảnh hưởng bởi độ ẩm hay nhiệt độ môi trường.

Nhược điểm duy nhất là thời gian sử dụng bị giới hạn bởi dung lượng pin, và trong điều kiện mưa dày đặc, việc giữ pin khô ráo trở thành một yếu tố quyết định.

Chất liệu khô thường dùng để nhóm lửa trong môi trường ẩm ướt

1. Gỗ khô

Gỗ luôn là vật liệu đầu tiên mà hầu hết người đi rừng nghĩ đến khi muốn nhóm lửa. Gỗ khô, đặc biệt là các loại gỗ mềm như tùng, bạch đàn, có cấu trúc tế bào rỗ và chứa ít độ ẩm nội tại. Khi được cắt thành những mảnh nhỏ, chúng dễ bốc khói và nhanh chóng chuyển sang trạng thái cháy.

Trong môi trường ẩm ướt, việc tìm kiếm gỗ khô có thể là thách thức lớn. Tuy nhiên, nếu bạn biết cách lựa chọn các phần gỗ nằm sâu trong thân cây (nơi ít tiếp xúc với không khí) hoặc thu thập các cành khô đã rụng, khả năng nhóm lửa sẽ được cải thiện đáng kể.

2. Cây lá khô (tán lá, lá cây khô)

Những lá cây đã khô tự nhiên sau một thời gian dài tiếp xúc với không khí sẽ trở nên giòn và dễ cháy. Loại chất liệu này có ưu điểm là nhẹ, dễ mang theo và có khả năng tạo ra ngọn lửa nhanh chóng khi được thổi nhẹ.

Đối với những ngày mưa liên tục, lá khô thường bị ẩm lại nhanh. Vì vậy, việc bảo quản lá khô trong túi kín, hoặc sử dụng chất bảo quản như silica gel để giữ độ ẩm thấp là một phương pháp hiệu quả.

3. Dây bông hoặc vải sợi tổng hợp

Dây bông, dù là tự nhiên hay tổng hợp, khi được sấy khô sẽ tạo ra một “bộ khởi động” lý tưởng cho ngọn lửa. Khi được đặt dưới ngọn lửa ban đầu, chúng giúp truyền nhiệt nhanh và giữ cho ngọn lửa không bị dập tắt.

Trong điều kiện ẩm ướt, người dùng thường mang theo một ít vải bông đã được sấy khô trong túi nhựa kín. Khi cần, vải sẽ được lấy ra, xé thành sợi mỏng và đặt vào ngọn lửa để duy trì nhiệt độ.

4. Bột rơm hoặc cỏ khô

Bột rơm, cỏ khô nghiền mịn, có diện tích bề mặt lớn, giúp lan truyền nhiệt một cách đồng đều. Khi được đặt vào ngọn lửa, chúng nhanh chóng bốc khói và tạo ra một lớp lửa ổn định.

Những vật liệu này thường được thu thập từ các khu vực đồng cỏ hoặc đồng ruộng. Để tránh chúng bị ẩm, người dùng thường đem chúng về nhà và để trong bình đựng kín, hoặc phơi nắng trước khi sử dụng.

Làm sao để chọn bật lửa phù hợp với điều kiện ẩm ướt

Đánh giá môi trường sử dụng

Trước khi quyết định mang loại bật lửa nào vào chuyến đi, người dùng nên cân nhắc thời tiết dự kiến. Nếu dự báo có mưa hoặc độ ẩm cao, bật lửa điện tử (arc) sẽ là lựa chọn an toàn nhất vì không phụ thuộc vào chất đốt. Ngược lại, nếu dự kiến thời tiết khô ráo, bật lửa gas sẽ cung cấp ngọn lửa mạnh và dễ điều chỉnh.

Đối với những khu vực nhiệt độ thấp, người dùng cần chú ý đến điểm sôi của butane và có thể mang theo bật lửa cồn dự phòng, vì cồn không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ môi trường.

Kiểm tra và bảo quản bật lửa trước chuyến đi

Trước khi ra ngoài, hãy chắc chắn rằng bật lửa đã được nạp đầy nhiên liệu và không có rò rỉ. Đối với bật lửa gas, việc giữ bình gas trong môi trường ấm áp (không quá lạnh) giúp duy trì áp suất nội bộ, giảm khả năng không hoạt động khi cần.

Đối với bật lửa điện tử, kiểm tra mức pin và sạc đầy pin trước khi xuất phát. Nếu có thể, mang theo một bộ sạc dự phòng hoặc pin dự phòng để tránh tình trạng hết pin giữa đường.

Chuẩn bị chất liệu khô dự phòng

Không chỉ dựa vào bật lửa, việc mang theo một ít chất liệu khô là cách bảo vệ tối đa. Hãy chuẩn bị một túi nhỏ chứa gỗ khô, lá khô, vải bông và bột rơm. Đặt chúng trong bao ni lông hoặc túi chống thấmXem các sản phẩm Túi Chống Thấm để giữ chúng luôn khô ráo.

Khi gặp thời tiết không thuận lợi, bạn có thể sử dụng các chất liệu này làm “bộ khởi động” cho ngọn lửa, ngay cả khi bật lửa không hoạt động tốt. Khi ngọn lửa đã ổn định, bạn có thể chuyển sang việc đốt các chất liệu có độ ẩm cao hơn, như cành cây ẩm ướt.

Lịch sử tiến hóa của bật lửa và các cải tiến để chống ẩm

Thời kỳ ban đầu: Bật lửa đá và lửa cồn

Người tiền sử đã biết cách tạo lửa bằng cách đánh đá vào nhau để tạo tia lửa, sau đó thổi vào một mẩu vật liệu khô để kích hoạt ngọn lửa. Khi công nghệ tiến bộ, người dân châu Âu thời trung cổ bắt đầu sử dụng các bình cồn và ngòi kim loại để tạo ra ngọn lửa ổn định hơn.

Những bật lửa này phụ thuộc hoàn toàn vào chất đốt và không có cơ chế bảo vệ chống ẩm, nên chúng thường gặp khó khăn trong môi trường ẩm ướt.

Thế kỷ 19: Sự ra đời của bật lửa flint và butane

Vào cuối thế kỷ 19, các nhà phát minh như Johann Wolfgang Döbereiner đã tạo ra các bật lửa dùng đá flint để tạo tia lửa, kết hợp với một bình chứa chất đốt nhẹ như butane. Điều này đã tạo nên một bước đột phá lớn, cho phép người dùng có một nguồn lửa di động và dễ dàng sử dụng.

Tuy nhiên, vấn đề ẩm ướt vẫn còn tồn tại, vì butane có xu hướng bị ngưng tụ và không thể thoát ra khi nhiệt độ môi trường giảm.

Thế kỷ 20: Cải tiến thiết kế và vật liệu chịu nước

Trong những năm 1960‑1970, các nhà sản xuất bắt đầu áp dụng các lớp phủ chống thấm cho bộ phận van và bình gas, giúp giảm thiểu hiện tượng rò rỉ khí khi tiếp xúc với nước. Đồng thời, việc sử dụng các hợp kim nhẹ và bền như nhôm hoặc thép không gỉ giúp bật lửa chịu được môi trường khắc nghiệt hơn.

Những cải tiến này đã làm cho bật lửa gas trở nên phổ biến trong các hoạt động dã ngoại, nhưng vẫn chưa giải quyết hoàn toàn vấn đề khi nhiệt độ môi trường rất thấp.

Thế kỷ 21: Bật lửa điện tử và công nghệ năng lượng mới

Với sự phát triển của công nghệ pin và vi mạch, bật lửa điện tử (arc lighter) xuất hiện vào đầu những năm 2000. Bằng cách tạo ra một dải điện áp cao, chúng không cần chất đốt và do đó không bị ảnh hưởng bởi độ ẩm hay nhiệt độ môi trường. Ngoài ra, các nhà sản xuất còn tích hợp các tính năng như tự động tắt khi không sử dụng để tiết kiệm năng lượng.

Ngày nay, nhiều người yêu thích dã ngoại đã chuyển sang sử dụng bật lửa điện tử như một công cụ “đảm bảo” trong mọi điều kiện thời tiết, đồng thời vẫn mang theo một số chất liệu khô để hỗ trợ khi pin yếu hoặc trong trường hợp thiết bị hỏng.

Một số lưu ý thực tiễn khi nhóm lửa trong môi trường ẩm ướt

• Luôn tạo một “điểm khô” trước khi thắp lửa. Dùng vải bông hoặc giấy báo để tạo một lớp bảo vệ giữa ngọn lửa và không khí ẩm.
• Thở nhẹ và không thổi mạnh. Khi không khí ẩm, việc thổi mạnh có thể làm cho hơi nước bám vào ngọn lửa, khiến lửa tắt.
• Chọn vị trí có gió nhẹ. Gió giúp đưa hơi nước ra khỏi ngọn lửa, nhưng gió quá mạnh lại có thể làm lửa bị xé rách.
• Sử dụng các chất liệu có độ bốc khói cao. Gỗ khô, lá khô và bột rơm đều có khả năng tạo khói dày, giúp giữ nhiệt và bảo vệ ngọn lửa khỏi độ ẩm.
• Kiểm tra định kỳ bật lửa. Trước khi đi, hãy thực hiện một thử nghiệm nhanh để chắc chắn rằng bật lửa vẫn hoạt động tốt trong môi trường lạnh và ẩm.

Những câu hỏi thường gặp khi đối mặt với lửa trong thời tiết ẩm ướt

Làm sao để bảo quản bật lửa gas khi dự định đi vào mùa mưa?

Đặt bật lửa trong một túi nhựa kín, kèm theo một gói silica gel để hút ẩm. Tránh để bật lửa tiếp xúc trực tiếp với nước mưa trong thời gian dài.

Có nên mang theo cả bật lửa cồn và bật lửa gas không?

Việc mang cả hai loại bật lửa là một chiến lược thông minh. Khi một loại không hoạt động do điều kiện thời tiết, bạn vẫn có lựa chọn dự phòng từ loại còn lại.

Bật lửa điện tử có thể thay thế hoàn toàn bật lửa truyền thống không?

Mặc dù bật lửa điện tử không phụ thuộc vào chất đốt, nhưng thời gian hoạt động của pin vẫn là một giới hạn. Vì vậy, việc có một nguồn bật lửa dự phòng luôn là cần thiết.

Những vật liệu nào nên tránh khi nhóm lửa trong môi trường ẩm?

Tránh sử dụng các vật liệu có độ ẩm cao như cành cây tươi, lá non hoặc giấy ướt. Những vật liệu này không chỉ khó cháy mà còn tạo ra khói dày, làm giảm khả năng duy trì ngọn lửa.

Làm sao để nhanh chóng làm khô các vật liệu khô bị ẩm trong quá trình di chuyển?

Đặt chúng trong một túi nhựa kín và để trong ánh nắng mặt trời nếu có thể. Nếu không có ánh nắng, hãy dùng một chiếc áo mỏng để bọc quanh vật liệu, tạo ra một lớp cách nhiệt giúp hơi nước bốc hơi nhanh hơn.

Cuối cùng, việc hiểu rõ cơ chế hoạt động của các loại bật lửa, kết hợp với việc lựa chọn và bảo quản chất liệu khô một cách khoa học, sẽ giúp bạn tự tin hơn trong mọi tình huống thời tiết. Khi ngọn lửa luôn sẵn sàng, trải nghiệm dã ngoại, cắm trại hay thậm chí chỉ là một buổi sáng lãng mạn bên bếp lửa sẽ trở nên suôn sẻ và an toàn hơn, bất kể trời có mưa hay không.