Bảo trì máy bơm khí: các bước kiểm tra, vệ sinh và khắc phục lỗi thường gặp trong môi trường làm việc

Máy bơm khí là một trong những thiết bị quan trọng trong hầu hết các nhà máy, xưởng sản xuất và các cơ sở công nghiệp. Khi hoạt động liên tục, máy sẽ chịu áp lực cơ học và nhiệt độ cao, do đó việc bảo trì định kỳ không chỉ kéo dài tuổi thọ của thiết bị mà còn giảm thiểu rủi ro ngừng sản xuất do hỏng hóc bất ngờ. Bài viết này sẽ đi sâu vào các bước kiểm tra, quy trình vệ sinh và cách khắc phục những lỗi thường gặp, giúp người vận hành và kỹ thuật viên có một quy trình làm việc chuẩn xác, an toàn và hiệu quả.

Những kiến thức dưới đây được xây dựng dựa trên kinh nghiệm thực tiễn trong môi trường công nghiệp, nhằm cung cấp cho bạn một cái nhìn toàn diện về việc duy trì máy bơm khí trong điều kiện làm việc khắc nghiệt. Bất kể bạn là người mới tiếp cận hay đã có nhiều năm kinh nghiệm, việc nắm vững các nguyên tắc cơ bản sẽ giúp giảm thiểu thời gian chết máy và tối ưu hoá năng suất.

Tổng quan về máy bơm khí và tầm quan trọng của bảo trì

Máy bơm khí (air compressor) thường được chia thành hai loại chính: máy bơm khí piston và máy bơm khí xoắn trục. Cả hai loại đều có các bộ phận chung như bộ truyền động (động cơ điện), hệ thống bôi trơn, bộ lọc không khí, van giảm áp và bình chứa khí nén. Khi một bộ phận nào đó không được bảo dưỡng đúng cách, nó có thể gây ra hiện tượng giảm hiệu suất, tiêu thụ năng lượng tăng lên, hoặc thậm chí gây hỏng toàn bộ hệ thống.

Việc bảo trì không chỉ là một công việc kỹ thuật mà còn là một phần của chiến lược quản lý tài sản (Asset Management). Khi thực hiện bảo trì định kỳ, bạn sẽ có cơ hội phát hiện sớm các dấu hiệu hao mòn, rò rỉ hoặc sai lệch trong quá trình vận hành, từ đó đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời. Điều này giúp giảm chi phí sửa chữa lớn, kéo dài tuổi thọ máy và duy trì mức độ an toàn cao trong môi trường làm việc.

Lịch bảo trì định kỳ

Mỗi nhà máy hoặc xưởng sản xuất sẽ có một lịch bảo trì riêng dựa trên tần suất sử dụng, môi trường làm việc và loại máy bơm khí. Tuy nhiên, các công đoạn cơ bản sau đây thường xuất hiện trong mọi lịch bảo trì:

Kiểm tra vật lý tổng thể

• Kiểm tra độ bám chặt của các ốc vít, bu lông và các phụ kiện gắn trên khung máy.
• Quan sát bề mặt máy có dấu hiệu ăn mòn, rỉ sét hay không, đặc biệt là các bộ phận tiếp xúc với môi trường ẩm ướt hoặc hoá chất.
• Đánh giá tình trạng của các ống dẫn khí, ống dầu và các phụ kiện nối, xem có bị nứt, gãy hoặc rò rỉ không.

Kiểm tra hệ thống bôi trơn

• Kiểm tra mức dầu trong bình bôi trơn, đảm bảo không vượt quá hoặc dưới mức quy định.
• Thay dầu định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, thường là mỗi 500 giờ hoặc 6 tháng, tùy điều kiện sử dụng.
• Kiểm tra màu sắc và độ trong suốt của dầu; nếu dầu bị đục, màu đen hoặc có mùi cháy, cần thay mới ngay.

Kiểm tra bộ lọc không khí

• Tháo rời, làm sạch hoặc thay thế bộ lọc không khí theo mức độ bám bụi.
• Đối với môi trường có nhiều bột mịn hoặc bụi kim loại, nên kiểm tra bộ lọc ít nhất một lần mỗi tháng.

Kiểm tra van giảm áp và van an toàn

• Kiểm tra hoạt động của van giảm áp, đảm bảo áp suất đầu ra ổn định và không có tiếng rít.
• Kiểm tra van an toàn để đảm bảo khi áp suất vượt quá mức cho phép, van sẽ mở ra kịp thời, ngăn ngừa nguy cơ nổ.

Kiểm tra cảm biến và thiết bị điều khiển

• Kiểm tra độ chính xác của các cảm biến áp suất, nhiệt độ và mức dầu.
• Đảm bảo các dây dẫn điện không bị mòn, gãy hoặc lỏng lẻo.

Các bước kiểm tra trước khi vận hành

Trước khi bật máy, việc thực hiện một chuỗi kiểm tra nhanh giúp phát hiện các vấn đề tiềm ẩn và giảm thiểu nguy cơ hỏng hóc trong quá trình vận hành. Dưới đây là các bước kiểm tra cơ bản mà mọi người vận hành nên tuân thủ:

Kiểm tra nguồn điện và dây cáp

• Đảm bảo nguồn điện cung cấp phù hợp với công suất máy (điện áp, tần số).
• Kiểm tra các đầu nối, ổ cắm và dây cáp xem có dấu hiệu cháy, nứt hay không.
• Sử dụng đồng hồ vạn năng đo điện trở cách điện (Insulation Resistance) để kiểm tra cách điện của cuộn dây.

Kiểm tra van, cảm biến và công tắc an toàn

• Đảm bảo các van kín, không bị kẹt hoặc dính bám.
• Kiểm tra công tắc khởi động, công tắc dừng khẩn cấp và công tắc bảo vệ quá tải có hoạt động đúng không.
• Kiểm tra các cảm biến áp suất và nhiệt độ, nếu có thể, so sánh giá trị đọc được với giá trị chuẩn.

Kiểm tra mức dầu và chất bôi trơn

• Kiểm tra mức dầu trong bình bôi trơn bằng que đo hoặc mắt kính trong suốt.
• Thêm dầu nếu mức thấp hơn mức tối thiểu, nhưng không vượt quá mức tối đa.
• Kiểm tra độ nhớt của dầu, nếu có thể, dùng thiết bị đo độ nhớt để xác nhận.

Kiểm tra bộ lọc không khí

• Đảm bảo bộ lọc không bị tắc nghẽn; nếu có, làm sạch hoặc thay mới trước khi khởi động.
• Kiểm tra các vòng đệm (gasket) xung quanh bộ lọc để tránh rò rỉ không khí.

Kiểm tra áp suất và công tắc an toàn

• Kiểm tra áp suất cài đặt trên van giảm áp, đảm bảo phù hợp với yêu cầu công việc.
• Đảm bảo công tắc an toàn (safety valve) không bị kẹt và có thể mở ra khi cần.

Sau khi hoàn thành các bước trên, chỉ cần bật công tắc khởi động và quan sát trong vài phút đầu để chắc chắn rằng không có tiếng ồn bất thường, rò rỉ hoặc dao động áp suất đột ngột.

Quy trình vệ sinh máy bơm khí

Vệ sinh định kỳ giúp duy trì hiệu suất nén khí và kéo dài tuổi thọ các bộ phận bên trong máy. Dưới đây là quy trình chi tiết từ việc tắt nguồn đến lắp ráp lại máy.

Vệ sinh bộ lọc không khí

• Tháo bộ lọc ra khỏi vị trí lắp đặt, sử dụng máy thổiXem các sản phẩm Máy thổi khí nén hoặc cọ mềm để loại bỏ bụi bám.
• Trong trường hợp bộ lọc bằng vải hoặc giấy, ngâm trong dung dịch rửa nhẹ (nước ấm + xà phòng nhẹ), rửa sạch rồi để khô hoàn toàn trước khi lắp lại.
• Kiểm tra và thay thế vòng đệm nếu có dấu hiệu mòn hoặc nứt.

Vệ sinh bình chứa khí nén

• Đóng van xả áp và mở van xả để giảm áp suất còn lại trong bình.
• Dùng dung dịch rửa nhẹ (nước + chất tẩy rửa không gây ăn mòn) để rửa bên trong bình bằng bơm rửa áp lực thấp.
• Rửa lại bằng nước sạch và để khô tự nhiên hoặc dùng máy thổi khí để loại bỏ độ ẩm còn lại.
• Kiểm tra lớp sơn bảo vệ bên trong bình, nếu có vết ăn mòn cần được xử lý ngay.

Làm sạch hệ thống bôi trơn

• Tháo bộ lọc dầu và thay bằng bộ lọc mới nếu cần.
• Đổ hết dầu cũ ra ngoài, thu gom vào thùng chứa chất thải đúng quy định.
• Dùng dung dịch rửa dầu (oil cleaner) thấm lên các bề mặt tiếp xúc, sau đó dùng khăn sạch lau khô.
• Thêm dầu mới, đảm bảo mức dầu đạt đúng mức quy định và kiểm tra độ trong suốt của dầu.

Vệ sinh van giảm áp và van an toàn

• Tháo các van ra khỏi khung, dùng bàn chải mềm và dung dịch rửa nhẹ để làm sạch bề mặt và lỗ thông.
• Kiểm tra các bộ phận con lăn, bộ phận kín, thay thế nếu có dấu hiệu mòn.
• Lắp lại và kiểm tra hoạt động bằng cách tạo áp suất và quan sát phản hồi của van.

Kiểm tra và làm sạch các ống dẫn khí

• Kiểm tra các khớp nối, ốc vít, băng keo chịu áp suất, thay thế nếu có dấu hiệu hỏng.
• Dùng bột khử bám (anti‑corrosion powder) hoặc dung dịch rửa ống để loại bỏ cặn bám bên trong.
• Đảm bảo ống dẫn không bị uốn cong quá mức, tránh gây cản trở lưu lượng khí.

Kiểm tra lại toàn bộ hệ thống sau khi vệ sinh

• Thực hiện kiểm tra áp suất, độ rung và tiếng ồn khi máy chạy ở tải nhẹ.
• Kiểm tra các cảm biến và công tắc an toàn, đảm bảo chúng hoạt động đúng.
• Ghi lại các thông số kiểm tra và so sánh với dữ liệu chuẩn để phát hiện bất kỳ sai lệch nào.

Khắc phục lỗi thường gặp

Trong quá trình vận hành, máy bơm khí có thể gặp một số vấn đề phổ biến. Dưới đây là các lỗi thường gặp và cách khắc phục dựa trên nguyên nhân thực tế.

Máy không khởi động

• Nguyên nhân: Nguồn điện không ổn định, công tắc khởi động hỏng, bảo vệ quá tải bị kích hoạt.
• Cách khắc phục: Kiểm tra nguồn điện, đo điện áp tại ổ cắm và tại motor. Tháo công tắc khởi động, kiểm tra tiếp xúc và thay mới nếu cần. Đặt lại bảo vệ quá tải sau khi đã xác định không có quá tải thực tế.

Áp suất không đạt yêu cầu

• Nguyên nhân: Lọc khí bẩn, rò rỉ trong hệ thống, mức dầu thấp, van giảm áp bị kẹt.
• Cách khắc phục: Thay hoặc làm sạch bộ lọc không khí, kiểm tra và siết chặt các khớp nối, thay dầu bôi trơn nếu mức dầu thấp, kiểm tra và điều chỉnh van giảm áp.

Tiếng ồn, rung lắc mạnh

• Nguyên nhân: Đai truyền động lỏng, phụ kiện không được gắn chặt, trục máy bị lệch.
• Cách khắc phục: Kiểm tra độ căng của đai truyền, thay đai mới nếu bị mòn. Siết chặt các ốc vít, đinh ghim và kiểm tra độ cân bằng của trục máy. Nếu trục bị lệch, cần tháo rời và căn chỉnh lại.

Rò rỉ dầu

• Nguyên nhân: Gioăng (gasket) bị mòn, ốc vít không siết chặt, bình chứa bị rò.
• Cách khắc phục: Thay mới gioăng, siết chặt lại các ốc vít theo mô-men xoắn quy định. Nếu bình chứa bị rò, cần thay bình mới hoặc thực hiện hàn kín bằng kỹ thuật chuyên dụng.

Nhiệt độ quá cao

• Nguyên nhân: Hệ thống bôi trơn không đủ, tản nhiệt bị bám bụi, tải quá mức.
• Cách khắc phục: Kiểm tra mức và chất lượng dầu, thay dầu nếu cần. Vệ sinh quạt tản nhiệt và các cánh quạt, đảm bảo luồng không khí lưu thông tốt. Giảm tải hoặc tăng thời gian nghỉ giữa các chu kỳ vận hành.

Những lưu ý khi bảo trì trong môi trường công nghiệp

Đối với các nhà máy có môi trường làm việc khắc nghiệt (nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, bụi mịn), việc thực hiện bảo trì cần tuân thủ các quy định an toàn và môi trường để tránh gây tai nạn hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường xung quanh.

An toàn điện

• Luôn ngắt nguồn điện và gắn thẻ khóa (lock‑out/tag‑out) trước khi thực hiện bất kỳ công việc nào trên máy.
• Sử dụng dụng cụ cách điện, găng tay và giày cách điện phù hợp.
• Kiểm tra định kỳ hệ thống nối đất, đảm bảo độ trở đất đạt mức an toàn.

Phòng ngừa cháy nổ

• Đảm bảo khu vực xung quanh máy bơm khí luôn sạch sẽ, không có vật liệu dễ cháy.
• Kiểm tra và bảo dưỡng van an toàn, hệ thống thoát khí để tránh áp suất quá mức gây nổ.
• Sử dụng thiết bị phát hiện khí độc hoặc rò rỉ khí nén nếu môi trường có nguy cơ cao.

Quản lý chất thải

• Dầu bôi trơn cũ, dung dịch rửa và các chất thải khác phải được thu gom và xử lý theo quy định của pháp luật.
• Đánh dấu rõ ràng các thùng chứa chất thải, tránh việc trộn lẫn với các chất thải khác.
• Thực hiện kiểm tra định kỳ hệ thống thu gom và xử lý để tránh rò rỉ ra môi trường.

Câu hỏi thường gặp về bảo trì máy bơm khí

• Bao lâu nên thay dầu bôi trơn? Thông thường mỗi 500 giờ vận hành hoặc mỗi 6 tháng, tùy thuộc vào điều kiện môi trường và tải trọng.
• Làm sao biết bộ lọc không khí đã cần thay mới? Khi áp suất đầu ra giảm đáng kể hoặc khi kiểm tra bằng thước đo áp suất thấy áp suất giảm hơn 10 % so với bình thường.
• Máy bơm khí có cần bôi trơn các bộ phận ngoài khung không? Các bộ phận di động như trục, bánh răng, và vòng bi cần bôi trơn định kỳ; các bộ phận cố định thường không yêu cầu bôi trơn thêm.
• Nếu máy phát ra tiếng rít liên tục, tôi nên làm gì? Kiểm tra độ căng của đai truyền, xem có bị mòn hay không; nếu đai không đủ căng hoặc đã mòn, thay mới sẽ giảm tiếng rít.
• Máy có thể hoạt động liên tục bao lâu mà không cần bảo trì? Không có thời gian cố định; tuy nhiên, ngay cả khi máy hoạt động trong điều kiện nhẹ, việc kiểm tra định kỳ (hàng tuần hoặc hàng tháng) vẫn là cần thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu hao mòn.

Việc bảo trì máy bơm khí không chỉ là một chuỗi các công đoạn kỹ thuật mà còn là một thói quen quan trọng trong quản lý tài sản công nghiệp. Khi thực hiện đúng quy trình, bạn không chỉ giảm thiểu chi phí bảo trì đột xuất mà còn tạo ra môi trường làm việc an toàn, ổn định và hiệu quả. Hãy luôn ghi lại các hoạt động bảo trì, theo dõi các chỉ số quan trọng và cập nhật kiến thức kỹ thuật mới để duy trì hiệu suất tối ưu cho máy bơm khí trong mọi điều kiện làm việc.